Trưng bày chuyên biệt Bảo vật quốc gia hộp đựng Xá lị Tháp Nhạn

Đây là dịp để công chúng tiếp cận một hiện vật quý, đồng thời tìm hiểu thêm những dấu tích lịch sử, văn hóa và Phật giáo trên vùng đất xứ Nghệ.

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 17 đến 24/11, với chủ đề “Mạch nguồn văn hóa - Sức mạnh đoàn kết”. Các hoạt động được tổ chức tại nhiều không gian văn hóa, công cộng trên địa bàn đô thị Vinh, hướng tới tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc, tăng cường giao lưu cộng đồng và quảng bá hình ảnh đất, người Nghệ An.

Lễ khai mạc chương trình dự kiến diễn ra vào tối 17/11 tại Quảng trường Hồ Chí Minh. Trong khuôn khổ sự kiện, tỉnh cũng tổ chức ra mắt tour trải nghiệm “Dòng Lam ngân Ví”, kết nối cảnh quan sông Lam với di sản dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh.

Điểm nhấn đáng chú ý của tuần lễ là lễ khai trương Phòng trưng bày Bảo vật quốc gia hộp đựng Xá lị Tháp Nhạn, diễn ra vào tối 18/11 tại Bảo tàng Nghệ An - Xô Viết Nghệ Tĩnh. Đây là lần đầu tiên bảo vật được giới thiệu trong một không gian trưng bày chuyên biệt, tạo điều kiện để người dân và du khách tìm hiểu sâu hơn về giá trị lịch sử, khảo cổ học và nghệ thuật của hiện vật.

Hộp đựng Xá lị Tháp Nhạn được công nhận là Bảo vật quốc gia vào tháng 12/2017. Hiện vật được phát hiện trong đợt khai quật di chỉ Tháp Nhạn tại xã Hồng Long, huyện Nam Đàn cũ, do Viện Khảo cổ học phối hợp với Bảo tàng Nghệ Tĩnh thực hiện trong hai năm 1985-1986.

Theo các nhà nghiên cứu, bảo vật có niên đại khoảng thế kỷ VII-VIII, thuộc thời kỳ Bắc thuộc dưới triều Đường. Hiện vật được chế tác bằng kim loại màu vàng, có hình chữ nhật, chiều dài 8 cm, rộng 5 cm, cao 5,5 cm và nặng khoảng 200g. Cấu tạo gồm hai phần nắp và thân, được tạo hình bằng kỹ thuật tán dập nguội.

Phần nắp có dáng tựa mái nhà, trang trí hoa văn hoa cúc sáu cánh. Thân hộp được gò chắc chắn, bên ngoài bao quanh bởi những dải hoa sen cách điệu nối tiếp nhau, tạo nên nét trang trí đặc trưng.

Đáng chú ý, bên trong hộp còn lưu lại lớp than tro cùng hai phần xá lị màu trắng đục, mỏng và trong như vỏ trứng. Theo hồ sơ hiện vật, đây là xá lị xương. Chiếc hộp được đặt trong một thân cây khoét rỗng và chôn theo chiều đứng. Bối cảnh phát hiện này cung cấp những tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu tập tục an táng xá lị trong Phật giáo Việt Nam thời kỳ đầu.

Không chỉ có giá trị về chất liệu, kỹ thuật chế tác và nghệ thuật trang trí, hộp đựng Xá lị Tháp Nhạn còn được đánh giá là hiện vật độc bản, có kiểu dáng khác biệt so với dạng hộp đựng xá lị hình bảo tháp thường gặp. Một số đặc điểm về hình thức và kỹ thuật chế tác của hiện vật có nét tương đồng với hộp xá lị bằng sơn mài được phát hiện tại Miến Điện, có niên đại khoảng thế kỷ VIII-IX.

Việc đưa bảo vật ra trưng bày trong không gian chuyên biệt không chỉ góp phần phát huy giá trị di sản văn hóa, mà còn mở ra cơ hội để công chúng tiếp cận gần hơn với những dấu tích lịch sử lâu đời trên đất Nghệ An. Qua đó, những giá trị về khảo cổ học, nghệ thuật và lịch sử Phật giáo tiếp tục được giới thiệu, lan tỏa đến cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Bên cạnh hoạt động trưng bày bảo vật quốc gia, Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc năm 2026 còn có nhiều chương trình phong phú như không gian văn hóa, ẩm thực xứ Nghệ; trình diễn dân ca Ví, Giặm; giới thiệu sản vật địa phương và hội chợ xanh của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã.

Các hoạt động trình diễn áo dài, trang phục truyền thống các dân tộc, dân vũ cũng được tổ chức nhằm giới thiệu sự đa dạng trong đời sống văn hóa cộng đồng. Đặc biệt, chương trình còn có lễ cưới tập thể dành cho 12 cặp đôi trẻ và hoạt động biểu dương các điển hình trong công tác dân vận, Mặt trận.

Với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật và quảng bá di sản, Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc năm 2026 được kỳ vọng góp phần kết nối các giá trị truyền thống với đời sống đương đại, củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng, đồng thời giới thiệu rộng rãi hơn hình ảnh văn hóa, con người Nghệ An đến với du khách trong và ngoài tỉnh.