Phiên tòa giả định IUU - Khi pháp luật lên tiếng

Khi vi phạm IUU không còn là chuyện “nhắc nhở”

Phiên tòa giả định do Tòa án khu vực 1 - Nghệ An chủ trì, phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 1, Báo Công lý, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An, Đồn Biên phòng Cửa khẩu Cảng Cửa Lò - Bến Thủy và UBND phường Cửa Lò đã thu hút đông đảo cán bộ, chiến sĩ và người dân, đặc biệt là ngư dân trực tiếp hành nghề trên biển.

Phiên tòa có sự tham gia của bị cáo và tiến hành đầy đủ các bước xét xử: công bố cáo trạng, xét hỏi, tranh luận, nghị án và tuyên án. Tất cả các tình huống đều được xây dựng sát thực tiễn, phản ánh rõ những hành vi vi phạm đang diễn ra trong khai thác thủy sản, giúp người tham dự hình dung đúng hậu quả pháp lý của từng hành vi.

Điểm đặc biệt của phiên tòa không chỉ nằm ở hình thức, mà còn ở cách thức tiếp cận pháp luật gần gũi với đời sống ngư dân. Thay vì những buổi phổ biến văn bản khô cứng, các quy định được “kể lại” thông qua vụ án cụ thể, giúp người dân dễ hiểu, dễ nhớ và nhận diện rõ đâu là vi phạm, đâu là ranh giới pháp lý không được vượt qua.

Theo dõi phiên tòa, nhiều ngư dân thừa nhận chỉ khi chứng kiến trực tiếp xét xử, họ mới nhận thức rõ trách nhiệm tuân thủ pháp luật khi khai thác thủy sản. Qua đó, ý thức về việc chấp hành pháp luật được nâng lên rõ rệt, góp phần bảo vệ nghề cá và phát triển bền vững vùng biển Nghệ An.

Ngư dân hiểu luật để vươn khơi an toàn

Một trong những nội dung trọng tâm tại phiên tòa giả định là việc hình sự hóa các hành vi vi phạm trong khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU).

Phiên tòa đã tái hiện các tình huống xét xử liên quan đến những hành vi có dấu hiệu cấu thành tội phạm, như “Tổ chức cho người khác xuất cảnh trái phép” hay “Gây rối loạn hoạt động của phương tiện điện tử” trong quá trình khai thác thủy sản.

Việc đưa các hành vi này ra xét xử đã cho thấy quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế pháp lý, áp dụng chế tài đủ mạnh để răn đe và phòng ngừa vi phạm, đồng thời thực hiện nghiêm khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC), hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU đối với thủy sản Việt Nam.

Tại phiên tòa giả định, các cơ quan tiến hành tố tụng nhấn mạnh: trường hợp chủ tàu hay thuyền trưởng cố tình làm gián đoạn tín hiệu từ 6 giờ trở lên để che giấu vi phạm, hoàn toàn có thể bị truy cứu hình sự. Đây là nội dung nhận được sự quan tâm đặc biệt của ngư dân, bởi trước nay vẫn còn tâm lý chủ quan cho rằng “mất tín hiệu” chỉ là lỗi kỹ thuật hoặc vi phạm nhẹ.

Phiên tòa đã làm rõ thông điệp quan trọng: ranh giới giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự trong khai thác IUU nay đã rất rõ ràng, và bất kỳ hành vi cố tình vi phạm nào cũng có thể phải trả giá bằng trách nhiệm hình sự.

Không chỉ dừng lại ở việc cảnh báo, phiên tòa còn gửi đi thông điệp xuyên suốt: chống khai thác thủy sản bất hợp pháp không phải là nhiệm vụ riêng của cơ quan chức năng, mà là trách nhiệm chung của cộng đồng.

Tòa án và Viện Kiểm sát giữ vai trò bảo đảm pháp luật nghiêm minh; chính quyền địa phương quản lý, chỉ đạo sát sao; Bộ đội Biên phòng tuần tra, kiểm soát và bảo vệ chủ quyền biển; còn ngư dân - những chủ nhân thực sự của biển cả là lực lượng quyết định hiệu quả của công cuộc chống IUU thông qua ý thức tự giác tuân thủ pháp luật.

