Nâng giá trị gia tăng cho ngành gỗ để tăng trưởng bền vững

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản được dự báo có thể vượt 17,3 tỷ USD, tăng 5,4% so với cùng kỳ; riêng gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 15,5 tỷ USD. Thành tích này tiếp tục giữ vững vị thế Việt Nam là quốc gia xuất khẩu gỗ lớn nhất Đông Nam Á, đứng thứ hai châu Á.

Điều này thể hiện, quy mô ngành gỗ đã lớn và tiếp tục giữ vai trò là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực.

Thực tế, trong nhiều năm qua, ngành gỗ Việt Nam đã tận dụng tốt lợi thế về lao động, năng lực sản xuất và nguồn nguyên liệu để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào gia công đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt, nhất là khi chi phí đầu vào gia tăng và thị trường xuất khẩu ngày càng thận trọng.

Nếu không thay đổi cách tiếp cận, ngành gỗ sẽ khó duy trì đà tăng trưởng bền vững. Doanh nghiệp gỗ Việt Nam đang bán sản phẩm với giá chưa tương xứng với công sức và tiềm năng. Lợi nhuận lớn nhất nằm ở khâu thiết kế, thương hiệu và phân phối, nhưng đây lại là những khâu chúng ta còn yếu.

Việc chạy theo số lượng, theo kim ngạch trong ngắn hạn có thể giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động, nhưng về dài hạn sẽ khiến ngành dễ tổn thương trước biến động thị trường và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe.

Theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), để nâng giá trị gia tăng, doanh nghiệp gỗ buộc phải đầu tư nghiêm túc cho thiết kế và xây dựng thương hiệu, thay vì chỉ làm theo mẫu của khách hàng nước ngoài.

Đầu tư cho thiết kế và thương hiệu không mang lại hiệu quả tức thì, nhưng là chiến lược bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tồn tại lâu dài. Đây cũng là con đường để ngành gỗ Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ đứng ở “đáy” của chuỗi.

Bên cạnh thiết kế và thương hiệu, nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp là điều kiện tiên quyết để ngành gỗ phát triển bền vững. Năng lực này bao gồm quản trị doanh nghiệp, chất lượng nguồn nhân lực, công nghệ sản xuất và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc.

Nhất là yêu cầu “xanh hóa” sản xuất đã trở thành điều kiện bắt buộc. Thị trường lớn như EU, Mỹ ngày càng siết chặt các quy định về nguồn gốc gỗ hợp pháp và phát thải. Doanh nghiệp nào không đầu tư nâng cấp thì sẽ bị loại khỏi cuộc chơi.

Kim ngạch xuất khẩu 17 tỷ USD là nền tảng quan trọng, nhưng không phải là đích đến cuối cùng. Khi ngành gỗ chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng, từ gia công sang sáng tạo giá trị, con đường phát triển bền vững vào năm 2026 sẽ trở nên rõ nét hơn.