Không phải học kém, nhiều thí sinh trượt đại học vì chọn sai môn thi

Chỉ còn ít ngày trước thời điểm bắt đầu đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2026 (từ 24/4 đến 5/5), một trong những rủi ro lớn nhất đối với thí sinh không nằm ở việc học lực, mà lại ở lựa chọn môn thi. Trong bối cảnh kỳ thi vẫn mang tính chất “2 trong 1”, việc đăng ký môn không phù hợp có thể khiến thí sinh đánh mất cơ hội xét tuyển đại học ngay từ bước khởi đầu.

Theo các phân tích từ chuyên gia tư vấn tuyển sinh năm nay, kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ là điều kiện để xét công nhận tốt nghiệp, mà còn là căn cứ quan trọng trong nhiều phương thức tuyển sinh đại học. Điều này tạo ra một mối liên kết chặt chẽ giữa việc chọn môn thi và khả năng trúng tuyển vào ngành học mong muốn.

Với cấu trúc thi gồm 2 môn bắt buộc (toán, văn) và 2 môn tự chọn, phần quyết định chiến lược nằm ở lựa chọn hai môn còn lại. Thực tế cho thấy, nếu hai môn này không “ăn khớp” với tổ hợp xét tuyển, thí sinh dù đạt điểm cao vẫn có thể rơi vào tình huống không đủ điều kiện xét tuyển vào ngành mong muốn.

Các chuyên gia trong tư vấn tuyển sinh đều cho rằng sai lầm phổ biến của thí sinh là chọn môn theo cảm tính hoặc theo mức độ “dễ học”, thay vì dựa trên định hướng ngành nghề. Trong khi đó, nguyên tắc hiệu quả hơn là lựa chọn các môn vừa là thế mạnh, vừa xuất hiện trong nhiều tổ hợp xét tuyển của ngành dự kiến theo học, nhằm tối đa hóa cơ hội.

Chẳng hạn, nếu định hướng vào khối ngành kinh tế, nhiều trường xét các tổ hợp như A00 (toán - lý - hóa), A01 (toán - lý - tiếng Anh) hoặc D01 (toán - văn - tiếng Anh). Trong trường hợp này, nếu thí sinh có lợi thế ở tiếng Anh, việc lựa chọn tiếng Anh kết hợp với một môn tự nhiên phù hợp sẽ giúp tăng khả năng xét tuyển ở nhiều tổ hợp, thay vì chọn một môn ít xuất hiện hơn. Ngược lại, nếu chọn môn không nằm trong các tổ hợp xét tuyển của ngành mong muốn, dù điểm thi cao, thí sinh vẫn có thể không đủ điều kiện để đăng ký vào ngành đó.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp “trượt oan” không phải vì học lực yếu, mà do lựa chọn môn thi thiếu tính toán, dẫn đến việc tự thu hẹp cơ hội xét tuyển ngay từ đầu. Vì vậy, việc chọn môn cần được xem là một quyết định mang tính chiến lược, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa năng lực cá nhân và yêu cầu của ngành học.

Một điểm đáng chú ý là nhiều ngành đặc thù có yêu cầu tổ hợp rất chặt chẽ. Nếu thí sinh không đăng ký đúng các môn nằm trong tổ hợp này, cơ hội xét tuyển gần như bị loại bỏ, bất kể kết quả thi tốt nghiệp đạt mức cao.

Có thể hiểu đây là “điều kiện cần” mang tính bắt buộc trong xét tuyển. Với một số ngành đặc thù, các trường đại học chỉ chấp nhận một số tổ hợp môn cố định, gần như không có sự linh hoạt thay thế. Nếu thí sinh không có đủ các môn trong tổ hợp này, hồ sơ sẽ không đủ điều kiện để xét tuyển, dù tổng điểm thi có cao đến đâu.

Việc “lệch” chỉ một môn trong tổ hợp xét tuyển có thể dẫn đến việc mất hoàn toàn cơ hội vào ngành mong muốn, chứ không đơn thuần là giảm khả năng cạnh tranh. Vì vậy, thí sinh cần rà soát kỹ đề án tuyển sinh của từng trường, từng ngành, để bảo đảm các môn đăng ký dự thi nằm đúng trong tổ hợp xét tuyển, tránh rơi vào tình huống đạt điểm cao nhưng không thể sử dụng kết quả đó.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn môn thi còn cần dựa trên quá trình đầu tư học tập trong suốt 3 năm THPT. Những môn đã có nền tảng tốt thường mang lại khả năng đạt điểm cao hơn, từ đó cải thiện đáng kể lợi thế cạnh tranh trong xét tuyển.

Các phân tích cũng cho thấy, việc chọn môn thi thực chất là một bài toán chiến lược, không chỉ nhằm “đỗ tốt nghiệp” mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn là nghề nghiệp. Vì vậy, thí sinh cần rà soát kỹ đề án tuyển sinh của các trường, đối chiếu với năng lực cá nhân và định hướng tương lai trước khi đưa ra quyết định.

Ở góc độ lựa chọn ngành hay trường, xu hướng tư vấn hiện nay nghiêng về việc ưu tiên ngành học phù hợp năng lực và định hướng nghề nghiệp, thay vì chỉ tập trung vào thương hiệu trường. Lựa chọn sai ngành có thể dẫn tới áp lực kéo dài trong quá trình học tập, thậm chí làm gián đoạn con đường đại học.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng cao, việc chọn đúng môn thi không còn là bước phụ, mà trở thành “cửa ngõ chiến lược” quyết định khả năng bước vào giảng đường đại học của mỗi thí sinh.