Hồn Mường thức giấc qua show thực cảnh ở Sơn La
Show thực cảnh 60 phút "Hồn mường thức giấc" sẽ đưa du khách khám phá văn hóa, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng người Mường ở Sơn La.
Ngày 11 và 12/12, tại khu vực hồ Suối Chiếu, bản Chiếu, xã Mường Cơi, tỉnh Sơn La, chương trình thực cảnh "Hồn Mường Thức Giấc" dự kiến mang đến hành trình trải nghiệm văn hóa kết hợp du lịch cảnh quan. Sự kiện được thiết kế với nhiều lớp hoạt động, từ tham quan cánh đồng hoa, khám phá không gian tâm linh đến thưởng thức các màn diễn xướng dân gian và câu chuyện sân khấu kéo dài 60 phút.

Theo ông Đỗ Đức Thắng, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Mường Cơi, địa phương có hơn 19.000 ha diện tích tự nhiên, với đồng bào Mường chiếm trên 80% dân số. Việc tổ chức chương trình hướng đến giới thiệu những giá trị văn hóa đặc trưng, đồng thời khai thác tiềm năng du lịch từ cảnh quan và con người bản địa. “Chúng tôi mong muốn đánh thức những giá trị cốt lõi của quê hương, để văn hóa trở thành động lực phát triển du lịch và sinh kế bền vững”, ông Thắng nói.
Từ cánh đồng hoa đến hành trình Nhập Mường
Một trong những điểm nhấn của chương trình là không gian “Nhập Mường”, được ê-kíp sáng tạo dựa trên chất liệu văn hóa tâm linh và Mo Mường. Thay vì bắt đầu bằng việc ngồi xem biểu diễn, khán giả được dẫn dắt qua hành trình nhập vai, sử dụng bóng tối, âm thanh, ánh sáng và những tình huống bất ngờ để gợi cảm giác bước vào thế giới ký ức, tín ngưỡng của cộng đồng.
Đạo diễn văn hóa Trần Trung cho biết, ê-kíp không đặt mục tiêu sử dụng công nghệ trình diễn để lấn át chất liệu bản địa. Ánh sáng, màn nước và các hiệu ứng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, trong khi con người và di sản văn hóa Mường mới là trung tâm. “Văn hóa xuất phát từ con người. Chính người dân, nghệ nhân nơi đây mới là linh hồn của di sản”, ông Trung chia sẻ.

Được định hướng là trải nghiệm cảm giác mạnh, “Nhập Mường” khai thác tâm lý hồi hộp trước những điều chưa biết, với các tình huống có thể khiến người tham gia giật mình. Đây là lựa chọn dành cho những người yêu thích khám phá, muốn thử thách sự can đảm, nhưng có thể không phù hợp với người sợ bóng tối hoặc nhạy cảm với yếu tố kinh dị.
Trước khi bước vào không gian này, du khách có thể tham quan cánh đồng hoa quy mô hàng chục hecta được phát triển tại khu vực hồ Suối Chiếu. Cảnh quan thiên nhiên và sắc hoa tạo không gian thưởng ngoạn, chụp ảnh, đồng thời mở rộng thời gian trải nghiệm của khách tại địa phương. Các gian hàng nông sản đặc trưng cũng được định hướng trở thành một phần trong hành trình khám phá vùng đất.

Sau “Nhập Mường”, hành trình tiếp tục với các hoạt động diễn xướng văn hóa như tiếng Đang, nhịp đâm đuống, điệu múa Mợi cùng sự tham gia của nghệ nhân và người dân địa phương. Từ không gian huyền bí đến những sinh hoạt gần gũi của bản làng, các trải nghiệm được sắp xếp để dẫn dắt khán giả đến với câu chuyện chính trên sân khấu.
Hồn mường thức giấc - Câu chuyện cha con và ngọn lửa truyền đời
Chương trình thực cảnh được kết cấu thành ba chương, chín cảnh, xoay quanh mối quan hệ giữa hai cha con và hành trình gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống.
Mở đầu với chương "Tiếng gọi bản Mường", khán giả được chứng kiến nhịp sống thường ngày của cộng đồng qua cảnh lên nương, làm nghề, gánh nước, nhóm bếp và những cuộc hát giao duyên chuẩn bị cho ngày cưới. Trong không gian ấy, câu chuyện riêng của hai cha con dần xuất hiện. Người cha mong muốn con trai học lời mo, tiếp nhận tri thức của tổ tiên, trong khi người con muốn lựa chọn con đường riêng.
Đến chương "Ngọn lửa ngàn đời", người cha qua đời khi những lời truyền dạy còn dang dở. Không khí tang lễ cùng lời mo đưa người con trở về câu chuyện về hành trình tìm lửa của người xưa. Trong thế giới huyền thoại, ngọn lửa được mang về bản bất ngờ vụt tắt, buộc con người phải tiếp tục hành trình để học cách tự tạo ra lửa và truyền lại tri thức cho nhau.

