Trở về đất mẹ

Trong những năm tháng gian khổ và ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, năm 1969, ngày tiễn người em trai lên đường nhập ngũ, bà Trịnh Thị Mệch khi ấy mới chỉ là một cô gái đôi mươi, mang theo niềm tin giản dị rằng chiến tranh rồi sẽ kết thúc, em trai sẽ trở về.

Thế nhưng, thời gian lặng lẽ trôi, tuổi xuân khép lại, mái tóc bà dần bạc theo năm tháng, còn phần mộ của người em trai liệt sĩ vẫn là nỗi trăn trở chưa một lần được gọi tên. Bao năm qua, mỗi khi thắp nén hương trước di ảnh của người em trai, nỗi đau âm thầm ấy vẫn theo bà Mệch và gia đình suốt nửa cuộc đời, lặng lẽ mà day dứt và chưa bao giờ vơi cạn.

Năm nay dù đã ngoài 90 tuổi, nhưng bà Mệch vẫn nhớ như in hình ảnh người em trai từ ngày đầu nhập ngũ: “Nó mới học xong lớp 10 chưa đủ 18 tuổi thì xung phong đi bộ đội, đang còn trẻ lắm, đã biết gì đâu, nghe anh con nhà bác họ nói đi bộ đội nó thích lắm cũng xung phong đi.

Thời đó bao cấp nghèo đói, khó khăn vô cùng, đêm trước khi nhập ngũ, Đoàn thanh niên nấu một nồi cháo lươn liên hoan, mