Thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực Khoa học và Công nghệ

Nâng cao nhận thức và hành động về kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực KH&CN

Sáng 21/10, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) tổ chức Hội nghị tập huấn chính sách, pháp luật về thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực KH&CN năm 2025.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, TS. Nguyễn Như Quỳnh cho biết, trong bối cảnh hiện nay, các doanh nghiệp KH&CN đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và điều này đã được thể hiện rất rõ trong Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Sự phát triển của KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đem lại những lợi thế vô cùng lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia và trên thế giới.

Tuy nhiên, sự phát triển này luôn chứa đựng những rủi ro tiềm tàng cho những tổ chức và cá nhân xung quanh nhất là trong bối cảnh sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo. Do đó, nếu các hoạt động kinh doanh liên quan đến công nghệ mới không có nhận thức đầy đủ và không thực hành kinh doanh có trách nhiệm, doanh nghiệp sẽ phải gánh chịu nhiều vấn đề do những rủi ro tiềm tàng này gây ra.

Theo TS. Nguyễn Như Hà, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 nêu ra 3 điểm cốt lõi liên quan đến thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực KH&CN.

Thứ nhất, nguyên tắc hoạt động có mục tiêu xã hội: hoạt động KH&CN phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh. Điều này ràng buộc hoạt động đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp với trách nhiệm đóng góp vào sự phát triển chung của cộng đồng, chứ không chỉ vì lợi nhuận đơn thuần.

Thứ hai, nguyên tắc về đạo đức và sự trung thực. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025 yêu cầu hoạt động KH&CN phải đảm bảo "trung thực, khách quan, đề cao đạo đức nghề nghiệp". Đây là nền tảng của kinh doanh có trách nhiệm, yêu cầu doanh nghiệp phải minh bạch và có đạo đức trong quá trình nghiên cứu, tránh các hành vi gian lận hoặc tạo ra các công nghệ gây hại.

Thứ ba, nguyên tắc an toàn và bảo vệ môi trường. Đây là điểm kết nối trực tiếp và mạnh mẽ nhất với kinh doanh có trách nhiệm. Luật quy định rõ nguyên tắc "bảo đảm an toàn tính mạng, sức khỏe con người, bảo vệ môi trường". Do đó, bất kỳ hoạt động R&D nào của doanh nghiệp cũng phải đặt yếu tố an toàn cho con người và môi trường lên hàng đầu, là một nghĩa vụ pháp lý không thể bỏ qua.

Không chỉ có Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Sở hữu trí tuệ cũng đã cung cấp cơ chế để doanh nghiệp bảo vệ các tài sản trí tuệ như sáng chế, nhãn hiệu, bí mật kinh doanh, giúp khai thác giá trị thương mại và nâng cao uy tín. Việc chủ động đăng ký bảo hộ là một hành động có trách nhiệm với chính doanh nghiệp, nhà đầu tư và công sức của người lao động.

Luật Sở hữu trí tuệ cũng nghiêm cấm các hành vi xâm phạm như sao chép, làm giả, làm nhái thương hiệu. Việc tuân thủ quy định này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các chế tài xử phạt nghiêm khắc (từ hành chính đến hình sự) mà còn thể hiện đạo đức kinh doanh, xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh.

“Có thể thấy trong các văn bản quy phạm pháp luật, các nội dung liên quan tới thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực KH&CN đã được nêu rõ, làm cơ sở để xác định, đánh giá trách nhiệm của các chủ thể kinh doanh”, TS. Nguyễn Như Hà cho biết.

Lan tỏa tinh thần kinh doanh có trách nhiệm trong kỷ nguyên KH&CN

TS. Lưu Hương Ly, đại diện Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế (Bộ Tư pháp), giới thiệu tổng quan Chương trình hành động quốc gia hoàn thiện chính sách và pháp luật nhằm thúc đẩy thực hành kinh doanh có trách nhiệm giai đoạn 2023 - 2027.

Chương trình tập trung vào việc hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp, xây dựng văn hóa kinh doanh hướng tới phát triển bền vững, công bằng và bao trùm.

TS. Lưu Hương Ly cho biết, Việt Nam đã cam kết thực hiện các chuẩn mực quốc tế về kinh doanh có trách nhiệm theo Hiệp ước Toàn cầu của Liên hợp quốc (UN Global Compact), Hướng dẫn của Liên hợp quốc về Kinh doanh và Nhân quyền (UNGPs), Khung ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) và Tiêu chuẩn ISO 26000 về Trách nhiệm xã hội. Việc nội luật hóa các chuẩn mực này không chỉ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bộ KH&CN bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành của các doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng và cơ quan truyền thông, cùng nhau lan tỏa tinh thần kinh doanh có trách nhiệm - coi đây là một tiêu chuẩn đạo đức, một chiến lược phát triển dài hạn, góp phần kiến tạo nền kinh tế xanh, sáng tạo và nhân văn.