Gỡ từng “nút thắt” trong cao điểm giải quyết đơn, án

Áp lực lớn từ án đất đai, thừa kế

Bước vào đợt thi đua cao điểm “90 ngày giải quyết đơn, án” (15/6/2026 - 15/9/2026), TAND khu vực 2 - Quảng Ninh phải đối diện với khối lượng công việc lớn, địa bàn rộng và nhiều vụ án dân sự có tính chất phức tạp. Không ít hồ sơ gặp vướng mắc trong quá trình xác minh nguồn gốc đất, xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản, giám định chữ ký, chữ viết hoặc tống đạt văn bản tố tụng.

Trước thực tế này, đơn vị xác định việc đẩy nhanh tiến độ phải gắn với nhận diện đúng nguyên nhân khiến từng hồ sơ kéo dài, từ đó có giải pháp tháo gỡ kịp thời ngay trong quá trình giải quyết.

TAND khu vực 2 - Quảng Ninh là đơn vị có số lượng án dân sự phải giải quyết rất lớn trong các TAND khu vực tại thành phố Quảng Ninh. Theo số liệu từ ngày 15/6 đến 6/9/2026, đơn vị phải giải quyết 506 vụ án dân sự, gồm 330 vụ tồn cũ và 176 vụ thụ lý mới. Đến nay, TAND khu vực 2 đã giải quyết 315 vụ, còn lại 191 vụ tiếp tục được tập trung xử lý.

Áp lực không chỉ đến từ số lượng mà còn nằm ở tính chất ngày càng phức tạp của các tranh chấp. Trong đó, án liên quan đến quyền sử dụng đất và thừa kế là nhóm thường mất nhiều thời gian xác minh, thu thập chứng cứ, thẩm định và định giá tài sản.

Địa bàn thuộc thẩm quyền giải quyết của TAND khu vực 2 - Quảng Ninh gồm khu vực công nghiệp, khai khoáng của Uông Bí và vùng kinh tế biển, đô thị phát triển nhanh tại Quảng Yên. Quá trình đô thị hóa, triển khai các dự án thu hồi đất, giải phóng mặt bằng cùng sự biến động của thị trường bất động sản đã làm phát sinh nhiều tranh chấp quyền sử dụng đất có tính chất đan xen, phức tạp.

Không ít vụ việc liên quan đến tài sản được quản lý, sử dụng qua nhiều thế hệ; giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp mới, cấp đổi hoặc điều chỉnh ở các thời kỳ khác nhau. Có trường hợp diện tích, mốc giới thể hiện trên giấy tờ không trùng khớp với hiện trạng sử dụng; bản đồ địa chính, sổ mục kê và tài liệu lưu trữ thiếu đồng nhất, khiến việc xác định nguồn gốc đất gặp nhiều khó khăn.

Với tranh chấp thừa kế, tài sản thường liên quan đến nhiều người trong cùng gia đình, dòng họ. Một số đương sự đã thay đổi nơi cư trú hoặc sinh sống tại địa phương khác. Việc xác định đầy đủ người tham gia tố tụng, tống đạt văn bản, thu thập chứng cứ và tổ chức hòa giải vì thế mất nhiều thời gian.

Trao đổi với phóng viên, ông Bùi Văn Tuấn, Chánh án TAND khu vực 2 - Quảng Ninh cho biết, ngay sau khi kế hoạch của TAND thành phố Quảng Ninh được ban hành, đơn vị đã triển khai đến toàn thể cán bộ, công chức có chức danh tư pháp; đồng thời phân công nhiệm vụ, yêu cầu từng Thẩm phán xây dựng kế hoạch giải quyết những vụ án được giao.

Trong giai đoạn cao điểm, lãnh đạo đơn vị không chờ đến kỳ giao ban hằng tháng mà duy trì họp giao ban hằng tuần. Tại đây, từng Thẩm phán báo cáo tiến độ, chỉ rõ khó khăn của mỗi vụ án và đề xuất trao đổi hướng xử lý. Những vấn đề thuộc thẩm quyền được trao đổi, tháo gỡ ngay; trường hợp liên quan đến cơ quan khác sẽ được tổng hợp để đôn đốc hoặc trực tiếp phối hợp giải quyết.

