Đề xuất thí điểm thu hồi tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, sáng 18/10, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Tạo cơ sở pháp lý thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm

Trình bày Tờ trình, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết, việc ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý để thực hiện hiệu quả cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến các tội phạm về rửa tiền, kinh tế, tham nhũng, chức vụ; đánh giá tính khả thi của cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua thủ tục kết tội trong điều kiện thực tiễn Việt Nam.

Về phạm vi điều chỉnh, Nghị quyết quy định trường hợp, căn cứ, điều kiện áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội; thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn và trình tự, thủ tục thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Đối tượng áp dụng gồm cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự; Viện kiểm sát nhân dân có thẩm quyền khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự; Tòa án nhân dân có thẩm quyền xem xét, quyết định việc thu hồi và xử lý tài sản, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Dự thảo gồm 3 chương, 22 điều, quy định các nhóm nội dung cơ bản: Những vấn đề chung về cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội (chương I); thủ tục xem xét, giải quyết việc thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội (chương II); tổ chức thực hiện và điều khoản thi hành (chương III).

Theo dự thảo, việc thí điểm được thực hiện thông qua thủ tục Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự để Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc thu hồi và xử lý tài sản, nhằm khắc phục hậu quả thiệt hại cho Nhà nước. Nội dung của dự thảo Nghị quyết được xây dựng trên cơ sở thể chế hóa chủ trương của Đảng, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật và có tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

Đề nghị làm rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi áp dụng không đúng biện pháp khẩn cấp tạm thời

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và thực tiễn Việt Nam về thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự.

Nội dung dự thảo bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất với hệ thống pháp luật, tương thích với điều ước quốc tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh. Hồ sơ dự án Nghị quyết có đầy đủ thành phần theo quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cơ bản tán thành với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng; về các vụ án hình sự, tài sản thuộc phạm vi áp dụng và các trường hợp áp dụng cơ chế thí điểm; về thẩm quyền của Tòa án nhân dân và của Viện kiểm sát nhân dân.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội tán thành với quy định về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời như trong dự thảo Nghị quyết nhằm kịp thời ngăn chặn việc tài sản bị tẩu tán, thất thoát sau khi có căn cứ kết thúc vụ án hình sự. Tuy nhiên, đề nghị cần quy định cụ thể cơ quan có trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo từng giai đoạn cụ thể trong trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng mà gây thiệt hại để bảo đảm minh bạch, rõ ràng và thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Về hiệu lực thi hành, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với quy định tại dự thảo Nghị quyết, trong đó thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm, phù hợp với kết luận của cấp có thẩm quyền.

Thời điểm có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027 cũng bảo đảm đồng bộ về hiệu lực với một số luật có liên quan mới được Quốc hội ban hành hoặc dự kiến được Quốc hội ban hành tại Kỳ họp thứ 2.

Nội dung không áp dụng hồi tố đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước 00 giờ 00 phút ngày 1/3/2027 bảo đảm phù hợp với nguyên tắc pháp chế, không áp dụng quy định bất lợi đối với hành vi đã xảy ra trước khi chính sách có hiệu lực, bảo đảm minh bạch, rõ ràng và thuận lợi trong quá trình áp dụng pháp luật.