“Xây dựng Tòa án điện tử không chỉ là hiện đại hóa bộ máy, mà là phục vụ Nhân dân tốt hơn”

Phóng viên Báo Công lý đã có cuộc trao đổi với đồng chí Nguyễn Chí Công – Thành ủy viên, Chánh án TAND TP. Đà Nẵng về tư duy quản trị mới của ngành Tòa án, những đột phá trong chuyển đổi số cũng như mục tiêu xây dựng nền tư pháp phục vụ trong thời gian tới.

PV: Thưa đồng chí, trong tham luận tại Hội nghị sơ kết mô hình Tòa án 3 cấp, đồng chí nhiều lần nhấn mạnh cụm từ “tư pháp phục vụ”. Vì sao đây được xem là định hướng trọng tâm trong quá trình chuyển đổi số của ngành Tòa án hiện nay?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Theo tôi, chuyển đổi số không phải chỉ để hiện đại hóa bộ máy hay ứng dụng công nghệ theo phong trào. Mục tiêu cuối cùng vẫn là phục vụ người dân tốt hơn, bảo đảm người dân tiếp cận công lý nhanh hơn, thuận lợi hơn và minh bạch hơn.

Ngành Tòa án hiện nay đang đứng trước yêu cầu rất lớn về đổi mới phương thức quản trị, tổ chức hoạt động và cải cách thủ tục hành chính tư pháp. Nếu vẫn làm theo tư duy cũ, phương thức cũ thì sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội cũng như kỳ vọng của người dân.

Chúng tôi xác định xây dựng Tòa án điện tử phải gắn với xây dựng nền tư pháp phục vụ; chuyển mạnh tư duy từ “quản lý” sang “kiến tạo và phục vụ”. Nghĩa là mọi hoạt động của Tòa án đều phải hướng đến việc tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp khi tiếp cận công lý.

PV: Vậy đâu là những nội dung đột phá mà TAND TP. Đà Nẵng đang triển khai để hiện thực hóa mục tiêu đó?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Có thể nói, chúng tôi đang triển khai đồng thời nhiều giải pháp mang tính nền tảng.

Trước hết là xây dựng Đề án “Chuyển đổi số, xây dựng Tòa án điện tử tại TAND hai cấp TP. Đà Nẵng”. Đây là đề án có quy mô tương đối lớn, được triển khai với mục tiêu đến năm 2027, phần lớn hoạt động quản trị, xét xử, hành chính tư pháp sẽ vận hành trên môi trường số.

Chúng tôi đặt ra mục tiêu rất cụ thể như: 100% hoạt động quản trị và tổ chức xét xử thực hiện trên không gian mạng môi trường số; trên 80% hồ sơ vụ việc được tiếp nhận, xử lý, lưu trữ dưới dạng điện tử, số hóa; trên 80% dịch vụ công thực hiện trực tuyến mức độ 4; 30% vụ việc sơ thẩm và 50% vụ việc phúc thẩm trở lên được thực hiện tố tụng trên không gian mạng và môi trường số; Kết nối, chia sẻ dữ liệu với Trung tâm Dữ liệu Quốc gia, các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ quan khác có liên quan, đảm bảo tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống".

Để làm được điều này, chúng tôi triển khai đồng bộ các hệ thống như quản trị nội bộ số, kho dữ liệu điện tử, hệ thống xét xử trực tuyến, hành chính tư pháp số và quản lý án toàn trình.

Một trong những vấn đề chúng tôi đặc biệt quan tâm là phải hình thành được cơ sở dữ liệu số đồng bộ, liên thông và “sống”. Tức dữ liệu phải đúng, đủ, sạch và cập nhật theo thời gian thực để phục vụ công tác quản trị, điều hành và xét xử.

PV: Đồng chí vừa nhắc đến mô hình “hành chính tư pháp phi địa giới” - một mô hình đang nhận được nhiều sự quan tâm của người dân, doanh nghiệp... Vì sao TAND TP. Đà Nẵng lại lựa chọn hướng đi này?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Thực tế hiện nay cho thấy, người dân vẫn còn gặp nhiều khó khăn khi thực hiện các thủ tục tố tụng. Ví dụ như muốn khởi kiện thì phải đến đúng Tòa án có thẩm quyền để nộp đơn, tài liệu, chứng cứ. Điều này gây tốn kém thời gian, công sức và chi phí đi lại.

Sau khi thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy thì khoảng cách địa lý có nơi còn xa hơn trước. Nếu Tòa án không thay đổi tư duy phục vụ thì người dân sẽ càng khó tiếp cận công lý.

