Từ 31/8/2026, xử phạt vi phạm đất đai có gì thay đổi?

Bổ sung nhiều quy định mới về xử phạt và khắc phục hậu quả

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 281/2026/NĐ-CP ngày 13/7/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 123/2024/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Một trong những nội dung đáng chú ý là việc bổ sung Điều 3a quy định về nguyên tắc xác định hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Theo đó, đối với đơn vị hành chính đặc khu, việc áp dụng mức xử phạt sẽ căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ tương ứng của chính quyền địa phương. Nếu đặc khu thực hiện nhiệm vụ như chính quyền cấp phường thì áp dụng mức xử phạt như phường; nếu thực hiện nhiệm vụ tương ứng cấp xã thì áp dụng mức xử phạt như xã.

Đáng chú ý, trường hợp vợ và chồng cùng có quyền sử dụng một thửa đất thì việc xử phạt vi phạm hành chính được áp dụng như đối với một cá nhân.

Nghị định cũng bổ sung hàng loạt biện pháp khắc phục hậu quả nhằm nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm. Cụ thể, người vi phạm có thể bị buộc khôi phục tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm; khôi phục hiện trạng mốc địa giới hành chính; thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai; đồng thời phải nộp lại các giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung hoặc giấy tờ giả đã sử dụng.

Đối với việc xác định số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm, Nghị định quy định đây là khoản lợi được tính thành tiền phát sinh từ việc sử dụng đất sau khi vi phạm và phải nộp vào ngân sách nhà nước.

Trong trường hợp nhiều tổ chức hoặc cá nhân cùng thực hiện hành vi vi phạm trên một thửa đất thì số lợi bất hợp pháp phải nộp sẽ được chia đều cho các bên vi phạm. Nếu người vi phạm trước đó đã nộp các khoản tiền liên quan vào ngân sách nhà nước thì số tiền này được khấu trừ khi xác định số lợi bất hợp pháp phải nộp.

Một điểm mới khác là quy định xử phạt hành vi không thực hiện đăng ký biến động đất đai. Theo đó, mức phạt từ 2 đến 3 triệu đồng được áp dụng đối với các trường hợp không đăng ký biến động theo quy định của Luật Đất đai, ngoại trừ trường hợp nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất theo Điều 127 Luật Đất đai.

Ngoài hình thức xử phạt bằng tiền, các trường hợp vi phạm còn có thể bị buộc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai, hủy kết quả giải quyết thủ tục hành chính hoặc nộp lại giấy tờ giả, giấy tờ đã bị chỉnh sửa, tẩy xóa.

Điều chỉnh thẩm quyền xử phạt, tăng quyền cho cấp xã

Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung quy định về thẩm quyền xử phạt của nhiều cơ quan có thẩm quyền.

Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã được nâng mức thẩm quyền xử phạt tiền lên đến 250 triệu đồng đối với các hành vi thuộc phạm vi quản lý, đồng thời được áp dụng hình thức đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng và các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Đối với lực lượng kiểm tra chuyên ngành, Trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành đất đai do Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường thành lập được nâng mức phạt tiền tối đa lên 400 triệu đồng.

Nghị định cũng bổ sung quy định về thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân đối với các hành vi vi phạm liên quan đến đất an ninh; đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm lập biên bản vi phạm hành chính của công chức, viên chức ngành đất đai, kiểm lâm, công an và quân đội trong phạm vi nhiệm vụ được giao.

Bên cạnh đó, nhiều thuật ngữ trong Nghị định số 123/2024/NĐ-CP được điều chỉnh để phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành. Chẳng hạn, thay cụm từ "chuyển nhượng" bằng "chuyển quyền", thay "Tài nguyên và Môi trường" bằng "Nông nghiệp và Môi trường", đồng thời bãi bỏ một số quy định không còn phù hợp.

Nghị định cũng dành riêng điều khoản chuyển tiếp nhằm xử lý các trường hợp vi phạm phát sinh trước khi văn bản có hiệu lực.

Theo đó, đối với trường hợp nhận chuyển quyền sử dụng đất để thực hiện dự án đầu tư thông qua thỏa thuận nhận chuyển quyền sử dụng đất đã bị lập biên bản vi phạm nhưng chưa ban hành quyết định xử phạt trước ngày Nghị định có hiệu lực thì sẽ không bị xử phạt.

Đối với các quyết định xử phạt đã ban hành từ ngày 31/1/2026 đến trước thời điểm Nghị định có hiệu lực nhưng người vi phạm chưa thực hiện thì cũng không tiếp tục thi hành quyết định xử phạt.

Đối với các hành vi vi phạm xảy ra trước ngày 31/8/2026, việc xử lý sẽ căn cứ vào thời điểm lập biên bản và thời điểm ban hành quyết định xử phạt. Trường hợp Nghị định mới quy định trách nhiệm pháp lý nhẹ hơn hoặc không còn quy định xử phạt thì sẽ áp dụng theo quy định có lợi cho người vi phạm.

Nghị định số 281/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 31/8/2026.