Phòng, chống buôn bán người: Cần giải pháp toàn diện trước thủ đoạn ngày càng tinh vi

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, tình trạng buôn bán người không những không suy giảm mà còn có xu hướng gia tăng về mức độ tinh vi. Tại Việt Nam, vấn đề này vẫn diễn biến phức tạp, đòi hỏi phải tăng cường các biện pháp phòng, chống một cách toàn diện và hiệu quả.

Xuất hiện nhiều chiêu thức mới nhắm đến các nạn nhân

Thực tiễn cho thấy Việt Nam vừa là quốc gia nguồn, vừa là nơi trung chuyển và trong một số trường hợp còn là điểm đến của tội phạm buôn bán người.

Theo số liệu thống kê và báo cáo của các cơ quan chức năng, trong năm 2023, cả nước đã phát hiện và điều tra 147 vụ buôn bán người với 365 đối tượng liên quan, xác định 311 nạn nhân; đồng thời đưa ra xét xử 77 vụ với 198 bị cáo và tất cả đều bị kết án.

Sang năm 2024, số nạn nhân được xác định có xu hướng gia tăng, lên khoảng 500 người; riêng 6 tháng đầu năm đã phát hiện 35 vụ với 103 nạn nhân. Các vụ việc chủ yếu có yếu tố xuyên biên giới, với các điểm đến phổ biến như Trung Quốc, Lào và Campuchia.

Nạn nhân phần lớn là phụ nữ và trẻ em, có hoàn cảnh khó khăn, thiếu thông tin, dễ bị lừa đảo thông qua các hình thức như môi giới việc làm, môi giới hôn nhân hoặc dụ dỗ bằng lời hứa “việc nhẹ lương cao”. Những con số này cho thấy tình trạng buôn bán người vẫn còn diễn biến phức tạp và chưa được kiểm soát triệt để.

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của Internet và mạng xã hội, phương thức, thủ đoạn của tội phạm buôn bán người ngày càng tinh vi và khó phát hiện hơn. Các đối tượng thường lợi dụng các nền tảng trực tuyến để tiếp cận nạn nhân, giả danh nhà tuyển dụng, môi giới hôn nhân hoặc người quen để tạo dựng lòng tin. Sau đó, chúng tìm cách đưa nạn nhân ra khỏi địa phương hoặc ra nước ngoài, rồi tiến hành bóc lột lao động, bóc lột tình dục hoặc ép buộc tham gia các hoạt động phạm pháp. Xu hướng “công nghệ hóa” của loại tội phạm này đặt ra nhiều thách thức đối với công tác phòng, chống.

Từng bước hoàn thiện cơ sở pháp lý vững chắc cho việc đấu tranh, ngăn chặn

Trước thực trạng đó, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống buôn bán người nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác đấu tranh. Nòng cốt là Luật Phòng, chống mua bán người, quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như mua bán, vận chuyển, chứa chấp người nhằm mục đích bóc lột; đồng thời xác định trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc phòng ngừa, phát hiện, xử lý tội phạm và bảo vệ nạn nhân.

Bên cạnh đó, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã quy định cụ thể các tội danh liên quan. Theo Điều 150 về tội mua bán người, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 5 năm đến 10 năm, và trong các trường hợp nghiêm trọng có thể bị phạt đến 20 năm tù hoặc tù chung thân. Điều 151 về tội mua bán người dưới 16 tuổi quy định mức phạt từ 7 năm đến 12 năm tù, trường hợp đặc biệt nghiêm trọng có thể bị phạt tù chung thân hoặc tử hình. Ngoài ra, các văn bản dưới luật như Nghị định số 62/2012/NĐ-CP và Nghị định số 09/2013/NĐ-CP đã cụ thể hóa các quy định về xác định, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Không chỉ hoàn thiện pháp luật trong nước, Việt Nam còn tích cực tham gia các điều ước quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn bán người.

Việt Nam là thành viên của Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia và Nghị định thư Palermo về phòng, chống buôn bán người. Việc tham gia các công ước này tạo điều kiện thuận lợi cho việc hợp tác quốc tế trong điều tra, truy bắt tội phạm và giải cứu nạn nhân, đồng thời thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam trong việc bảo vệ quyền con người.

Trên thực tế, công tác phòng, chống buôn bán người đã được triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện. Lực lượng công an, bộ đội biên phòng và các cơ quan chức năng thường xuyên phối hợp để phát hiện, triệt phá các đường dây buôn bán người, đặc biệt là các đường dây xuyên quốc gia. Công tác quản lý xuất nhập cảnh, kiểm soát biên giới và hoạt động xuất khẩu lao động được tăng cường nhằm ngăn chặn việc lợi dụng để đưa người ra nước ngoài trái phép.

Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được đẩy mạnh, nhất là tại các địa bàn có nguy cơ cao. Thông qua các hoạt động này, người dân được nâng cao nhận thức, biết cách nhận diện các thủ đoạn của tội phạm như dụ dỗ “việc nhẹ lương cao”, môi giới hôn nhân trái phép hay lừa đảo qua mạng xã hội. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm phòng ngừa từ sớm, từ xa.

Đồng thời, Nhà nước chú trọng giải quyết các nguyên nhân gốc rễ của vấn đề thông qua phát triển kinh tế – xã hội, tạo việc làm, giảm nghèo và nâng cao trình độ dân trí, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa. Khi đời sống người dân được cải thiện, nguy cơ trở thành nạn nhân của tội phạm buôn bán người cũng giảm đi đáng kể.

Một nội dung quan trọng khác là công tác bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân. Theo quy định của pháp luật, nạn nhân được hỗ trợ nhu cầu thiết yếu, chăm sóc y tế, tư vấn tâm lý, trợ giúp pháp lý và học nghề để tái hòa nhập cộng đồng. Điều này không chỉ thể hiện tính nhân đạo của chính sách mà còn góp phần ngăn ngừa nạn nhân tiếp tục bị lôi kéo, tái trở thành đối tượng bị buôn bán.

Tuy đã đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác phòng, chống buôn bán người tại Việt Nam vẫn còn một số hạn chế. Thủ đoạn của tội phạm ngày càng tinh vi, đặc biệt là việc lợi dụng công nghệ cao; việc phát hiện, xác định nạn nhân còn gặp khó khăn; nguồn lực phục vụ công tác này vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn.

Trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn bán người, Việt Nam tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với thực tiễn và các cam kết quốc tế; nâng cao năng lực cho các cơ quan thực thi pháp luật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong phát hiện và xử lý tội phạm; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế. Công tác tuyên truyền cần được đổi mới để tiếp cận hiệu quả hơn với người dân, đặc biệt là các nhóm có nguy cơ cao.