Văn hóa - Du lịch

Mẹ Suốt - huyền thoại người mẹ bên dòng Nhật Lệ

Minh Tâm • 08/03/2026 - 22:12

Mẹ Suốt - người mẹ chèo đò trên sông Nhật Lệ giữa bom đạn chiến tranh – trở thành biểu tượng bất tử của lòng dũng cảm và phẩm chất phụ nữ Việt Nam.

Giữa những năm tháng khốc liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ, bên bờ sông Nhật Lệ (Quảng Bình nay là Quảng Trị), có một người mẹ tóc bạc trắng vẫn ngày đêm chèo đò đưa bộ đội qua sông giữa bom đạn. Từ bến đò nhỏ ở làng Bảo Ninh, hình ảnh Mẹ Suốt đã đi vào lịch sử, đi vào thơ ca và trở thành biểu tượng đẹp của người phụ nữ Việt Nam anh hùng.

Người mẹ chèo đò giữa “tọa độ lửa”

Sông Nhật Lệ chảy qua Đồng Hới, hiền hòa trong những ngày bình yên, nhưng trong chiến tranh lại trở thành một tuyến giao thông chiến lược. Những năm 1965-1968, khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, Quảng Bình trở thành một trong những “tọa độ lửa” ác liệt nhất.

Ở phía bên kia dòng sông ấy là làng Bảo Ninh, quê hương của Mẹ Nguyễn Thị Suốt, người phụ nữ đã đi vào lịch sử với mái chèo nhỏ bé nhưng mang sức mạnh của lòng yêu nước.

Sinh ra trong một gia đình nghèo làm nghề chài lưới, cuộc đời Mẹ Suốt gắn với sông nước từ thuở nhỏ. Khi chiến tranh lan tới quê hương, ở tuổi ngoài 60, mái tóc đã bạc trắng, bà vẫn tình nguyện nhận nhiệm vụ chèo đò đưa bộ đội, cán bộ, vũ khí và lương thực qua sông.

Con đò nhỏ của mẹ lặng lẽ rẽ sóng giữa tiếng bom đạn. Máy bay địch gầm rú trên đầu, sóng nước dập dềnh, nhưng những chuyến đò vẫn nối nhau sang bờ bên kia, đưa những đoàn quân ra trận.

Nhà thơ Tố Hữu, trong chuyến công tác vào Quảng Bình năm 1965, đã gặp người mẹ ấy giữa trưa nắng cồn cát và lặng nghe câu chuyện đời giản dị mà xúc động. Từ cuộc gặp gỡ ấy, bài thơ “Mẹ Suốt” ra đời, khắc họa chân dung người phụ nữ kiên cường:

“Một tay lái chiếc đò ngang
Bến sông Nhật Lệ quân sang đêm ngày
Sợ chi sóng gió tàu bay
Tây kia mình đã thắng, Mỹ này ta chẳng thua…”

Những câu thơ giản dị mà mạnh mẽ ấy đã khiến hình ảnh người mẹ chèo đò nhanh chóng lan tỏa khắp cả nước.

Từ con người thật đến biểu tượng trong thơ ca

Bài thơ “Mẹ Suốt” không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn như một bản phóng sự sống động về một con người thật. Nhà thơ Tố Hữu kể lại cuộc trò chuyện với mẹ trong khung cảnh chang chang cồn cát Quảng Bình:

“Lặng nghe mẹ kể ngày xưa
Chang chang cồn cát nắng trưa Quảng Bình…”.

Qua lời kể mộc mạc của mẹ, hiện lên cả một cuộc đời lam lũ: từ tuổi thơ nghèo khó, cuộc sống lênh đênh mạn thuyền, đến những năm tháng chiến tranh khi mái chèo nhỏ bé trở thành một phần của tuyến lửa.

Nhưng điều làm nên sức sống của bài thơ chính lại là tinh thần lạc quan, gan góc của người mẹ. Khi nhà thơ hỏi vì sao đã lớn tuổi mà vẫn chèo đò giữa bom đạn, mẹ trả lời giản dị:

“Mẹ rằng: Cứu nước, mình chờ chi ai?”

Câu nói ấy đã trở thành một trong những câu thơ nổi tiếng nhất của thi ca cách mạng Việt Nam.

Nhà thơ Xuân Diệu từng nhận xét rằng hình ảnh mái tóc mẹ rung lên trong gió biển, “trắng bờ như sóng”, là một trong những hình tượng đẹp nhất của người phụ nữ Việt Nam anh hùng trong thơ ca.

Tình cảm của Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp

Những chiến công thầm lặng của người mẹ chèo đò bên sông Nhật Lệ không chỉ được nhân dân cả nước biết đến mà còn được các lãnh đạo Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm.

Ngày 1/1/1967, Mẹ Suốt được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động trong kháng chiến chống Mỹ.

Trong dịp tham dự Đại hội thi đua yêu nước toàn quốc, mẹ đã được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hình ảnh người mẹ ở làng chài Bảo Ninh với mái tóc bạc, áo nâu giản dị đứng bên Bác Hồ đã trở thành một kỷ niệm sâu sắc đối với những người có mặt hôm ấy.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, người con của quê hương Quảng Bình, cũng dành cho Mẹ Suốt một tình cảm đặc biệt. Ông luôn nhắc tới bà như một biểu tượng của tinh thần kiên cường của người dân vùng “đất lửa”.

Những người từng sống và chiến đấu ở Nhật Lệ kể rằng Đại tướng nhiều lần gửi quà và lời thăm hỏi tới người mẹ anh hùng ấy. Có lần ông còn tặng mẹ một tấm lụa làm kỷ vật. Mẹ Suốt quý trọng món quà ấy đến mức không nỡ dùng để may áo, mà giữ gìn như một vật thiêng liêng cho đến cuối đời.

Chiến tranh không chỉ có những câu chuyện anh hùng mà còn có những mất mát đau thương.

Tháng 8 năm 1968, trong một chuyến vận chuyển lương thực trên sông Nhật Lệ, Mẹ Suốt đã trúng bom địch và hy sinh.

Tin mẹ mất khiến nhiều người bàng hoàng. Nhà thơ Tố Hữu sau đó đã viết những dòng xúc động trong bài thơ “Một khúc ca”:

“Mẹ Suốt ơi
Giữa bom rơi đạn nổ
Giữa sóng lớn gió to
Ngực huân chương, mẹ vẫn chèo đò…”.

Sự ra đi của mẹ càng làm cho hình ảnh người mẹ chèo đò trở nên bất tử trong ký ức của nhiều thế hệ.

Hôm nay, bên bờ sông Nhật Lệ, tượng đài Mẹ Suốt vẫn đứng đó, mái chèo hướng ra dòng sông. Những con thuyền đánh cá vẫn ra khơi mỗi sáng. Cuộc sống đã đổi thay rất nhiều so với những năm tháng bom đạn. Nhưng câu chuyện về người mẹ chèo đò năm xưa vẫn được nhắc lại như một biểu tượng đẹp của lòng yêu nước.

Nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, nhắc đến Mẹ Suốt là nhắc đến hình ảnh của hàng triệu người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh: Những người mẹ, người chị, người vợ đã lặng lẽ góp sức cho đất nước bằng những việc làm bình dị nhưng đầy dũng cảm.

Như mái chèo nhỏ bé của Mẹ Suốt năm xưa, họ đã góp phần đưa con thuyền dân tộc vượt qua những năm tháng gian nan nhất của lịch sử.

Và vì thế, bên dòng Nhật Lệ hôm nay, huyền thoại về người mẹ ấy vẫn còn sống mãi.