Theo ông Tuấn, dù khối lượng án lớn và yêu cầu về tiến độ cao, việc giải quyết vẫn phải bảo đảm đúng trình tự tố tụng, thu thập và đánh giá chứng cứ đầy đủ, khách quan. Bản án được ban hành không chỉ phải đúng pháp luật mà còn cần rõ ràng, bảo đảm khả năng thi hành trên thực tế.

Một trong những khó khăn hiện nay là việc tổ chức xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, cán bộ tại các xã, phường phải đảm nhiệm nhiều công việc nên có thời điểm chưa thể bố trí ngay người phối hợp với Tòa án. Việc cung cấp hồ sơ địa chính, xác nhận nguồn gốc và quá trình sử dụng đất vì thế có thể kéo dài.

Một số vụ án phải chờ kết quả giám định chữ ký, chữ viết từ cơ quan chuyên môn. Trong khi nhu cầu giám định của nhiều cơ quan tiến hành tố tụng khá lớn, thời gian trả kết quả kéo dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải quyết án.

Đây là những công việc Tòa án không thể tự thực hiện nhưng phải chủ động theo dõi, đôn đốc và phối hợp chặt chẽ. Bởi chỉ một công đoạn chậm trễ cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình giải quyết vụ án dân sự.

Lập “đường đi” cho từng hồ sơ

Trực tiếp phụ trách lĩnh vực dân sự, Thẩm phán Nguyễn Thị Giang Thanh, Phó Chánh án TAND khu vực 2 - Quảng Ninh cho biết, mỗi Thẩm phán đều được yêu cầu xây dựng kế hoạch giải quyết đối với từng vụ án, gắn với các phần việc và mốc thời gian cụ thể.

Ngay sau khi tiếp nhận hồ sơ, Thẩm phán phải xác định tài liệu còn thiếu, cơ quan cần phối hợp, nội dung phải xác minh và những thủ tục cần tiến hành như xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản hoặc thu thập thêm tài liệu chứng cứ. Quá trình thực hiện được lãnh đạo theo dõi, đôn đốc thường xuyên, tránh để đến khi gần hết thời hạn mới phát hiện vướng mắc.

“Đối với những vụ án gặp khó khăn, lãnh đạo cùng Thẩm phán trao đổi để tìm hướng tháo gỡ. Nếu vướng ở việc phối hợp với cơ quan liên quan, chúng tôi trực tiếp đôn đốc hoặc báo cáo Chánh án trao đổi, giải quyết”.

Đặc thù của án tranh chấp về đất đai là hồ sơ pháp lý thường biến động qua nhiều thời kỳ. Có vụ liên quan đến việc cấp mới, cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, điều chỉnh bản đồ hoặc đo đạc lại nhưng số liệu không trùng khớp, thậm chí xuất hiện phần diện tích chồng lấn.

Để làm rõ những nội dung này, Thẩm phán phải đối chiếu nhiều nguồn tài liệu, tiến hành xác minh tại cơ quan chuyên môn và kiểm tra hiện trạng thực tế. Vì vậy, áp lực tiến độ không thể được giải quyết bằng cách rút ngắn những thủ tục bắt buộc. Điều quan trọng là triển khai công việc từ sớm, đồng thời thực hiện song song những phần việc có thể tiến hành để hạn chế thời gian chờ đợi.

Một giải pháp khác được đơn vị chú trọng là tăng cường hòa giải. Việc giải thích đầy đủ quyền, nghĩa vụ, phân tích chứng cứ và các quy định liên quan giúp đương sự hiểu rõ hơn bản chất tranh chấp, từ đó cân nhắc phương án thỏa thuận.

Đối với các vụ án liên quan đến quan hệ gia đình, dòng họ, hòa giải thành không chỉ rút ngắn thời gian giải quyết mà còn góp phần hạn chế mâu thuẫn kéo dài, giảm kháng cáo và tạo thuận lợi cho việc thi hành sau này.

Theo Thẩm phán Trần Anh Đức, Phó Chánh án TAND khu vực 2 - Quảng Ninh, khó khăn trong thực tiễn không chỉ nằm ở nội dung tranh chấp. Có những vụ án liên quan đến tài sản và đương sự tại nhiều địa phương khác nhau. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, một số địa chỉ thay đổi hoặc chưa được cập nhật đầy đủ, trong khi đương sự không tích cực phối hợp, khiến việc tống đạt văn bản tố tụng mất nhiều thời gian.

