Siết trách nhiệm người trúng đấu giá, ngăn tình trạng thao túng giá, bỏ cọc

Chiều 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Làm rõ thời điểm giao kết hợp đồng, ràng buộc trách nhiệm người trúng đấu giá

Góp ý về cơ chế xử lý tình trạng thông đồng, thao túng giá và bỏ cọc trong đấu giá, đại biểu Lê Thanh Hoàn (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, việc tăng tiền đặt trước và bổ sung chế tài cấm tham gia đấu giá mới chỉ giải quyết phần ngọn. Cần làm rõ thời điểm giao kết hợp đồng mua bán tài sản đấu giá để ràng buộc trách nhiệm của người trúng đấu giá.

Theo đại biểu, Điều 43 dự thảo quy định người trúng đấu giá được coi là chấp nhận giao kết hợp đồng từ thời điểm đấu giá viên công bố kết quả, nhưng các quy trình ký biên bản, ký hợp đồng hoặc chờ phê duyệt tiếp theo có thể khiến người tham gia hiểu rằng nghĩa vụ chỉ phát sinh khi ký hợp đồng.

Đại biểu đề nghị xác định hợp đồng mua bán tài sản đấu giá được giao kết và có hiệu lực ràng buộc ngay từ thời điểm đấu giá viên công bố người trúng đấu giá. Việc thanh toán, nhận tài sản là nghĩa vụ phải thực hiện, không phải quyền lựa chọn. Trường hợp người trúng đấu giá không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ thanh toán, người có tài sản được quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng để tổ chức đấu giá lại và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Đại biểu cũng đề xuất bổ sung Điều 58a, quy định người bỏ cọc nhưng tiếp tục tham gia đấu giá lại và trúng đấu giá với mức giá thấp hơn phải bồi thường toàn bộ khoản chênh lệch và chi phí tổ chức đấu giá lại.

Quan tâm đến mức tiền đặt trước và chế tài đối với hành vi bỏ cọc, đại biểu Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho biết, thực tế đã xuất hiện tình trạng người tham gia trả giá rất cao nhằm tạo mặt bằng giá bất thường nhưng sau đó không thanh toán, chấp nhận mất tiền đặt cọc. Hành vi này không chỉ làm thất bại cuộc đấu giá mà còn gây xáo trộn thị trường, ảnh hưởng đến quyền lợi của Nhà nước và người dân.

Đại biểu đồng tình với việc tăng trách nhiệm của người tham gia đấu giá, song cho rằng cần cân nhắc mức tiền đặt trước từ 20% đến 50% đối với đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân. Nếu áp dụng mức quá cao, thiếu phân loại có thể gây khó khăn cho người có nhu cầu thực sự, nhất là người thu nhập trung bình, trong khi chưa chắc ngăn chặn được hành vi thao túng giá.

Do đó, đại biểu đề nghị xác định mức tiền đặt trước căn cứ vào tính chất, quy mô, giá trị tài sản và mức độ rủi ro của từng cuộc đấu giá; đồng thời tăng cường kiểm soát hành vi thông đồng, thao túng giá và theo dõi lịch sử vi phạm của người tham gia.

Đối với chế tài cấm tham gia đấu giá từ 6 tháng đến 5 năm, đại biểu đề nghị quy định rõ tiêu chí xác định thời hạn cấm, căn cứ vào mức độ vi phạm, thiệt hại, yếu tố cố ý và tình tiết tái phạm. Đặc biệt, cần phân biệt hành vi cố tình trả giá cao bất thường để thao túng kết quả rồi bỏ cọc với trường hợp không thể thực hiện nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng hoặc nguyên nhân khách quan chính đáng.

Đại biểu đề nghị Điều 58 dự thảo Luật bổ sung các tiêu chí xác định mức độ vi phạm, thẩm quyền, trình tự xem xét và cơ chế để người bị áp dụng chế tài được giải trình, bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Cân nhắc mức tiền đặt trước, bảo đảm chế tài đủ sức răn đe

Giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật đã bổ sung nhiều giải pháp nhằm khắc phục tình trạng thông đồng, dìm giá, bỏ cọc. Trong đó, siết chặt đối tượng tham gia đấu giá, không cho phép các chủ thể có quan hệ gia đình hoặc quan hệ chi phối doanh nghiệp cùng đăng ký đấu giá một tài sản; nâng mức tiền đặt trước đối với đấu giá quyền sử dụng đất ở cho cá nhân lên từ 20% đến 50% giá khởi điểm; bổ sung chế tài không hoàn trả tiền đặt trước và cấm tham gia đấu giá trên phạm vi toàn quốc đối với một số trường hợp vi phạm nghĩa vụ sau khi trúng đấu giá. Dự thảo cũng thúc đẩy đấu giá trực tuyến toàn trình nhằm hạn chế sự can thiệp trực tiếp.

Về đề xuất mở rộng phạm vi cấm tham gia đấu giá đối với tất cả các loại tài sản công, Bộ trưởng cho biết, qua tổng kết thực tiễn, tình trạng thông đồng, dìm giá, bỏ cọc xảy ra phổ biến nhất trong đấu giá quyền sử dụng đất, đặc biệt là đất ở, và quyền khai thác khoáng sản. Do chế tài cấm tham gia đấu giá tác động đến quyền tự do kinh doanh, cơ quan soạn thảo đề nghị giữ phạm vi như dự thảo, không mở rộng sang các loại tài sản công khác.

Đối với mức tiền đặt trước từ 20% đến 50% khi đấu giá đất ở, Bộ trưởng cho biết, quy định này xuất phát từ thực tiễn và đã được Chính phủ áp dụng. Qua tổng kết, tỷ lệ các cuộc đấu giá đất bị hủy kết quả do người trúng đấu giá không nộp đủ tiền đã giảm. Vì vậy, cơ quan soạn thảo đề nghị Quốc hội xem xét luật hóa quy định này nhằm tăng tính răn đe, ngăn chặn tình trạng bỏ cọc, thông đồng, thao túng thị trường.

Bộ trưởng nhấn mạnh, mức tiền đặt trước không mặc định là 50% mà nằm trong biên độ từ 20% đến 50%, do cơ quan có thẩm quyền quyết định căn cứ tình hình thực tế tại địa phương. Trường hợp không trúng đấu giá, người tham gia được hoàn trả tiền đặt trước trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ khi kết thúc phiên đấu giá.