Tháo gỡ điểm nghẽn trong tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước

Bộ Tài chính, cả nước có khoảng 12.000 doanh nghiệp nhà nước vào đầu những năm 1990, đến nay con số này giảm còn 695, trong đó có 497 doanh nghiệp 100% vốn nhà nước và 198 doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối.

Theo số liệu hợp nhất năm 2024, tổng tài sản của khối doanh nghiệp nhà nước ước đạt khoảng 4,1 triệu tỷ đồng, tổng doanh thu đạt gần 2,9 triệu tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng gần 390.000 tỷ đồng. So với năm 2021, tổng tài sản tăng khoảng 13%, vốn chủ sở hữu tăng 8%, doanh thu tăng 39% và số nộp ngân sách nhà nước tăng 29%.

Doanh nghiệp nhà nước luôn giữ vị trí đặc biệt trong nền kinh tế. Khu vực này đảm nhận nhiều lĩnh vực then chốt, góp phần bảo đảm các cân đối lớn, ổn định kinh tế vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược của đất nước.

Đặc biệt từ sau năm 2001 đến nay đã tạo ra những doanh nghiệp nhà nước vai trò trụ cột trong các lĩnh vực chiến lược, quan trọng như: EVN, PetroVietnam, Viettel, VNPT, Vinatex, Vinalines…; đặc biệt tạo điều kiện để các tập đoàn kinh tế đã mở rộng đầu tư ra nước ngoài, thiết lập hiện diện thương hiệu tại các thị trường khu vực và quốc tế như: Viettel, PetroVietnam, Tập đoàn Công nghiệp Than-khoáng sản Việt Nam.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp nhà nước là phải đẩy mạnh tái cơ cấu theo cách thức mới để thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt nền kinh tế.

Trong đó, cần phải tháo gỡ các điểm nghẽn trong quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước; nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng vốn nhà nước; đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách để doanh nghiệp nhà nước thực sự phát huy vai trò mở đường, dẫn dắt và tạo động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.

Chủ trương về sắp xếp, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước được Đảng khởi xướng từ đầu thập niên 90. Tuy nhiên, quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước vẫn còn nhiều hạn chế. Kết quả, tiến độ thực hiện sắp xếp, cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước giai đoạn 2022-2025 còn chậm, không đạt kế hoạch đề ra.

Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, đến hết năm 2025, chưa có doanh nghiệp hoàn thành cổ phần hóa; có 4 doanh nghiệp đã hoàn thành việc sáp nhập và 4 doanh nghiệp đang triển khai phương án giải thể doanh nghiệp; hoàn thành thoái vốn tại 17 doanh nghiệp trong số 146 doanh nghiệp thực hiện thoái vốn.

Ông Nguyễn Tuấn Linh, đại diện Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính chỉ ra nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ quy định về phân công, phân cấp chưa đủ mạnh; cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước còn trực tiếp quyết định nhiều vấn đề thuộc lĩnh vực quản trị kinh doanh của doanh nghiệp 100% vốn nhà nước; công tác chuẩn bị cổ phần hóa, thoái vốn chưa tốt…

Với mục tiêu là giải phóng và khơi thông các nguồn lực quốc gia, đưa dòng vốn nhà nước dịch chuyển vào những lĩnh vực hạ tầng, công nghệ cốt lõi, đồng thời tạo dư địa phát triển cho khu vực tư nhân và thị trường tài chính; việc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước cần được thực hiện thực chất và quyết liệt hơn nữa theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước.