Phiên chợ giữa đại ngàn và giấc mơ no ấm

Sắc váy thổ cẩm đánh thức đại ngàn

Từ sáng sớm, con đường nhỏ dẫn vào bản Tân Mai đã đông vui khác thường. Những chiếc gùi sau lưng đầy ắp măng rừng, bó rau non còn đẫm sương, con gà vừa bắt trong vườn, vài tấm thổ cẩm dệt dở… theo chân người dân về phía khu đất ven Quốc lộ 16 - nơi chợ phiên Nhôn Mai họp định kỳ.

Không tiếng còi xe, không biển hiệu rực rỡ, phiên chợ vùng cao bắt đầu rất tự nhiên bằng những cái bắt tay, những nụ cười thân thiện và những câu chào mộc mạc, chân tình của người dân các bản.

Ra đời từ cuối năm 2018, chợ phiên Nhôn Mai được tổ chức vào chủ nhật tuần thứ nhất và tuần thứ ba hằng tháng. Với người dân nơi miền biên giới, đó không đơn thuần là ngày đi chợ mua bán hàng hóa mà còn là ngày hội, ngày gặp gỡ, chuyện trò, hỏi thăm nhau chuyện mùa nương, chuyện con cái học hành, chuyện bản làng đổi thay.

Giữa không gian núi rừng còn thiếu vắng những hoạt động sinh hoạt cộng đồng quy mô lớn, mỗi phiên chợ trở thành điểm hẹn được mong chờ, là nhịp sống ấm áp góp phần làm dịu đi những vất vả của đời sống miền sơn cước.

Chợ không rộng, gian hàng cũng không nhiều, nhưng lúc nào cũng đông vui, rộn ràng. Người mua, người bán trao đổi với nhau bằng sự chân thành nhiều hơn những toan tính lời lãi. Có khi chỉ là mớ rau đổi lấy gói muối, cân măng rừng đổi lấy vài con cá suối nướng, hay vài tấm thổ cẩm đổi lấy túi gạo mới.

Những giao dịch giản dị ấy lại mang theo niềm vui lớn: niềm vui được gặp nhau sau những ngày xa cách, được sẻ chia câu chuyện đời thường và được gắn kết trong cộng đồng các dân tộc anh em giữa miền biên viễn.

Sinh kế từ gian hàng nhỏ

Phiên chợ hôm nay quy tụ hơn 35 gian hàng được bố trí gọn gàng, ngăn nắp, trưng bày đa dạng các sản phẩm mang đậm dấu ấn vùng cao. Đó là những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu, những bộ trang phục truyền thống được dệt may tỉ mỉ qua từng đường kim mũi chỉ; là các sản phẩm mây tre đan mộc mạc, bền bỉ cùng nông sản địa phương như rau rừng, măng tươi, bí đỏ, đậu hạt… do chính người dân trồng trọt, hái lượm giữa đại ngàn mang về.

Ở một góc chợ, chị La Thị Ngân (bản Tân Mai) cẩn thận bày những bó rau xanh mướt, vài con gà thả vườn và ít măng khô. Chị phấn khởi chia sẻ: “Từ ngày có chợ phiên, bà con trong bản có thêm nơi tiêu thụ sản phẩm làm ra.

Trước kia chủ yếu để dùng trong gia đình, nay bán được, có thêm thu nhập nên ai cũng vui. Mong chợ ngày càng đông, thu hút thêm nhiều du khách đến tham quan, mua sắm”.

Không chỉ dừng lại ở những mặt hàng quen thuộc, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đưa vào chợ các sản phẩm có giá trị kinh tế cao. Như anh Sầm Bá Vinh, người Khơ Mú ở bản Na Lợt, mang đến chợ chè hoa vàng, loại dược liệu quý được trồng từ hơn 500 gốc chè trong vườn nhà.