Hình ảnh ngọn lửa từ một bếp nhỏ lan tỏa thành nhiều điểm sáng được sử dụng như biểu tượng cho sự tiếp nối. Từ câu chuyện của một gia đình, tác phẩm mở rộng thành hành trình gìn giữ những giá trị chung của cộng đồng.
Chương cuối mang tên “Hồn Mường thức giấc” đưa câu chuyện trở lại đời sống hiện tại. Người con tìm đến các nghệ nhân để học tiếng nói, câu hát và những tri thức mà cha từng trân trọng. Trong đại cảnh đám cưới, khi anh quên một câu hát được cha truyền dạy, một nghệ nhân cất lời tiếp nối, rồi phụ nữ, trai gái và trẻ nhỏ cùng hòa giọng. Di sản vì thế không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống của các thế hệ.
Chất liệu của tác phẩm được khai thác từ chính đời sống văn hóa tại Mường Cơi. Tiếng Đang, điệu múa Mợi của nghệ nhân Mường bản Thải, nhịp khua đuống từ các bản Thải, Mỏ, Chiếu được đưa vào các cảnh diễn. Bên cạnh đó, nghệ nhân người Dao, Mông và Kinh tại địa phương cũng góp tiếng nói, ký ức và những nét sinh hoạt riêng vào câu chuyện chung.
Khoảng 300 học sinh Trường THPT Tân Lang dự kiến tham gia lực lượng diễn viên quần chúng, cùng nghệ nhân và người dân địa phương tái hiện không gian sinh hoạt cộng đồng. Sự góp mặt của người trẻ tạo thêm điểm kết nối giữa các thế hệ, đồng thời đưa hoạt động trao truyền văn hóa từ thông điệp nghệ thuật thành trải nghiệm trực tiếp.

Đạo diễn Mai Long cho biết, ê-kíp lựa chọn toàn bộ thung lũng và cảnh quan tự nhiên tại Mường Cơi làm không gian sân khấu, thay vì bó hẹp câu chuyện trên một sân khấu nhân tạo. Âm thanh, ánh sáng được sử dụng để kết nối các hoạt động cộng đồng, từ những bếp lửa nhỏ đến đại cảnh hàng trăm điểm sáng trên sườn đồi. Theo ông, công nghệ chỉ là phương tiện, còn sức sống của chương trình đến từ nghệ nhân, học sinh và người dân địa phương.
Trong khi đạo diễn văn hóa Trần Trung tập trung nghiên cứu, lựa chọn và chuyển tải các chất liệu bản địa, Mai Long phát triển ngôn ngữ sân khấu thực cảnh, tổ chức tuyến nhân vật và điều tiết nhịp cảm xúc qua ba chương. Sự phối hợp hướng đến việc dung hòa tính xác thực của văn hóa với ngôn ngữ biểu diễn đương đại.
Với đạo diễn Mai Long, thành công của chương trình không chỉ nằm ở 60 phút biểu diễn mà còn ở những thay đổi sau đó trong nhận thức cộng đồng. "Nếu một đứa trẻ biết hỏi ông bà về điệu múa cổ, một người trẻ nhớ thêm câu hát Đang và du khách thêm yêu vùng đất này, đó mới là điều chúng tôi mong muốn", ông nói.

Theo ban tổ chức, các phần diễn liên quan đến mo tang lễ và phong tục sẽ tiếp tục được hoàn thiện cùng nghệ nhân, cộng đồng sở tại trước khi công bố phiên bản biểu diễn chính thức. Quy mô đại cảnh ánh sáng và số lượng diễn viên cũng được điều chỉnh theo điều kiện không gian thực tế.
Chương trình do Công ty TNHH Sự kiện và Truyền thông Viettimes thực hiện. Thông qua sự tham gia của nghệ nhân, người dân và học sinh địa phương, ê-kíp kỳ vọng tạo nên một sản phẩm du lịch văn hóa, nơi du khách không chỉ thưởng thức nghệ thuật mà còn tiếp cận đời sống, ký ức và những giá trị đang được cộng đồng Mường Cơi gìn giữ.
