Dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự phân định hai loại thủ tục rút gọn

Sáng 18/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường, nghe Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi).

Hoàn thiện quy định về tố tụng điện tử và thủ tục nhận tội

Báo cáo trước Quốc hội, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến nêu rõ, dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất (tháng 8/2026). Sau đó, tiếp tục được Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động không chuyên trách xem xét, cho ý kiến.

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, Bộ Công an cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu tiếp thu, chỉnh lý dự thảo, bảo đảm hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, đồng bộ và khả thi.

Dự thảo Bộ luật trình Quốc hội gồm 527 điều, trong đó bổ sung 34 điều, sửa đổi, bổ sung 246 điều và giữ nguyên 247 điều. Các nội dung được tiếp thu, chỉnh lý tập trung vào 3 nhóm vấn đề chính.

Một là, về tố tụng điện tử, các đại biểu cơ bản tán thành bổ sung chế định tố tụng điện tử, đề nghị làm rõ giá trị pháp lý, phạm vi, điều kiện thực hiện, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn, bảo mật an ninh dữ liệu và xử lý sự cố kỹ thuật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Tiếp thu ý kiến các đại biểu, dự thảo đã chỉnh lý Điều 18, khẳng định giá trị pháp lý của hoạt động tố tụng điện tử phải tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục luật định, bảo đảm tính hợp pháp, tính xác thực, tính toàn vẹn và khả năng truy xuất, bảo mật và an ninh dữ liệu gắn với việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Văn bản, biên bản và tài liệu tố tụng điện tử được lập, cập nhật, chuyển giao trên hệ thống quản lý án hình sự trong quy định. Các điều khoản có liên quan cũng được rà soát, hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát trong hoạt động tố tụng.

Hai là, về chế định bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị. Nhiều đại biểu tán thành cơ chế này, nhưng đề nghị làm rõ khái niệm, phạm vi áp dụng, chính sách khoan hồng, phân biệt với các tình tiết giảm nhẹ hiện hành và bảo đảm nghĩa vụ chứng minh tội phạm và nguyên tắc độc lập xét xử.

Tiếp thu ý kiến của các đại biểu, dự thảo đã bổ sung khái niệm tại Điều 4 và quy định thủ tục riêng tại Chương 31. Đồng thời dự thảo thiết lập các cơ chế kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm việc nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị phải hoàn toàn tự nguyện, có căn cứ và phù hợp với các chứng cứ đã được thu thập, kiểm tra và không thay thế nghĩa vụ chứng minh tội phạm.

Ba là, về thủ tục rút gọn, đa số các đại biểu tán thành hoàn thiện thủ tục rút gọn, đề nghị quy định áp dụng bắt buộc khi đủ điều kiện, mở rộng phạm vi và rút ngắn thời gian giải quyết đối với trường hợp tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Tiếp thu ý kiến các đại biểu, dự thảo đã phân định rõ hai loại thủ tục rút gọn: (1) thủ tục rút gọn bắt buộc đối với những vụ án đã đáp ứng đủ điều kiện luật định; (2) Thủ tục rút gọn áp dụng đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh, quy định này nhằm đẩy nhanh việc giải quyết các vụ án đủ điều kiện, tiết kiệm chi phí tố tụng nhưng vẫn bảo đảm thận trọng, chặt chẽ, không ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết vụ án.

Đề nghị rà soát, bảo đảm thống nhất giữa các dự thảo luật

Trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến về Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với nhiều nội dung tiếp thu, chỉnh lý. Các nội dung này tiếp tục thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng, đồng thời tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội, cơ quan, tổ chức, chuyên gia và nhà khoa học.

Tuy nhiên, qua rà soát, Thường trực Ủy ban nhận thấy một số nội dung của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) chưa thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi). Vì vậy, cơ quan này đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an và các cơ quan liên quan để rà soát, bảo đảm tính thống nhất giữa các dự thảo luật.

Đối với thủ tục tố tụng truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân thương mại, Thường trực Ủy ban nhận thấy dự thảo đã được rà soát, chỉnh lý và cơ bản bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Tuy nhiên, vấn đề khởi tố bị can, áp dụng biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại vẫn còn hai loại ý kiến.

Đa số ý kiến tán thành quy định về khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản của pháp nhân thương mại.

Trong khi đó, một số ý kiến cho rằng dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) không quy định pháp nhân thương mại là chủ thể tội phạm mà là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự không nên quy định khởi tố bị can và áp dụng các biện pháp kê biên tài sản, phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại.

Về thủ tục đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc thiết kế thủ tục riêng nhằm khuyến khích người phạm tội thành khẩn khai báo, tự nguyện nhận tội, đẩy nhanh tiến trình giải quyết vụ án và hạn chế các kháng cáo, kháng nghị dẫn đến phải mở thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát các quy định tại Chương XXXI và Mục 3 Chương XXXII để bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), nhất là về chính sách hình sự đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt. Việc áp dụng chính sách khoan hồng cũng phải bảo đảm người bị buộc tội đáp ứng đầy đủ các điều kiện được hưởng theo quy định của Bộ luật Hình sự.