Anh cho biết, từ khi có chợ phiên, sản phẩm làm ra dễ tiêu thụ hơn, tạo động lực để người dân tiếp tục đầu tư mở rộng sản xuất. “Đây cũng là dịp để quảng bá hình ảnh bản làng, con người và thiên nhiên nơi đây đến với du khách”, anh Vinh nói.

Từ những gian hàng nhỏ bé ấy, một hướng đi mới đang dần hình thành: phát triển kinh tế nông thôn dựa trên thế mạnh bản địa, gắn sinh kế với bảo tồn văn hóa, gắn sản xuất với gìn giữ những giá trị truyền thống bền lâu.

Hương vị núi rừng níu bước người qua

Nếu các gian hàng nông sản, thổ cẩm là sắc màu của lao động, thì không gian ẩm thực dân tộc chính là “linh hồn” của chợ phiên Nhôn Mai. Từ những bếp than hồng, làn khói mỏng bảng lảng bay lên trong sương sớm, quyện cùng hương thơm của cơm lam, thịt nướng, cá suối nướng, măng rừng, canh pịa, canh nhọc, lạp, gỏi… tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt, níu chân bất cứ ai ghé qua.

Mỗi món ăn là một câu chuyện nhỏ về cách người miền núi sống cùng rừng, suối và nương rẫy. Bát canh nóng bên bếp lửa, ống cơm lam dẻo thơm trong tiết trời se lạnh, chén rượu men lá chuyền tay nhau… không chỉ làm ấm lòng thực khách mà còn khơi dậy ký ức bản làng, gợi nhắc những bữa cơm quây quần giữa đại ngàn, nơi tình người được ủ ấm qua từng món ăn dân dã.

Đặc biệt, hưởng ứng phong trào “Phát triển kinh tế gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc”, nhiều tiểu thương và người dân đến chợ đều khoác lên mình trang phục truyền thống.

Những chiếc váy thổ cẩm rực rỡ sắc màu, khăn đội đầu duyên dáng, hoa văn dệt tay tinh xảo khiến không gian chợ phiên thêm sinh động, giàu bản sắc. Du khách đến đây không chỉ để mua sắm, thưởng thức ẩm thực mà còn được “chạm” vào văn hóa, thứ giá trị vô hình nhưng bền bỉ qua bao thế hệ.

Ở vùng biên giới xa xôi, nơi điều kiện sinh hoạt văn hóa còn nhiều hạn chế, mỗi phiên chợ vì thế trở thành một ngày hội thực sự. Người lớn gặp lại bạn cũ, trẻ nhỏ ríu rít theo chân cha mẹ, tiếng cười nói hòa lẫn tiếng mặc cả thân tình, tạo nên nhịp sống rộn ràng hiếm có giữa miền sơn cước yên ả.

Phiên chợ nối nhịp bản làng

Trao đổi với phóng viên, ông Mạc Văn Nguyên, Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai cho biết, việc duy trì và phát triển chợ phiên không chỉ nhằm tạo đầu ra cho nông sản địa phương mà còn hướng tới mục tiêu gìn giữ, lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc vùng biên.

“Chúng tôi xác định chợ phiên là không gian sinh hoạt cộng đồng đặc biệt, nơi người dân không chỉ trao đổi hàng hóa mà còn gặp gỡ, gắn kết, củng cố tinh thần đoàn kết trong cộng đồng.

Qua từng phiên chợ, hình ảnh con người Nhôn Mai, phong tục tập quán và sản vật bản địa cũng được quảng bá rộng rãi hơn, từng bước mở ra hướng phát triển du lịch cộng đồng phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương”, ông Nguyên nhấn mạnh.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Nhôn Mai, thời gian tới địa phương sẽ tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng, tổ chức các hoạt động văn hóa gắn với chợ phiên nhằm nâng cao chất lượng hoạt động, qua đó tạo sinh kế bền vững cho người dân, giữ gìn những giá trị truyền thống tốt đẹp và từng bước xây dựng Nhôn Mai trở thành điểm đến văn hóa đặc trưng của vùng cao biên giới.

