Vụ án dân sự công ích: Thêm cơ chế bảo vệ người yếu thế

Ngày 14/8, TAND khu vực 7 - Cần Thơ mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ án dân sự công ích về tranh chấp cấp dưỡng nuôi con do VKSND khu vực 7 - Cần Thơ khởi kiện nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.

Theo hồ sơ vụ án, chị Q. và anh C. có một con chung là cháu K. (SN 2013). Sau khi cha mẹ ly hôn, cháu K. được giao cho mẹ trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng; người cha có nghĩa vụ cấp dưỡng 750.000 đồng/tháng cho đến khi con đủ 18 tuổi.

Mức cấp dưỡng này được xác định từ năm 2014. Sau hơn 10 năm, trước sự thay đổi về điều kiện kinh tế - xã hội và nhu cầu sinh hoạt, học tập, chăm sóc của trẻ, người mẹ đề nghị tăng mức cấp dưỡng lên 2 triệu đồng/tháng.

Ngày 19/6/2026, VKSND khu vực 7 - Cần Thơ thông báo để người mẹ thực hiện quyền khởi kiện yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng. Tuy nhiên, chị Q. không trực tiếp khởi kiện và đề nghị VKS thực hiện quyền khởi kiện vụ án dân sự công ích để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của con.

Sau khi xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ, ngày 21/7, VKSND khu vực 7 - Cần Thơ ban hành Quyết định khởi kiện vụ án dân sự công ích, yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng từ 750.000 đồng lên 2 triệu đồng/tháng.

Cơ chế tố tụng mới bảo vệ người yếu thế

Điểm đáng chú ý của vụ án không nằm ở giá trị tranh chấp mà ở chủ thể đứng ra khởi kiện và mục đích của việc khởi kiện.

Theo nhận định của HĐXX, đây là vụ án dân sự công ích về thay đổi mức cấp dưỡng nuôi con, được giải quyết theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.

Trong vụ án, VKSND khu vực 7 - Cần Thơ là người khởi kiện nên được xác định là nguyên đơn; cháu K. là người có quyền và lợi ích được bảo vệ.

Cơ chế này mở ra phương thức bảo vệ quyền dân sự đối với những trường hợp mà người có quyền hoặc người đại diện không trực tiếp thực hiện quyền khởi kiện. Khi đáp ứng các điều kiện theo quy định, VKS có thể đứng ra khởi kiện, đưa vụ việc đến Tòa án xem xét nhằm bảo vệ quyền của chủ thể dễ bị tổn thương hoặc lợi ích công.

Trong vụ án được TAND khu vực 7 - Cần Thơ xét xử, chủ thể được bảo vệ là người chưa thành niên. Việc xem xét mức cấp dưỡng vì vậy không đơn thuần giải quyết quyền, nghĩa vụ giữa cha và mẹ mà trọng tâm là bảo đảm những điều kiện cần thiết cho việc nuôi dưỡng, học tập, chăm sóc và phát triển của trẻ.

HĐXX nhận định mức cấp dưỡng 750.000 đồng/tháng được xác định từ tháng 12/2014 và duy trì hơn 10 năm, đến nay không còn phù hợp với các nhu cầu thực tế về ăn, mặc, học tập, chăm sóc y tế, chỗ ở của người được cấp dưỡng.

Bên cạnh thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của trẻ, HĐXX còn xem xét quy định tại khoản 2 Điều 7 Nghị quyết số 01/2024/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TANDTC.

Theo đó, trường hợp các bên không thỏa thuận được, mức cấp dưỡng do Tòa án quyết định nhưng không thấp hơn một nửa tháng lương tối thiểu vùng tại nơi người cấp dưỡng cư trú đối với mỗi người con.

Trên cơ sở đánh giá các tài liệu, chứng cứ và quy định pháp luật, HĐXX chấp nhận yêu cầu khởi kiện của VKSND khu vực 7 - Cần Thơ, buộc người cha cấp dưỡng cho con 2 triệu đồng/tháng, kể từ ngày 14/8/2026 cho đến khi người con đủ 18 tuổi.

Đưa cơ chế bảo vệ quyền dân sự vào thực tiễn

Việc TAND khu vực 7 - Cần Thơ đưa vụ án ra xét xử là bước cụ thể hóa Nghị quyết số 205/2025/QH15 trong hoạt động tố tụng tại cơ sở.

Theo Nghị quyết, việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự hướng đến hai nhóm mục tiêu: bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương và bảo vệ lợi ích công. Trong vụ án này, quyền và lợi ích của người chưa thành niên được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình xem xét, giải quyết.

Thay vì quyền lợi của trẻ chỉ được bảo vệ khi người đại diện chủ động đưa vụ việc ra Tòa án, cơ chế mới tạo thêm một phương thức để cơ quan kiểm sát thực hiện vai trò bảo vệ quyền dân sự trong những trường hợp đáp ứng điều kiện luật định.

Từ việc VKS xác minh, quyết định khởi kiện đến quá trình TAND khu vực 7 - Cần Thơ thụ lý, đưa vụ án ra xét xử và ra phán quyết cho thấy cơ chế bảo vệ người yếu thế theo Nghị quyết 205/2025/QH15 đang từng bước được triển khai trong thực tiễn.

Qua đó, hoạt động xét xử không chỉ giải quyết một tranh chấp dân sự cụ thể mà còn góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên, đưa chính sách bảo vệ các chủ thể dễ bị tổn thương đi vào đời sống bằng những phán quyết cụ thể của Tòa án.