Từ 01/7, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm về giải trình

Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm khi để xảy ra vi phạm về giải trình trong cơ quan, đơn vị

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 184/2026/NĐ-CP ngày 25/5/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 59/2019/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Phòng, chống tham nhũng.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là bổ sung quy định cụ thể về nguyên tắc, hình thức thực hiện trách nhiệm giải trình cũng như siết chặt trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị khi để xảy ra vi phạm.

Theo đó, Nghị định bổ sung Điều 3a và Điều 3b quy định nguyên tắc thực hiện trách nhiệm giải trình phải bảo đảm chính xác, đầy đủ, kịp thời, khách quan, công khai và minh bạch. Việc thực hiện trách nhiệm giải trình phải gắn với chức năng, nhiệm vụ của từng cá nhân, tổ chức.

Việc giải trình được thực hiện thông qua hai hình thức gồm giải trình trực tiếp tại các cuộc họp, buổi làm việc hoặc giải trình bằng văn bản, bao gồm văn bản giấy và môi trường điện tử.

Đáng chú ý, Nghị định bổ sung Điều 5a quy định 7 hành vi vi phạm về trách nhiệm giải trình. Cụ thể gồm: không thực hiện giải trình khi có yêu cầu hợp pháp; cố ý giải trình không đầy đủ, không trung thực; kéo dài thời gian giải trình; cung cấp thông tin sai lệch, che giấu thông tin hoặc cản trở việc giải trình; không báo cáo người đứng đầu về yêu cầu và nội dung giải trình; cung cấp thông tin không được phép công khai hoặc cho tổ chức, cá nhân không liên quan; không lưu trữ, quản lý hồ sơ giải trình theo quy định.

Nghị định cũng sửa đổi, bổ sung Điều 7 về trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị. Theo đó, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm khi để xảy ra hành vi vi phạm về trách nhiệm giải trình trong phạm vi quản lý của mình. So với quy định trước đây, nội dung mới nhấn mạnh rõ trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu thay vì chỉ dừng lại ở việc kiểm tra, xử lý vi phạm của cấp dưới.

Bên cạnh đó, cá nhân thực thi nhiệm vụ, công vụ phải chủ động thực hiện giải trình; cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin, tài liệu liên quan; báo cáo người đứng đầu về yêu cầu và kết quả giải trình. Cá nhân thực hiện giải trình phải chịu trách nhiệm trước người đứng đầu và trước pháp luật về nội dung giải trình của mình.

Công khai kết quả đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình

Nghị định 184/2026/NĐ-CP cũng bổ sung Điều 7a quy định trách nhiệm xây dựng Khung tiêu chí và Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình.

Theo đó, Thanh tra Chính phủ sẽ ban hành Khung tiêu chí đánh giá hiệu quả thực hiện trách nhiệm giải trình trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ để hướng dẫn các bộ, ngành xây dựng Bộ tiêu chí áp dụng trong lĩnh vực quản lý của mình.

Các nội dung đánh giá tập trung vào tính đầy đủ, kịp thời, chính xác của việc giải trình; mức độ tuân thủ trình tự, thủ tục; tính công khai, minh bạch; khả năng đáp ứng yêu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân có yêu cầu giải trình và việc xử lý vi phạm trong quá trình giải trình.

Kết quả đánh giá phải được công khai theo quy định của pháp luật và được sử dụng làm căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, đơn vị và cá nhân.

Đáng chú ý, Nghị định bổ sung thêm Chương Va gồm 5 điều nhằm phân định rõ thẩm quyền của các cơ quan thanh tra trong xử lý các vụ việc có dấu hiệu tham nhũng.

Theo quy định mới, Thanh tra Chính phủ có thẩm quyền xử lý các vụ việc liên quan đến người giữ chức vụ từ Thứ trưởng trở lên; người công tác tại bộ, cơ quan ngang bộ hoặc doanh nghiệp do bộ, ngành quản lý; người giữ chức vụ từ Giám đốc sở và tương đương.

Thanh tra Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước có thẩm quyền xử lý các vụ việc thuộc phạm vi quản lý của mình. Trong khi đó, Thanh tra tỉnh có thẩm quyền xử lý các vụ việc liên quan đến cán bộ, công chức, viên chức và doanh nghiệp nhà nước thuộc địa phương quản lý.

Ngoài ra, các cơ quan thanh tra phải làm rõ hành vi tham nhũng, thiệt hại kinh tế, vai trò của người đứng đầu; đồng thời kiến nghị hình thức xử lý và biện pháp xử lý tài sản tham nhũng theo quy định.

Nghị định số 184/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.