Quốc hội thảo luận định hướng sửa đổi Luật Đất đai

Bảo đảm ổn định đời sống, sinh kế sau thu hồi đất

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu bày tỏ đồng tình, đánh giá cao tinh thần khẩn trương, trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo trong nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Việc sửa đổi Luật Đất đai lần này là nhiệm vụ quan trọng nhằm khơi thông, phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.

Góp ý về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm ổn định đời sống, sinh kế của người có đất bị thu hồi, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) đánh giá dự thảo Luật đã quy định cụ thể hơn các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Theo đại biểu, việc xác định rõ các trường hợp thu hồi đất sẽ góp phần bảo đảm minh bạch, thống nhất, hạn chế cách hiểu và vận dụng khác nhau trong thực tiễn.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng nhấn mạnh cần đặc biệt quan tâm đến cuộc sống, sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất. Đây là nguyên tắc cần được xuyên suốt trong thiết kế chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Dự thảo Luật đã quy định thứ tự bồi thường về đất theo hướng ưu tiên đất có cùng mục đích sử dụng; trường hợp không có đất thì bồi thường bằng tiền, đồng thời cho phép bồi thường bằng đất khác mục đích hoặc bằng nhà ở khi địa phương có quỹ đất, quỹ nhà và người có đất bị thu hồi có nhu cầu.

Do đó, đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định này theo hướng cụ thể hóa hơn nhu cầu tái thiết cuộc sống, bảo đảm người có đất bị thu hồi có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Cần nghiên cứu quy định rõ hơn thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở tái định cư; bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện trong trường hợp không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất.

Đồng thời, cần có tiêu chí cụ thể để đánh giá mức độ bảo đảm về vị trí, diện tích, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và điều kiện duy trì sinh kế của người có đất bị thu hồi.

Đối với người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần gắn với khả năng tiếp tục sản xuất hoặc chuyển đổi sinh kế bền vững, tránh tình trạng người dân có đất được bồi thường về tài sản nhưng gặp khó khăn trong ổn định cuộc sống sau khi bị thu hồi đất.

Trong khi đó, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) cho rằng thu hồi đất cần gắn với tổ chức lại không gian phát triển.

Theo đại biểu, khi Nhà nước đầu tư tuyến đường hoặc công trình hạ tầng lớn, việc thu hồi đất không nên chỉ dừng ở việc bảo đảm đủ diện tích cho công trình. Nếu chỉ thu hồi phần đất trong ranh giới dự án, sau khi công trình hoàn thành có thể còn những phần đất nhỏ, méo, khó tiếp cận; đất sản xuất bị chia cắt hoặc không còn hiệu quả canh tác.

Vì vậy, giải phóng mặt bằng không chỉ nhằm bảo đảm đủ đất cho công trình mà còn phải tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian sau dự án.

Hoàn thiện cơ chế giá đất, hệ số K

Góp ý về cơ chế giá đất, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho rằng cần tách bạch rõ hơn chức năng điều tiết kinh tế của giá đất với chức năng bảo đảm quyền lợi của người dân khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo định hướng chính sách, giá đất phải góp phần bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý cho sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, dự thảo lại sử dụng cùng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh để tính cả nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước và tiền bồi thường khi thu hồi đất.

Theo đại biểu, hai mục tiêu này không hoàn toàn đồng nhất. Khi giá đất được sử dụng như một công cụ kinh tế, Nhà nước có thể điều tiết để thúc đẩy đầu tư, sản xuất. Trong khi đó, khi Nhà nước thu hồi đất, mức bồi thường lại trực tiếp liên quan đến quyền tài sản và khả năng tái thiết cuộc sống của người dân.

“Tôi không cho rằng nhất thiết phải xây dựng hai bảng giá đất, nhưng Luật nên có cơ chế áp dụng khác nhau, bảo đảm việc điều tiết giá đất để giảm chi phí cho nền kinh tế không đồng thời làm giảm mức bảo vệ đối với người bị thu hồi đất”, đại biểu nêu ý kiến.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, trong bối cảnh dự thảo bỏ giá đất cụ thể và cơ chế tư vấn xác định giá đất, yêu cầu công khai dữ liệu, kiểm soát, phản biện và trách nhiệm giải trình trong xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh càng cần được thực hiện chặt chẽ.

Tham gia góp ý về cơ chế định giá đất, đại biểu Hoàng Minh Hiếu (đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cho biết, so với Luật năm 2024, dự thảo lần này không còn quy định về cơ chế khung giá đất của Chính phủ. Vì vậy, bảng giá đất và hệ số K giữ vai trò quan trọng trong xác định giá đất phục vụ nghĩa vụ tài chính và bồi thường theo quy định.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này đơn giản hơn nhưng đồng thời làm tăng đáng kể vai trò của bảng giá đất và hệ số K. Đây là những yếu tố quan trọng trong xác định nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp và quyền lợi của các hộ gia đình.

Tuy nhiên, dự thảo Luật chưa quy định cụ thể về tiêu chí, nguyên tắc, phương pháp xác định hệ số K; chưa quy định chu kỳ điều chỉnh và chưa giao Chính phủ quy định chi tiết.

Trong khi đó, Nghị quyết 21 đã yêu cầu các cơ quan Trung ương xây dựng tiêu chí, khung, nguyên tắc, phương pháp và cơ chế giám sát, đồng thời giao chính quyền địa phương quyết định giá đất.

Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo dư địa cho phát triển

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ và dự kiến quy phạm hóa các định hướng chính sách tại dự thảo Luật Đất đai.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần quán triệt đầy đủ quan điểm, định hướng của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương, nhất là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV về sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan.

Trong đó, cần thể chế hóa quan điểm đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, tư liệu sản xuất đặc biệt và nguồn lực quan trọng để phát triển đất nước; quyền sử dụng đất là yếu tố đầu vào quan trọng cho đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, cần thay đổi tư duy quản lý hành chính về đất đai sang quản trị hiện đại, từ quản lý an toàn sang kiến tạo phát triển, lấy hiệu quả sử dụng đất làm thước đo chính sách; đồng thời hoàn thiện pháp luật theo hướng kiến tạo, đi trước, mở đường cho phát triển.

Định hướng sửa đổi Luật phải giải quyết căn bản các điểm nghẽn từ thực tiễn; tiếp tục rà soát, nhận diện đúng nguyên nhân, phân định rõ những vướng mắc, bất cập và xác định đúng vấn đề cần sửa đổi.

Việc sửa đổi Luật không chỉ nhằm xử lý các vấn đề trước mắt mà cần có tầm nhìn dài hạn, đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật để tạo lập nền tảng thể chế đồng bộ, liên thông, thống nhất, minh bạch, ổn định và khả thi, qua đó giải phóng, phát huy các nguồn lực và tạo dư địa cho những mô hình kinh doanh, phương thức đầu tư và động lực phát triển mới.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng lưu ý, với mỗi chính sách đề xuất sửa đổi, cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý Nhà nước và yêu cầu phát triển, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, đồng thời bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực đặc biệt quan trọng này.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát kỹ, hoàn thiện các nội dung định hướng chính sách sửa đổi Luật theo đúng tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương.