Đề xuất thành lập Quỹ Học bổng Quốc gia để phát hiện, bồi dưỡng nhân tài

Theo Bộ GD&ĐT, việc xây dựng Nghị định xuất phát từ yêu cầu cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Hiện nay, hệ thống học bổng còn phân tán, nhiều chương trình chủ yếu mang tính ngắn hạn, chưa hình thành được cơ chế phát hiện sớm, bồi dưỡng liên tục và đầu tư có trọng tâm cho người học có tiềm năng. Đồng thời, chưa có một đầu mối cấp quốc gia đủ điều kiện pháp lý và tổ chức để điều phối, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực học bổng từ ngân sách nhà nước cũng như nguồn xã hội hóa.

Việc ban hành Nghị định nhằm thiết lập Quỹ Học bổng Quốc gia với vai trò là công cụ chính sách cấp quốc gia, góp phần tạo đột phá trong phát hiện và bồi dưỡng nhân tài; hình thành cơ chế hỗ trợ người học theo lộ trình dài hạn, liên thông từ phổ thông đến sau đại học; đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực học bổng, tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình và tránh trùng lặp chính sách.

Theo dự thảo, Quỹ hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng. Các nguồn tài chính được quản lý, hạch toán và theo dõi riêng theo từng loại nguồn, bảo đảm công khai, minh bạch và sử dụng đúng mục đích.

Dự thảo cũng quy định nguyên tắc không cấp trùng cùng nội dung chi và cùng thời gian hỗ trợ với các học bổng từ ngân sách nhà nước. Hoạt động của Quỹ gắn với cơ chế giám sát, hậu kiểm, trách nhiệm giải trình, quản trị dữ liệu và chuyển đổi số để bảo đảm hiệu quả vận hành.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế huy động đa dạng nguồn lực. Ngân sách nhà nước đóng vai trò hỗ trợ khởi tạo theo dự toán được giao, đồng thời Quỹ có thể tiếp nhận tài trợ, đồng tài trợ, ủy thác và đóng góp tự nguyện từ tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật.

Theo dự thảo Nghị định, Quỹ tổ chức 5 chương trình học bổng gồm: Học bổng tài năng; học bổng đi học tại nước ngoài; học bổng theo điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế; học bổng thu hút người nước ngoài học tại Việt Nam; và học bổng tạo cơ hội phát triển đối với người học thuộc các nhóm ưu tiên.

Việc xét chọn học bổng được thực hiện trên cơ sở khung tiêu chí và thang điểm do Bộ GD&ĐT quy định cho từng chương trình, tiểu chương trình, bảo đảm khách quan, minh bạch, có cơ chế so sánh, xếp hạng giữa các ứng viên và phòng ngừa xung đột lợi ích.

Đối với người học không thuộc diện ưu tiên, tiêu chuẩn xét chọn được thiết kế cao hơn, cạnh tranh hơn, đòi hỏi năng lực, thành tích và tiềm năng phát triển nổi trội. Đây được xem là điểm mới khi Quỹ không chỉ dừng ở việc khuyến khích học tập theo từng năm học mà hướng tới đầu tư dài hạn cho phát triển con người từ giáo dục phổ thông đến giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và sau đại học.

Các chương trình học bổng cũng được thiết kế theo hướng hỗ trợ thực chất, có chọn lọc, không dàn trải; gắn việc cấp học bổng với năng lực, thành tích, tiềm năng phát triển và kết quả đầu ra của người học.

Về lâu dài, Quỹ Học bổng Quốc gia được kỳ vọng không chỉ là cơ chế hỗ trợ tài chính mà còn là công cụ đầu tư cho nguồn vốn con người, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng lực cạnh tranh quốc gia.