Mô hình “Sử dụng mạng xã hội an toàn”: Dựng “lá chắn số” cho trẻ em thời AI

Từ 72 điểm trường đến “lá chắn số” tại 50 trường THCS

UBND tỉnh Quảng Ninh vừa ban hành Quyết định số 3700/UBND-VHXH về việc triển khai xây dựng, nhân rộng mô hình “Sử dụng mạng xã hội an toàn cho học sinh, sinh viên tỉnh Quảng Ninh” năm 2026.

Theo Kế hoạch số 232/KH-UBND ngày 15/10/2024 của UBND tỉnh về xây dựng, nhân rộng mô hình “Sử dụng mạng xã hội an toàn cho học sinh, sinh viên tỉnh Quảng Ninh”, giai đoạn 2026-2030 sẽ duy trì hoạt động hiệu quả của mô hình tại các trường từ cấp THPT trở lên trên địa bàn tỉnh, trở thành mô hình kiểu mẫu về phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc tại các nhà trường, cơ sở giáo dục; mô hình được nhân rộng xây dựng tại 100% trường cấp THCS.

Riêng năm 2026, Quảng Ninh đặt mục tiêu xây dựng, nhân rộng mô hình tại 50 trường THCS. Điều đáng chú ý là mô hình này không bắt đầu từ những con số của năm 2026.

Năm 2025, Công an tỉnh phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh cùng các cơ sở giáo dục triển khai mô hình tại 72 điểm trường; tổ chức 5 lớp tập huấn cho 950 thành viên ban quản trị, ban biên tập và 75 hội nghị tuyên truyền về sử dụng mạng xã hội an toàn, phòng chống tội phạm, vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Hơn 5.200 cán bộ, giáo viên, nhân viên và 75.500 học sinh, sinh viên được tiếp cận.

Đến nay, mô hình đã được nhân rộng tại 100% trường đại học, cao đẳng, trung tâm giáo dục thường xuyên và trường THPT trên địa bàn tỉnh.

Không chỉ cảnh báo rủi ro, mô hình hướng học sinh khai thác Internet, mạng xã hội phục vụ học tập, sáng tạo, giao tiếp lành mạnh, đồng thời nâng cao ý thức pháp luật và khả năng tự bảo vệ.

Công an tỉnh là đơn vị thường trực, tham mưu triển khai, hướng dẫn, kiểm tra và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mô hình. Tỉnh Đoàn Quảng Ninh phát huy vai trò của đoàn viên, thanh niên trong cung cấp thông tin chính thống, xây dựng các kênh mạng xã hội phù hợp với giới trẻ và tổ chức các cuộc thi về an ninh mạng, sử dụng mạng xã hội an toàn, sáng tạo.

Điểm đáng chú ý là chính những người trẻ được trao vai trò góp phần xây dựng môi trường số an toàn cho người trẻ, thay vì chỉ tiếp nhận cảnh báo từ người lớn.

Bởi vậy, “lá chắn số” không thể chỉ là vài buổi tuyên truyền hay một bảng nội quy. Đó phải là năng lực nhận diện thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận biết lừa đảo, kiểm soát việc chia sẻ hình ảnh và biết tìm kiếm trợ giúp khi gặp nguy hiểm.

Khi “lá chắn số” không chỉ là câu chuyện của nhà trường

Nếu mô hình của Quảng Ninh đặt một lớp bảo vệ ngay tại trường học, thì cuộc thảo luận ở cấp quốc gia đang đặt câu hỏi rộng hơn: ai chịu trách nhiệm khi những rủi ro đối với trẻ em được tạo ra bởi chính sự phát triển của công nghệ?

Trước đó, ngày 21/8, Bộ Tư pháp phối hợp với Liên minh châu Âu và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam tổ chức Phiên thảo luận “Bảo vệ trẻ em trong môi trường số - Pháp luật và thực tiễn thi hành”.

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đã trở thành yêu cầu cấp bách mang tính quốc gia và toàn cầu, đòi hỏi sự chung tay của cả xã hội với tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Việt Nam đã từng bước hình thành khuôn khổ pháp luật về bảo vệ trẻ em trong môi trường số, với các quy định liên quan nằm trong pháp luật về trẻ em, hình sự, tố tụng hình sự, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quản lý, cung cấp dịch vụ trên Internet. Nhưng công nghệ đang thay đổi nhanh hơn nhiều so với những quy định được xây dựng để quản lý nó.

Trẻ em hôm nay không chỉ đối mặt với những nguy cơ quen thuộc như bắt nạt trực tuyến, nội dung độc hại, dụ dỗ, lừa đảo hay xâm phạm dữ liệu cá nhân. Sự phát triển của AI tạo sinh và deepfake đang tạo thêm những hình thức xâm hại mà trước đây khó hình dung.

Một hình ảnh có thể bị giả mạo. Một giọng nói có thể được tạo ra. Một video có thể khiến người xem tin rằng một sự việc chưa từng xảy ra là có thật. Trong môi trường ấy, một lời dặn “đừng tin người lạ trên mạng” rõ ràng không còn đủ.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đề nghị tập trung nhận diện những khoảng trống pháp lý, hoàn thiện quy định trên cơ sở lấy quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm; đồng thời nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật và cơ chế phối hợp liên ngành.

Đặc biệt, Bộ trưởng đặt trách nhiệm rõ hơn đối với các doanh nghiệp cung cấp nền tảng số: an toàn của trẻ em phải được đặt ra ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, không phải là biện pháp khắc phục sau khi hậu quả đã xảy ra. Đây là điểm có thể kết nối trực tiếp với câu chuyện của nhà trường.

Nếu trường học giúp trẻ nhận diện và ứng phó với rủi ro, thì nền tảng công nghệ cũng phải được thiết kế để giảm thiểu nguy cơ ngay từ đầu. Nếu gia đình đồng hành với trẻ, pháp luật phải tạo ra cơ chế bảo vệ khi quyền của trẻ bị xâm phạm. Nếu trẻ được dạy cách tự bảo vệ, xã hội cũng phải có những thiết chế đủ mạnh để không đặt toàn bộ gánh nặng lên vai các em.

Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier nhấn mạnh, trẻ em là chủ thể của quyền, có quyền được bảo đảm an toàn, phẩm giá, quyền riêng tư, quyền tham gia, phát triển và tiếp cận công lý trong môi trường số như trong đời sống thực.

Thông điệp này đưa câu chuyện đi xa hơn khái niệm “an toàn mạng”. Trẻ em không chỉ cần được bảo vệ khỏi Internet. Các em có quyền được hiện diện an toàn trên Internet.

Cùng quan điểm, Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam Silvia Danailov cho rằng, công nghệ số đang mở ra những cơ hội mới nhưng cũng khiến trẻ em đối mặt với bắt nạt qua mạng, bóc lột trực tuyến và vi phạm quyền riêng tư; đồng thời nhấn mạnh mỗi trẻ em đều có quyền tham gia vào thế giới số một cách an toàn.