Nơi giữ lửa hồn Tết trong từng nén hương thơm

"Nhuộm hồng" những cung đường giữa nắng đông

Được ví là nơi lưu giữ hồn cốt của Tết Việt sớm nhất ở vùng đất Hà Tĩnh, làng Báo Ân (xã Mai Phụ, tỉnh Hà Tĩnh) những ngày này cả làng quê như được khoác lên mình tấm áo mới rực rỡ. Khắp các ngõ nhỏ, từ sân nhà đến ven đường làng, đâu đâu cũng thấy những "đóa hoa hương" đang khoe sắc. Từng bó hương thẻ với chân nhang nhuộm màu hồng tím được xòe tròn, xếp ngay ngắn như những đóa đại lộc đang thì nở rộ. Trong gió thoảng nhẹ hương thơm dịu của bột quế, gỗ tràm, khiến bước chân khách đến thăm bỗng trở nên chậm lại, lòng người cũng xao xuyến, nôn nao lạ thường.

Làng Báo Ân hôm nay không còn tĩnh lặng như cái tên vốn có của nó. Tiếng máy chẻ tăm tre lạch cạch, tiếng cười nói râm ran của các bà, các chị đang nhanh tay se nhang, tiếng xe tải vào ra bốc dỡ hàng... tất cả tạo nên một bản giao hưởng lao động đầy hứng khởi. Đây là thời điểm "vàng" của làng nghề có tuổi đời gần nửa thế kỷ, nơi mỗi nén hương không chỉ là sản phẩm hàng hóa, mà còn là linh hồn của một vùng quê văn hiến.

Trải qua bao thăng trầm của thời cuộc, từ thời còn là xã Thạch Mỹ cũ cho đến khi sáp nhập thành xã Mai Phụ, nghề làm hương ở Báo Ân vẫn bền bỉ tồn tại như một mạch ngầm chảy mãi. Toàn thôn hiện có hơn 60 hộ bám trụ với nghề, trong đó hơn 20 cơ sở đã phát triển lên quy mô sản xuất lớn.

Đang thoăn thoắt xếp từng nắm hương vào bao bì để kịp chuyến hàng đi Nghệ An, bà Trần Thị Lý, 87 tuổi, ở làng Báo Ân chia sẻ: “Với chúng tôi, nén hương là sợi dây vô hình kết nối thực tại với quá khứ. Mỗi khi cầm nắm hương trên tay, tôi lại nhớ về ông bà, tổ tiên. Nghề này không giàu nhanh nhưng nó thanh cao. Làm nén hương thơm để dâng lên bàn thờ tổ tiên trong đêm giao thừa, cái tâm mình cũng phải sạch, bàn tay mình cũng phải tỉ mẩn thì nén hương mới tròn trịa, mới tỏa thơm đúng nghĩa".

Theo bà Lý, bí quyết làm nên thương hiệu hương Báo Ân nằm ở sự trung thực với nguyên liệu. Người dân ở đây tuyệt đối nói không với hóa chất dẫn cháy. Nguyên liệu chính là những tinh túy của đất trời: bột vỏ quế, lá quế rừng, gỗ tràm xay mịn, kết hợp với bột keo vỏ cây bời lời để tạo độ kết dính. Tỷ lệ pha trộn là "bí kíp" riêng của mỗi gia đình, sao cho khi đốt lên, hương có mùi thơm thanh khiết, không cay mắt và đặc biệt là phải "đậu tàn" (cuốn tàn). Theo quan niệm dân gian, nén hương thắp lên mà cuốn tàn tròn trịa là điềm báo cho một năm mới vạn sự cát tường, đại lợi.

Để đáp ứng thị trường 2026, các hộ dân Báo Ân đã mạnh dạn đầu tư máy se hương tự động. Trước đây, một người thợ lành nghề nhất cũng chỉ se được vài nghìn nén mỗi ngày bằng tay thì nay máy móc có thể cho năng suất gấp 5-7 lần, mẫu mã lại đồng đều, bóng mịn. Tuy nhiên, dù có máy móc hiện đại đến đâu, khâu chọn nguyên liệu và phơi hương vẫn phải dựa vào "mắt nghề" và sự cảm nhận của con người. Nén hương "ngon" nhất là nén hương được nắng, khô tự nhiên để giữ trọn vẹn mùi tinh dầu gỗ mà không bị ẩm mốc.

Tình làng nghĩa xóm trong từng bó hương xuân

Điểm đặc biệt khiến làng nghề Báo Ân giữ được sức sống chính là tinh thần gắn kết cộng đồng. Ở đây, người ta không giấu nghề, không cạnh tranh tiêu cực. Nhà nào thiếu nguyên liệu, nhà kia sẵn sàng chia sẻ; nhà nào quá tải đơn hàng, hàng xóm lại sang hỗ trợ đóng gói.

Sự đoàn kết ấy bắt nguồn từ ý thức bảo tồn một giá trị văn hóa chung. Người dân Báo Ân quan niệm rằng, nghề làm hương là nghề "làm phúc". Nén hương tỏa khói thơm trên bàn thờ của triệu gia đình Việt trong ngày Tết là niềm tự hào chung của cả làng. Bởi vậy, sự chia sẻ giúp đỡ lẫn nhau không chỉ là tình làng nghĩa xóm mà còn là cách để họ cùng nhau giữ gìn "thương hiệu" Báo Ân trước sự lấn át của các loại hương công nghiệp giá rẻ.

Kể từ khi làng nghề hương Báo Ân được chính thức công nhận là Làng nghề truyền thống, một luồng sinh khí mới đã đổ về đây. Những lo âu về việc lớp trẻ bỏ nghề để đi làm công ty, xí nghiệp dần được xua tan khi thu nhập từ nghề hương ngày càng ổn định. Một lao động bình thường trong làng có thể thu nhập từ 6-9 triệu đồng/tháng, con số này vào dịp Tết có thể tăng gấp đôi.

Tuy nhiên, trong đôi mắt của những bậc cao niên vẫn còn đó những trăn trở. Họ hy vọng làng nghề không chỉ dừng lại ở quy mô hộ gia đình mà sẽ có những hợp tác xã lớn hơn, có những thương hiệu được bảo hộ bài bản để nén hương Báo Ân không chỉ dừng lại ở dải đất miền Trung mà có thể vươn ra quốc tế, đến với những người con xa xứ luôn đau đáu nhớ về mùi hương trầm đêm ba mươi.

Xuân mới, trong làn khói hương lan tỏa trên bàn thờ tiên tổ của mỗi gia đình, có lẽ có một phần hơi ấm của nắng miền Trung, một phần vị mặn mòi của gió biển và cả tấm lòng của những người dân làng Báo Ân hiền hậu. Nén hương thơm ấy sẽ mãi là "nhịp cầu tâm linh" nhắc nhở chúng ta về nguồn cội, về một sức sống mãnh liệt của làng nghề truyền thống giữa dòng chảy hối hả của thời đại.