Xây dựng "lá chắn" cho sinh kế biển

Đội tàu lớn, quản lý chặt

Xã Quỳnh Phú được thành lập trên cơ sở sáp nhập bốn đơn vị hành chính gồm Văn Hải, Thuận Long, Phú Nghĩa và An Hòa (huyện Quỳnh Lưu cũ). Với diện tích tự nhiên 33,48 km², dân số hơn 72.000 người, Quỳnh Phú là địa bàn ven biển có truyền thống khai thác hải sản lâu đời, trong đó nghề biển giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế địa phương.

Hiện toàn xã có 901 phương tiện khai thác thủy sản, trong đó 364 tàu có chiều dài trên 15 mét, chuyên hoạt động xa bờ. Đây là lực lượng tàu cá lớn nhất tỉnh Nghệ An, đóng góp sản lượng khai thác đáng kể nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ trong bối cảnh cả nước đang quyết liệt ngăn chặn khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Những năm gần đây, hoạt động khai thác hải sản của ngư dân địa phương gặp không ít thách thức. Nguồn lợi thủy sản ven bờ suy giảm, ngư trường truyền thống dần thu hẹp buộc các tàu cá phải vươn khơi xa, hoạt động tại nhiều vùng biển thuộc các tỉnh, thành trong cả nước như Bình Định, Khánh Hòa, Cà Mau…

Cùng với khó khăn về ngư trường, lực lượng lao động trẻ gắn bó với nghề biển cũng ngày càng giảm. Nhiều thanh niên lựa chọn học nghề, làm việc tại các khu công nghiệp hoặc xuất khẩu lao động, khiến sản xuất trên biển chủ yếu dựa vào lực lượng lao động trung niên và lớn tuổi.

Dù đối mặt với nhiều thách thức, nghề cá vẫn là sinh kế chính của hàng nghìn hộ dân. Năm 2025, tổng giá trị sản phẩm thủy sản khai thác trên địa bàn xã ước đạt khoảng 1.381 tỷ đồng, tăng 4,78% so với cùng kỳ, chiếm hơn 33,7% tổng giá trị sản xuất toàn xã.

Thực tế này cho thấy, nếu không quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác, nguy cơ vi phạm IUU không chỉ ảnh hưởng đến mục tiêu chung của quốc gia mà còn tác động trực tiếp đến đời sống và sinh kế của người dân vùng biển.

Tuyên truyền đi trước

Xác định công tác phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) phải bắt đầu từ thay đổi nhận thức của ngư dân, chính quyền xã Quỳnh Phú đã chủ động phối hợp với Đồn Biên phòng Lạch Quèn và các ngành chức năng đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật theo hướng sát thực tiễn.

Bên cạnh các buổi tuyên truyền theo hình thức truyền thống, địa phương linh hoạt tổ chức phổ biến pháp luật bằng hình thức sân khấu hóa, xây dựng các tiểu phẩm gắn với đời sống lao động trên biển.

Cách làm này thu hút đông đảo ngư dân tham gia, giúp những quy định về vùng biển được phép khai thác, nghĩa vụ bật thiết bị giám sát hành trình, ghi nhật ký khai thác… trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và dễ thực hiện.

Song song với công tác tuyên truyền, UBND xã duy trì họp chuyên đề hằng tuần để rà soát, đánh giá kết quả thực hiện, kịp thời chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế và xác định rõ nhiệm vụ trọng tâm trong từng giai đoạn, từng nhóm đối tượng tàu cá.

Theo ông Nguyễn Văn Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Phú, tuyên truyền chỉ thực sự hiệu quả khi được triển khai thường xuyên, liên tục và đúng đối tượng.

“Khi ngư dân hiểu rõ trách nhiệm của mình và nhận thức đầy đủ lợi ích lâu dài của việc khai thác đúng quy định, việc chấp hành pháp luật sẽ trở thành nhu cầu tự thân, chứ không phải sự áp đặt”, ông Thanh nhấn mạnh.

Giám sát chặt chẽ từng con tàu

Cùng với công tác tuyên truyền, địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động của tàu cá trên biển. Đến nay, 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình và duy trì vận hành ổn định; việc theo dõi tín hiệu được thực hiện 24/24 giờ, không để phát sinh “khoảng trống” trong quản lý.

Song song với đó, các chủ tàu, ban quản lý bến cá và cơ sở thu mua, chế biến thủy sản được hướng dẫn cài đặt, khai báo đầy đủ trên hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), từng bước hình thành chuỗi quản lý khép kín từ khai thác đến tiêu thụ, bảo đảm tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc sản phẩm thủy sản.

Theo Trung tá Nguyễn Tiến Lương, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Quỳnh Thuận, đơn vị phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, Chi cục Thủy sản và lực lượng kiểm ngư triển khai đồng bộ các giải pháp chống khai thác IUU. “Tuyên truyền phải sâu, nhưng xử lý phải nghiêm; không có ngoại lệ, không có vùng cấm”, Trung tá Lương khẳng định.

Đáng chú ý, trên địa bàn có tàu cá sử dụng dịch vụ của 7 nhà mạng viễn thông khác nhau. Lực lượng biên phòng đã làm việc trực tiếp với từng nhà mạng để rà soát, xác minh các trường hợp vi phạm, đồng thời yêu cầu cài đặt hệ thống cảnh báo tự động. Theo đó, nếu tàu cá mất kết nối giám sát hành trình quá 6 giờ, tín hiệu sẽ lập tức được báo về trạm bờ để kịp thời phối hợp xử lý.

Thực tiễn triển khai cho thấy, ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân đang từng bước được nâng lên. Nhiều chủ tàu chủ động nhắc nhở thuyền viên tuân thủ quy định, coi việc bật thiết bị giám sát hành trình, ghi nhật ký khai thác đầy đủ là yêu cầu bắt buộc trong mỗi chuyến biển.

Với sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của chính quyền các cấp, lực lượng biên phòng, ngành chức năng cùng sự đồng thuận ngày càng rõ nét từ cộng đồng ngư dân, công tác quản lý nghề cá trên địa bàn đang từng bước đi vào nền nếp, chuyển từ “siết chặt” sang “tự giác”, từ quản lý thủ công sang hướng hiện đại, minh bạch và phù hợp với các chuẩn mực quốc tế.

Việc tuân thủ các quy định về khai thác không chỉ là yêu cầu bắt buộc, mà đang trở thành thói quen, trách nhiệm của mỗi ngư dân trong hành trình mưu sinh trên biển.

Những nỗ lực bền bỉ hôm nay không đơn thuần hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU của Ủy ban châu Âu, mà quan trọng hơn là tạo dựng nền tảng cho một nghề cá phát triển bền vững, có trách nhiệm với nguồn lợi biển và các thế hệ tương lai.

Đó cũng chính là “lá chắn” lâu dài để bảo đảm sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập cho ngư dân, góp phần giữ vững trật tự, an ninh trên biển và khẳng định quyết tâm của Nghệ An trong hành trình xây dựng kinh tế biển theo hướng hiệu quả, bền vững và hội nhập.