Nhiều nội dung được tiếp thu, chỉnh lý trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Chiều 17/10, Quốc hội khóa XVI tiếp tục họp phiên toàn thể tại hội trường, nghe Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Tiếp thu, chỉnh lý nhiều quy định về trách nhiệm hình sự và hình phạt

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo, cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu ý kiến của đại biểu Quốc hội tại tổ, hội trường; ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, đại biểu Quốc hội chuyên trách, Nhân dân, các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan. Việc tiếp thu, chỉnh lý được thực hiện với tinh thần cầu thị, tiếp thu tối đa và giải trình thấu đáo các ý kiến.

Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, nhiều nội dung quan trọng đã được tiếp thu, sửa đổi, bổ sung vào dự thảo, liên quan đến các trường hợp loại trừ, tạm hoãn truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự; phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội và pháp nhân thương mại; bổ sung tội danh, hành vi phạm tội mới và lược bỏ một số tội danh trong Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh những vấn đề đã đạt sự thống nhất cao, một số nội dung tại phần chung của dự thảo vẫn còn ý kiến khác nhau, như phạm tội có tổ chức, phòng vệ chính đáng, áp dụng hình phạt đối với pháp nhân thương mại và cá nhân phạm tội nhân danh pháp nhân thương mại, cũng như quy định về người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt.

Tiếp thu ý kiến, cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu, đánh giá để chỉnh lý các nội dung liên quan đến hình phạt của pháp nhân thương mại và hình phạt của cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại, theo hướng bỏ hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn, giảm mức phạt tiền đối với pháp nhân thương mại ở một số tội danh để tránh xử lý quá nặng và làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của người lao động.

Đồng thời, dự thảo cũng đã bỏ cơ chế xác định mức hình phạt đối với cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại theo tỷ lệ của cá nhân thực hiện hành vi độc lập và chuyển sang quy định nguyên tắc để Tòa án quyết định hình phạt căn cứ vào vai trò, mức độ lỗi, động cơ, mục đích và lợi ích mà cá nhân thu được.

Dự thảo cũng được chỉnh lý, bổ sung quy định về nguyên tắc khoan hồng và quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt, nhằm bảo đảm thống nhất với dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự.

Nghiên cứu, cân nhắc bổ sung tội danh mới, hình sự hóa hành vi phạm tội mới

Trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban đánh giá Chính phủ đã khẩn trương, nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu nhiều ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và đại biểu Quốc hội; đồng thời tổ chức lấy ý kiến Nhân dân, các cơ quan hữu quan để hoàn thiện dự thảo.

Dự thảo sau chỉnh lý gồm 3 phần, 25 chương và 416 điều. Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục tổng hợp ý kiến của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể, tổ chức, doanh nghiệp và Nhân dân để nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự thảo.

Theo ông Phan Chí Hiếu, về cơ bản, dự thảo đã bám sát, thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng. Nội dung sửa đổi tập trung vào những lĩnh vực quan trọng như an ninh quốc gia, an ninh chế độ, an ninh mạng; đồng thời đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tội phạm, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cũng như bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Bên cạnh đó, Thường trực UBPLTP đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng ban hành trong thời gian gần đây như: “Không hình sự hóa các mối quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự”; “Nghiên cứu áp dụng chính sách hình sự và chế tài nghiêm khắc đối với các loại tội phạm về môi trường, an toàn thực phẩm, các hành vi xâm hại sức khoẻ cộng đồng”.

Ngoài ra, các quy định sửa đổi có liên quan đến Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Xử lý vi phạm hành chính và một số văn bản pháp luật khác cần được rà soát để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Về hình sự hóa và phi hình sự hóa, ông Phan Chí Hiếu cho biết dự thảo bổ sung 11 tội danh mới, 63 hành vi, tình tiết định tội, định khung hình phạt mới trong các tội danh hiện hành; bổ sung hành vi chuẩn bị phạm tội ở 10 tội danh và trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại ở 24 tội danh. Dự thảo cũng bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh, bỏ 38 hành vi khỏi các tội danh hiện hành và bỏ 3 tội danh.

Theo Thường trực Ủy ban, dự thảo Bộ luật đã hình sự hóa nhiều hơn phi hình sự hóa. Việc điều chỉnh chính sách hình sự theo hướng hình sự hóa rộng hơn và tăng nặng hơn ở một số hình phạt là vấn đề lớn, có tác động nhiều mặt đến hệ thống pháp luật cũng như về kinh tế - xã hội. Do đó, Thường trực UBPLTP đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc việc bổ sung các tội danh mới và hình sự hóa một số hành vi phạm tội mới.