Khi ruộng đồng mở hội

Trống hội gọi mùa

Mặt trời vừa nhô lên khỏi dãy núi phía Đông, những dải sương mỏng còn vương trên triền ruộng bậc thang ở xã Mường Chọng (Nghệ An). Từ những con đường đất uốn lượn qua nương ngô, nương sắn, bà con các bản đã ríu rít gọi nhau xuống đồng.

Người già chỉnh lại khăn piêu, phụ nữ khoác váy áo thổ cẩm rực rỡ, trẻ nhỏ theo chân cha mẹ với ánh mắt háo hức. Cánh đồng trung tâm xã bỗng trở nên đông vui như một phiên chợ xuân đặc biệt, nơi hội tụ của sắc màu văn hóa, niềm tin mùa vụ và khát vọng no ấm.

Tiếng trống hội vang lên từng hồi dồn dập, hòa trong tiếng chiêng ngân xa giữa núi rừng. Đó là tín hiệu mở đầu cho “Ngày hội xuống đồng” nghi lễ truyền thống đã ăn sâu vào đời sống tinh thần của đồng bào nơi đây.

Với người dân Mường Chọng, xuống đồng đầu xuân không chỉ là bắt tay vào sản xuất, mà còn là khoảnh khắc gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, cây lúa bén rễ, trổ bông, nuôi lớn những mùa vàng trên nương rẫy.

Trên bờ ruộng, những lá cờ nhiều sắc tung bay trong gió sớm. Các cụ cao niên đứng lặng nhìn cánh đồng đang dần thức giấc, ánh mắt ánh lên niềm tin quen thuộc: thêm một vụ mùa mới lại bắt đầu. “Không xuống đồng đầu năm, trong lòng cứ thấy thiếu thiếu”, bà Vi Thị Lệ, bản Côn Xáo, vừa nói vừa chỉnh lại chiếc khăn piêu cho cháu gái.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều thanh niên đi làm ăn xa, “Ngày hội xuống đồng” vẫn được gìn giữ như một phần máu thịt của bản làng. Đó không chỉ là nghi lễ, mà còn là dịp để cộng đồng gặp gỡ, sẻ chia, nhắc nhau nhớ về ruộng đồng, nơi nuôi dưỡng cuộc sống từ bao đời nay.

Giữ hồn phong tục giữa nhịp sống mới

Sau phần nghi lễ mở đầu, không gian cánh đồng nhanh chóng trở thành sân chơi văn hóa sôi động. Những điệu múa sạp nhịp nhàng, tiếng chiêng trống vang vọng, trò khắc luống, ném còn, kéo co… nối tiếp nhau trong tiếng hò reo cổ vũ. Sắc áo thổ cẩm rực rỡ nổi bật trên nền xanh của ruộng mạ, tạo nên bức tranh mùa xuân vừa rộn ràng, vừa đậm đà bản sắc vùng cao.

Ở một góc sân, đám trẻ con ríu rít chạy theo quả còn bay lượn, cười vang cả khoảng trời xuân. Gần đó, các bà, các chị tranh thủ khoe nhau những bộ váy mới dệt, những hoa văn truyền thống được thêu tay tỉ mỉ. Những câu chuyện về ruộng nương, về giống lúa mới, về dự định vụ mùa năm nay cứ thế nối dài trong không khí thân tình, gần gũi.

“Ngày hội không chỉ để vui Xuân, mà còn để nhắc bà con nhớ đến ruộng đồng, đến nghề nông đã nuôi sống bao thế hệ”, ông Vi Văn Mạnh, một người dân lâu năm trong xã, chậm rãi nói. Theo ông, mỗi năm tổ chức một lần, ngày hội giúp bà con thêm gắn bó, đoàn kết, cùng nhau động viên bước vào vụ mới với tinh thần phấn chấn hơn.

Với chính quyền địa phương, “Ngày hội xuống đồng” còn là dịp tuyên truyền, vận động nhân dân áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao năng suất cây trồng, từng bước xây dựng nền nông nghiệp bền vững.