Để khắc phục, Thẩm phán và Thư ký phải rà soát kỹ thông tin về nơi cư trú, chủ động liên hệ với chính quyền địa phương và lựa chọn phương thức tống đạt phù hợp. Trường hợp đương sự cố tình né tránh, việc niêm yết văn bản được thực hiện đầy đủ, bảo đảm đúng trình tự và thời hạn theo quy định.

TAND khu vực 2 - Quảng Ninh cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác Trợ lý ảo để hỗ trợ tra cứu quy định pháp luật, bản án và những tình huống pháp lý liên quan. Phần mềm quản lý án giúp lãnh đạo và Thẩm phán theo dõi tiến độ, kiểm soát các mốc thời hạn, kịp thời phát hiện hồ sơ có nguy cơ chậm giải quyết.

Tuy nhiên, chuyển đổi số vẫn còn một số trở ngại. Trang thiết bị phục vụ xét xử trực tuyến đang trong quá trình hoàn thiện; một số phần mềm chuyên ngành đôi lúc phát sinh lỗi và chưa liên thông dữ liệu giữa các cơ quan. Trong khi đó, Thẩm phán, Thư ký vừa phải giải quyết án, vừa thực hiện quét hồ sơ, nhập dữ liệu và cập nhật phần mềm trong điều kiện biên chế còn hạn chế.

Từ thực tế trực tiếp tham gia giải quyết hồ sơ, Thư ký Nguyễn Thị Thùy Dung, TAND khu vực 2 - Quảng Ninh cho biết, việc đương sự vắng mặt hoặc chậm cung cấp tài liệu, chứng cứ là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến vụ án dân sự kéo dài.

Ngay từ khi giao thông báo thụ lý, Thư ký kết hợp giải thích cho đương sự về quyền, nghĩa vụ tố tụng, thời hạn gửi ý kiến, tài liệu, chứng cứ và những hậu quả pháp lý có thể phát sinh nếu tự ý vắng mặt hoặc không thực hiện yêu cầu của Tòa án.

“Với đương sự ở xa hoặc bận công việc nhưng có thiện chí phối hợp, chúng tôi hướng dẫn làm đơn đề nghị xét xử vắng mặt, trình bày quan điểm hoặc thực hiện thủ tục ủy quyền theo quy định. Đối với trường hợp cố tình né tránh, Thư ký phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện việc niêm yết công khai, bảo đảm đúng trình tự và thời hạn tố tụng”, chị Nguyễn Thị Thùy Dung chia sẻ.

Cùng với đó, Thư ký lập sổ theo dõi thời hạn của từng hồ sơ, thường xuyên nhắc và đôn đốc đương sự cung cấp tài liệu. Khi người dân gặp khó khăn trong việc đề nghị cơ quan chức năng cung cấp chứng cứ, họ được hướng dẫn làm đơn để Thẩm phán xem xét, kịp thời ban hành quyết định thu thập chứng cứ.

Để duy trì tiến độ, nhiều cán bộ, Thẩm phán và Thư ký của đơn vị chủ động làm việc ngoài giờ, kể cả thứ bảy, chủ nhật. Do địa bàn sau sắp xếp rộng, có người phải di chuyển từ 40km đến 50km để đến cơ quan. Vào những ngày cao điểm, cán bộ ở xa làm việc muộn, nghỉ lại nhà công vụ để tiếp tục xử lý hồ sơ.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo TAND khu vực 2 - Quảng Ninh, làm thêm giờ chỉ là một phần của giải pháp. Yếu tố quyết định vẫn là quản lý chặt tiến độ từng hồ sơ, nhận diện sớm điểm nghẽn và xác định rõ trách nhiệm trong mỗi phần việc.

Qua đợt thi đua, mục tiêu của TAND khu vực 2 - Quảng Ninh không chỉ là nâng số lượng vụ án được giải quyết mà còn tạo chuyển biến trong phương pháp tổ chức công việc. Khi mỗi hồ sơ đều có kế hoạch cụ thể, khó khăn được đưa ra trao đổi hằng tuần và sự phối hợp giữa các khâu được thực hiện chủ động hơn, tiến độ giải quyết án sẽ được đẩy nhanh nhưng chất lượng xét xử vẫn được giữ vững.