Chính vì vậy, chúng tôi triển khai mô hình hành chính tư pháp phi địa giới. Người dân có thể nộp đơn tại bất kỳ Tòa án nào thuận tiện nhất. Hồ sơ sẽ được số hóa, chuyển điện tử đến Tòa án có thẩm quyền giải quyết.

Nói cách khác, thay vì người dân phải đi tìm đúng Tòa án, thì hệ thống Tòa án phải chủ động phục vụ người dân.

Sau thời gian ngắn thí điểm, chúng tôi nhận được đánh giá cao của Tòa án nhân dân tối cao, cấp ủy chính quyền địa phương thành phố cũng như các phản hồi rất tích cực từ người dân và doanh nghiệp, luật sư . Điều đó cho thấy nếu thực sự đổi mới theo hướng phục vụ thì người dân sẽ cảm nhận rất rõ.

PV: Một trong những vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm là xét xử trực tuyến. Theo đồng chí, việc triển khai mô hình này có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Xét xử trực tuyến là xu hướng tất yếu của nền tư pháp hiện đại.

Không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí cho người tham gia tố tụng, mà còn nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan liên quan.

Hiện nay, TAND TP. Đà Nẵng đã được đầu tư hệ thống phòng xử trực tuyến đúng tiêu chuẩn và đồng bộ. Chúng tôi cũng phối hợp với Công an, Viện kiểm sát, UBND thành phố, phường xã và nhiều cơ quan trung ương để chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật phục vụ tổ chức các phiên tòa, phiên họp trực tuyến.

Tuy nhiên, chúng tôi quan niệm rằng, xét xử trực tuyến không chỉ là câu chuyện kỹ thuật. Quan trọng hơn là phải bảo đảm quyền con người, quyền tranh tụng, tính công khai, minh bạch và sự nghiêm minh của phiên tòa.

Do đó, quá trình triển khai phải rất chặt chẽ, từng bước, vừa làm vừa rút kinh nghiệm.

PV: Đồng chí đánh giá đâu là khó khăn lớn nhất hiện nay trong quá trình chuyển đổi số của ngành Tòa án?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Khó khăn lớn nhất hiện nay là hạ tầng và con người.

Nhiều đơn vị vẫn thiếu trang thiết bị đồng bộ; nhân lực công nghệ thông tin còn rất mỏng và chủ yếu kiêm nhiệm. Trong khi đó, yêu cầu chuyển đổi số hiện nay không còn là ứng dụng đơn lẻ, mà là xây dựng hệ sinh thái số đồng bộ.

Bên cạnh đó, việc liên thông dữ liệu giữa các phần mềm, giữa các cơ quan vẫn còn hạn chế. Nếu dữ liệu không kết nối được thì hiệu quả quản trị sẽ chưa cao.

Ngoài ra, thách thức rất lớn nữa là thay đổi tư duy. Chuyển đổi số thành công hay không phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức, quyết tâm, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức.

Nếu chỉ xem chuyển đổi số là nhiệm vụ kỹ thuật thì sẽ rất khó thành công. Chúng tôi luôn quán triệt rằng, đây là cuộc đổi mới toàn diện về tư duy quản trị, phương thức làm việc và văn hóa tổ chức.

PV: Theo đồng chí, ngành Tòa án cần làm gì để xây dựng thành công nền tư pháp số trong thời gian tới?

Chánh án Nguyễn Chí Công: Theo tôi, có ba yếu tố rất quan trọng.

Thứ nhất là phải tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp lý cho tố tụng điện tử, chứng cứ điện tử, chữ ký số, xét xử trực tuyến… bởi công nghệ phát triển rất nhanh, nhưng pháp luật phải theo kịp để tạo hành lang pháp lý đồng bộ.

Thứ hai là phải bảo đảm tuyệt đối an toàn dữ liệu tư pháp. Dữ liệu ngành Tòa án là dữ liệu đặc biệt quan trọng, nên phải có cơ chế bảo mật, kiểm soát và bảo vệ chặt chẽ.

Thứ ba là phải xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực số, tư duy đổi mới và tinh thần phục vụ Nhân dân. Đây mới là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số.

Tôi cho rằng công nghệ có thể mua được, phần mềm có thể đầu tư được, nhưng nếu con người không thay đổi thì sẽ rất khó tạo ra chuyển biến thực chất.

PV: Xin cảm ơn đồng chí!