Tranh chấp đầu tư quốc tế: Chính phủ quy định “mốc cứng” xử lý từ khi có ý định khởi kiện

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 323/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Nghị quyết số 20/2026/QH16 về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.

Nghị định quy định cụ thể cơ chế phối hợp từ khâu tiếp nhận văn bản thể hiện ý định khởi kiện, thông báo trọng tài, xác định cơ quan chủ trì đến xây dựng chiến lược giải quyết tranh chấp, hòa giải, thực hiện phán quyết và tổng kết vụ việc.

Xử lý thông báo khởi kiện trong thời hạn 5 ngày làm việc

Theo Nghị định, trường hợp cơ quan, tổ chức nhận được văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài là Cơ quan chủ trì theo quy định, cơ quan này chủ động thực hiện trách nhiệm được giao, đồng thời thông báo bằng văn bản đến Cơ quan đại diện pháp lý trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày nhận được.

Trường hợp không phải cơ quan chủ trì, cơ quan, tổ chức nhận được văn bản phải thông báo bằng văn bản, kèm toàn bộ tài liệu đã nhận, đến cơ quan chủ trì hoặc cơ quan đại diện pháp lý nếu không xác định được cơ quan chủ trì, cũng trong thời hạn 5 ngày làm việc.

Khi nhận được văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài, nếu xác định được cơ quan chủ trì, cơ quan đại diện pháp lý phải chuyển toàn bộ tài liệu đến cơ quan này trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ tài liệu.

Trường hợp cần xác định cơ quan chủ trì theo thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ, cơ quan đại diện pháp lý báo cáo Thủ tướng xem xét, quyết định trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ tài liệu.

Nghị định yêu cầu cơ quan chủ trì chủ động, kịp thời tiếp nhận, xử lý các văn bản nhằm bảo đảm việc giải quyết tranh chấp được thực hiện thống nhất, hiệu quả, bảo vệ quyền và lợi ích của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hạn chế phát sinh những vấn đề phức tạp, bất lợi.

Trong quá trình xử lý văn bản thể hiện ý định khởi kiện, cơ quan chủ trì phối hợp với cơ quan đại diện pháp lý và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan tiến hành thương lượng, tham vấn hoặc hòa giải với nguyên đơn theo quy định của pháp luật và điều ước quốc tế có liên quan, nhằm giải quyết tranh chấp và giảm thiểu nguy cơ phát sinh vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế.

Các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan, bao gồm cơ quan tiến hành tố tụng, có trách nhiệm chủ động phối hợp; cung cấp đầy đủ, chính xác, đúng thời hạn thông tin, tài liệu và thực hiện các yêu cầu của cơ quan chủ trì.

Đáng chú ý, Nghị định khẳng định việc tiếp nhận, xử lý văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài không được hiểu là Việt Nam thừa nhận thẩm quyền của cơ quan tài phán liên quan hoặc chấp nhận nội dung của các văn bản này.

Tiêu chí xác định cơ quan chủ trì giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Đối với trường hợp biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện liên quan đến hai hoặc nhiều cơ quan, cơ quan đại diện pháp lý đề xuất Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ quan chủ trì theo thứ tự ưu tiên.

Theo đó, ưu tiên trước hết là cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp liên quan nhiều nhất đến nội dung khởi kiện của Nguyên đơn; tiếp đến là cơ quan đã chủ trì đàm phán, ký hoặc thay mặt Nhà nước, Chính phủ Việt Nam ký hợp đồng, thỏa thuận với nguyên đơn; sau đó là cơ quan có đội ngũ nhân sự có chuyên môn phù hợp nhất với lĩnh vực liên quan đến biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện tại thời điểm đề xuất.

Trường hợp cơ quan trực tiếp có hoặc đề xuất biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện là cơ quan tiến hành tố tụng, việc đề xuất cơ quan chủ trì được xác định trước hết căn cứ vào cơ quan có chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn liên quan nhiều nhất đến biện pháp bị đe dọa kiện hoặc bị kiện; sau đó là cơ quan có đội ngũ nhân sự có chuyên môn phù hợp nhất.

Phó Thủ tướng làm Trưởng Ban Chỉ đạo liên ngành

Nghị định quy định Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành về giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế theo quy định.

Trưởng Ban Chỉ đạo liên ngành là Phó Thủ tướng Chính phủ phụ trách lĩnh vực liên quan đến biện pháp bị kiện tại thời điểm Thủ tướng quyết định thành lập Ban Chỉ đạo. Phó Trưởng ban là lãnh đạo Cơ quan chủ trì.

Thành viên Ban Chỉ đạo liên ngành gồm đại diện cơ quan chủ trì, cơ quan đại diện pháp lý và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Cơ quan chủ trì đồng thời là cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo liên ngành.

Căn cứ tính chất, quy mô từng vụ việc, cơ quan chủ trì quyết định thành lập tổ công tác liên ngành về giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế.

Tổ trưởng là lãnh đạo cơ quan chủ trì. Các Phó Tổ trưởng gồm đại diện Bộ Tài chính, cơ quan đại diện pháp lý và cơ quan tiến hành tố tụng có biện pháp bị kiện, nếu có.

Thành viên tổ công tác gồm đại diện cơ quan chủ trì, cơ quan đại diện pháp lý, cơ quan tiến hành tố tụng có biện pháp bị kiện, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.

15 ngày đánh giá ban đầu, 20 ngày xây dựng chiến lược giải quyết

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể thời hạn xử lý vụ việc.

Trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận được văn bản thể hiện ý định khởi kiện hoặc thông báo trọng tài, cơ quan chủ trì phối hợp với cơ quan đại diện pháp lý, tổ công tác liên ngành (nếu có), luật sư (nếu có) và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan xây dựng bản đánh giá ban đầu về vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế, báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định.

Trong thời hạn 20 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện của nguyên đơn, Cơ quan chủ trì phải phối hợp xây dựng chiến lược giải quyết vụ việc, báo cáo Ban Chỉ đạo liên ngành (nếu có), trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chiến lược giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế trong thời hạn 7 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đề xuất của cơ quan chủ trì.

Trong quá trình giải quyết, chiến lược có thể được đề xuất sửa đổi, bổ sung khi cần thiết và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Có thể hòa giải ở bất kỳ thời điểm nào

Theo Nghị định, tại bất kỳ thời điểm nào trong quá trình giải quyết vụ việc tranh chấp đầu tư quốc tế, nếu xét thấy phù hợp, cơ quan chủ trì có thể đề xuất thực hiện hòa giải theo quy định.

Khi thực hiện hòa giải, cơ quan chủ trì phối hợp với cơ quan đại diện pháp lý, Bộ Tài chính, Bộ Ngoại giao và các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan xây dựng phương án hòa giải.

Đối với việc thực hiện bản án, phán quyết, quyết định của cơ quan tài phán, trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ khi nhận được, cơ quan chủ trì phối hợp với các đơn vị liên quan báo cáo Thủ tướng Chính phủ quyết định phương án tổ chức thực hiện, trong đó xác định thời điểm, nội dung và cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện.

Cơ quan chủ trì phối hợp với Bộ Ngoại giao, cơ quan đại diện pháp lý, cơ quan nhà nước có thẩm quyền, luật sư và các bên liên quan thực hiện thủ tục yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam hoặc nước ngoài bản án, phán quyết, quyết định của cơ quan tài phán theo phương án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Trường hợp bản án, phán quyết, quyết định xác định cơ quan Việt Nam có nghĩa vụ tài chính đối với nguyên đơn, cơ quan chủ trì phối hợp với cơ quan tài chính cùng cấp xây dựng phương án chi trả, trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Sau khi vụ việc kết thúc, cơ quan chủ trì phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan tổ chức tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm và báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Nghị định số 323/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 17/8/2026.