Thực tế cho thấy, qua mỗi phiên chợ, không chỉ hàng hóa nông sản, đặc sản địa phương được trao đổi, tiêu thụ, mà hình ảnh con người, phong tục tập quán, nếp sinh hoạt và đời sống văn hóa của đồng bào các dân tộc cũng được giới thiệu rộng rãi hơn.

Những gian hàng mộc mạc bày bán sản vật núi rừng, những món ăn truyền thống thơm nồng hương vị quê nhà, cùng sắc màu rực rỡ của trang phục dân tộc đã tạo nên không gian văn hóa đặc trưng, hấp dẫn du khách trong và ngoài huyện đến tham quan, trải nghiệm, chụp ảnh, tìm hiểu đời sống bản địa.

Từ thực tiễn đó, xã Nhôn Mai kỳ vọng các phiên chợ sẽ trở thành “cầu nối” quan trọng giữa bảo tồn văn hóa và phát triển sinh kế cho người dân, từng bước hình thành mô hình du lịch cộng đồng gắn với văn hóa bản địa, cảnh quan thiên nhiên và sản xuất bền vững.

Không cần những dịch vụ hiện đại, ồn ào, chính nét mộc mạc, chân thành và đậm đà bản sắc của chợ phiên lại tạo nên sức hút riêng - thứ “thương hiệu mềm” nhưng bền bỉ, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất biên viễn, đồng thời mở ra hướng phát triển kinh tế - xã hội phù hợp với điều kiện và tiềm năng địa phương.

Từ chợ phiên đến khát vọng bền lâu

Ở Nhôn Mai, chợ phiên không chỉ là nơi mua bán, mà còn là không gian gặp gỡ, kết nối và sẻ chia của cộng đồng. Người dân đến chợ không chỉ để bán mớ rau, con gà, tấm thổ cẩm, mà còn để hỏi thăm nhau chuyện bản làng, chuyện mùa nương, chuyện con cái học hành.

Những cuộc trò chuyện ngắn bên gian hàng, những cái bắt tay thân quen, những nụ cười ấm áp giữa dòng người qua lại đã dệt nên sợi dây gắn kết bền chặt giữa các cộng đồng dân tộc anh em trên miền biên viễn.

Giữa vùng biên giới còn nhiều khó khăn, mỗi phiên chợ thực sự trở thành một ngày hội. Từ sáng sớm, bà con đã khoác lên mình những bộ trang phục đẹp nhất, gùi trên lưng đủ thứ mang đến chợ: con gà mới bắt, mớ rau vừa hái, con dao mài sắc hay chiếc khăn thổ cẩm còn thơm mùi sợi mới.

Không khí mua bán rộn ràng, tiếng nói cười râm ran, sắc màu váy áo hòa cùng hương vị ẩm thực truyền thống khiến không gian vùng cao vốn yên ả bỗng trở nên ấm áp, tươi vui như hội xuân giữa đại ngàn.

Chợ phiên Nhôn Mai vì thế không chỉ là điểm giao thương, mà còn là nơi giữ hồn văn hóa, nơi nuôi dưỡng niềm tin và khát vọng đổi thay của đồng bào các dân tộc.

Từ những gian hàng nhỏ, từ ống cơm lam dẻo thơm, từ nụ cười hiền hậu của người dân bản, một câu chuyện lớn đang được viết tiếp - câu chuyện về sinh kế vùng cao từng bước hồi sinh, về bản sắc được gìn giữ giữa nhịp sống hiện đại, và về con đường phát triển bền vững, nhân văn nơi phên dậu Tổ quốc.

Chợ phiên hôm nay không chỉ kết nối những con người đang sống, mà còn nối dài mạch nguồn văn hóa và hy vọng cho các thế hệ mai sau.