Cơ hội để doanh nghiệp khoa học và công nghệ phát triển

Các tổ chức khoa học và công nghệ là lực lượng có nền tảng tri thức, có sáng chế, có kết quả nghiên cứu thực chất - những yếu tố quyết định khả năng hình thành sản phẩm khoa học và công nghệ có giá trị. Tuy nhiên, sau nhiều năm phát triển, các doanh nghiệp chưa đạt được như kỳ vọng.

Việc Nghị quyết số 193/2025/QH15 của Quốc hội cho phép các tổ chức khoa học và công nghệ công lập thành lập và vận hành doanh nghiệp được xem là bước đột phá.

Dù vậy, Tiến sĩ Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đồng thời chỉ ra rằng nhiều điểm đột phá vẫn dừng ở định hướng. Để đi vào cuộc sống, cần có hệ thống văn bản dưới luật đồng bộ, rõ ràng và chi tiết. Nếu việc triển khai tiếp tục chậm, các chính sách dù tiến bộ cũng khó tạo chuyển biến trong thực tế, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp mới hình thành.

Đáng chú ý, Chính phủ ban hành Nghị định số 268/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo về đổi mới sáng tạo; khuyến khích hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp; công nhận trung tâm đổi mới sáng tạo, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; công nhận cá nhân, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; hạ tầng mạng lưới và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Đây được xem là bước cụ thể hóa mạnh mẽ nhất cho hành lang pháp lý mới. Lần đầu tiên, doanh nghiệp khoa học và công nghệ được quy định riêng trong một chương với 10 điều, bao gồm thẩm quyền cấp giấy chứng nhận, điều kiện đánh giá, trình tự và thủ tục xét công nhận trên phạm vi toàn quốc.

Nghị định quy định rõ ràng khi doanh nghiệp có sản phẩm khoa học và công nghệ mới được bổ sung vào giấy chứng nhận, doanh nghiệp tiếp tục được hưởng ưu đãi như lần cấp mới đầu tiên. Quy định này có ý nghĩa lớn trong khuyến khích doanh nghiệp liên tục nghiên cứu, tạo ra sản phẩm mới.

Để Nghị định phát huy hiệu quả, Tiến sĩ Nguyễn Quân đưa ra một số cảnh báo quan trọng. Thứ nhất, tiêu chí doanh thu từ sản phẩm khoa học và công nghệ vẫn là “điểm nghẽn khó vượt”. Yêu cầu đạt 30% doanh thu ở năm đầu tiên, 50% ở năm thứ hai và 70% từ năm thứ ba trở đi là thách thức lớn đối với doanh nghiệp mới. Trong khi đó, thời gian miễn và giảm thuế lại quá ngắn so với chu kỳ thương mại hóa sản phẩm.

Thứ hai, năng lực thẩm định hồ sơ không đồng đều giữa các địa phương tạo ra sự chênh lệch lớn trong việc cấp giấy chứng nhận. Có nơi hồ sơ được giải quyết nhanh, nhưng nhiều nơi doanh nghiệp phải chờ đợi rất lâu, dẫn tới tâm lý nản lòng. Không ít doanh nghiệp đủ điều kiện nhưng không đăng ký vì lo ngại thủ tục kéo dài.

Thứ ba, việc thiếu các văn bản dưới luật dẫn đến nhiều quy định chưa thể triển khai đầy đủ. Tiến sĩ Nguyễn Quân nhấn mạnh rằng, nếu không sớm bổ sung doanh nghiệp khoa học và công nghệ vào Luật Doanh nghiệp, Luật Thuế, Luật Đất đai và không sửa Luật Viên chức để cho phép viên chức thành lập và điều hành doanh nghiệp khoa học và công nghệ, thì các chính sách đột phá vẫn sẽ bị giới hạn. Nhiều nhà khoa học có sáng chế, có kết quả nghiên cứu thực chất rất muốn thành lập doanh nghiệp nhưng bị rào cản pháp lý khiến tiềm năng bị “bỏ ngăn kéo”…

Khung pháp lý đã rộng mở, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào việc hoàn thiện quy định dưới luật, nâng cao năng lực thẩm định và hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua các tiêu chí khó. Khi các rào cản này được giải quyết đồng bộ, doanh nghiệp khoa học và công nghệ sẽ thực sự trở thành động lực quan trọng trong quá trình đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.