Nhưng điều quan trọng hơn cả là giữ được mạch chảy văn hóa - nơi những giá trị truyền thống được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, giữa nhịp sống ngày càng đổi thay.

Gieo mạ non, gửi niềm tin mới

Điểm nhấn sôi nổi nhất của ngày hội là Hội thi cấy lúa với sự tham gia của 20 đội đại diện cho 20 thôn, bản trong xã. Khi tiếng còi xuất phát vang lên, những người phụ nữ nhanh chóng xắn quần lội xuống ruộng.

Những bàn tay thoăn thoắt tách mạ, cắm từng dảnh lúa xuống lớp bùn non còn mát lạnh, tạo thành những hàng thẳng tắp, đều đặn như những nét vẽ mềm mại trên mặt ruộng.

Trên bờ, tiếng trống thúc giục hòa cùng tiếng reo hò cổ vũ không ngớt. Người già chăm chú dõi theo từng động tác cấy lúa, trẻ nhỏ chạy dọc bờ ruộng hò hét gọi tên đội của bản mình. Không khí lao động bỗng trở nên rộn ràng như hội, khiến cánh đồng đầu xuân ngập tràn sinh khí.

Chị Vi Thị Hạnh, đại diện bản Côn Xáo, vừa cấy vừa cười: “Cả bản mong đến ngày này lắm. Vừa được thi đua, vừa vui Xuân, lại cầu mong vụ mùa thuận lợi. Được đại diện bản tham gia hội thi, tôi thấy rất tự hào, như mang niềm tin của cả bản xuống ruộng vậy”.

Ban giám khảo chấm điểm dựa trên các tiêu chí về kỹ thuật, độ thẳng hàng, khoảng cách khóm lúa và tốc độ hoàn thành. Nhưng hơn cả giải thưởng, điều đọng lại là tinh thần thi đua vui vẻ, đoàn kết, là những ánh mắt ánh lên niềm tin vào một vụ mùa mới khởi sắc.

Khi những thửa ruộng đầu tiên được phủ kín mạ non xanh mướt, nhiều người đứng lặng ngắm nhìn thành quả, như nhìn thấy trước hình ảnh lúa trổ đòng, nặng bông trong những tháng ngày sắp tới.

Từ ngày hội xuống đồng đến khát vọng no ấm

Khi mặt trời đã lên cao, tiếng trống hội dần lắng xuống, bà con trở về bản làng, nhưng dư âm của ngày hội vẫn còn đọng lại trên cánh đồng xanh mạ. Những hàng lúa non thẳng tắp không chỉ là kết quả của một cuộc thi, mà còn là biểu tượng cho sự khởi đầu suôn sẻ, cho niềm tin được gieo xuống đất cùng từng dảnh mạ nhỏ.

Theo đại diện chính quyền xã Mường Chọng, “Ngày hội xuống đồng” không chỉ mang ý nghĩa nghi lễ đầu vụ, mà còn góp phần khơi dậy khí thế thi đua lao động sản xuất trong toàn dân, khuyến khích bà con áp dụng tiến bộ kỹ thuật, hướng đến canh tác hiệu quả và bền vững. Quan trọng hơn, ngày hội tạo được sự đồng thuận, gắn kết cộng đồng, yếu tố then chốt để xây dựng nông thôn ngày càng khởi sắc.

Ở Mường Chọng, mùa Xuân không chỉ hiện diện trong sắc hoa đào, hoa mận ven nương, mà còn hiện hữu trong từng bước chân người nông dân lội ruộng, trong từng động tác cấy lúa nhịp nhàng, trong tiếng cười vang giữa núi rừng.

“Ngày hội xuống đồng” vì thế không chỉ mở đầu một vụ mùa, mà còn mở ra một hành trình mới - hành trình của lao động, của hy vọng và của khát vọng no ấm trên những thửa ruộng quê hương.