Chia sẻ sau phiên tòa, ông Nguyễn Viết Bình, khối Bình Quang, phường Cửa Lò, cho biết: “Trước đây, bà con nhiều khi chỉ nghĩ vi phạm thì cùng lắm bị phạt tiền. Hôm nay xem phiên tòa, ai cũng thấy rõ nếu cố tình vi phạm, hậu quả rất nặng, có thể bị xử lý hình sự”.

Cùng quan điểm, ông Hoàng Thiên Dương, khối Cảnh Xuân, nhấn mạnh: “Xem phiên tòa là hiểu ngay mình được làm gì, không được làm gì. Cách tuyên truyền này hiệu quả hơn rất nhiều”.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban tổ chức cũng đã trao quà cho các gia đình ngư dân có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn phường Cửa Lò. Hoạt động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện tinh thần sẻ chia, đồng hành và củng cố niềm tin của ngư dân vào chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trong công tác phòng, chống khai thác IUU.

Gỡ “thẻ vàng” bằng kỷ cương và đồng thuận

Phiên tòa giả định tại phường Cửa Lò không chỉ là một buổi tuyên truyền pháp luật, mà còn là minh chứng sinh động cho cách làm đổi mới, sáng tạo trong việc đưa pháp luật đến gần với đời sống ngư dân.

Khi các quy định được “xét xử” qua những tình huống cụ thể, gắn liền với công việc hàng ngày trên biển, từng điều luật không còn khô cứng, mà trở thành những câu chuyện gần gũi, dễ hiểu, dễ nhớ.

Ngư dân không chỉ nắm rõ đâu là hành vi vi phạm, đâu là ranh giới pháp lý không được vượt qua, mà còn thấy rõ hậu quả thực sự khi vi phạm, từ xử phạt hành chính đến truy cứu hình sự.

Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU, việc tuân thủ pháp luật của mỗi ngư dân không chỉ giúp họ tránh rủi ro pháp lý, mà còn góp phần bảo vệ nguồn lợi thủy sản, gìn giữ uy tín quốc gia và đảm bảo sự phát triển bền vững của nghề biển.

Phiên tòa đã nhấn mạnh rằng, chống khai thác thủy sản bất hợp pháp không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà là trách nhiệm chung của toàn cộng đồng. Tòa án và Viện kiểm sát giữ vai trò nghiêm minh pháp luật; chính quyền địa phương quản lý và chỉ đạo sát sao; Bộ đội Biên phòng tuần tra, kiểm soát và bảo vệ chủ quyền; còn ngư dân là lực lượng then chốt quyết định hiệu quả của công tác chống IUU thông qua ý thức tự giác chấp hành pháp luật.

Hình ảnh các ngư dân chăm chú theo dõi từng diễn biến xét xử, lắng nghe những phân tích chi tiết về hậu quả pháp lý của các hành vi vi phạm, cho thấy sức mạnh của pháp luật khi được đưa gần với đời sống thực tế.

Nhiều người nhận ra rằng việc chấp hành nghiêm pháp luật không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là cách bảo vệ chính mình, bảo vệ gia đình và cộng đồng.

Những câu chuyện trong phiên tòa trở thành bài học sống động, giúp ngư dân hiểu rõ trách nhiệm của mình, từ việc giữ tín hiệu thiết bị giám sát hành trình, tuân thủ quy định khai thác đến chấp hành đầy đủ các quy định về xuất cảnh.

Từ pháp đình đến bến cá, từ văn bản pháp luật đến nhận thức từng cá nhân, thông điệp của phiên tòa vang lên rõ ràng: chỉ khi thượng tôn pháp luật trở thành ý thức tự giác, công cuộc chống khai thác IUU mới thực sự bền vững và hiệu quả.

Phiên tòa còn nhắc nhở rằng, phát triển nghề cá bền vững không chỉ là nhiệm vụ của nhà nước, mà là sứ mệnh của từng ngư dân, của cộng đồng, nơi mỗi hành động, mỗi quyết định trên biển đều gắn liền với lợi ích lâu dài của nghề biển, của môi trường và của chính quốc gia.

Với cách làm sáng tạo, gắn liền pháp luật với thực tiễn đời sống, phiên tòa giả định đã trở thành một mô hình tiêu biểu, không chỉ nâng cao nhận thức pháp luật mà còn truyền cảm hứng về trách nhiệm cộng đồng, ý thức bảo vệ biển và phát triển nghề cá bền vững - một thông điệp sống động, mạnh mẽ và đầy ý nghĩa cho tất cả những ai sống và làm việc gắn bó với biển cả.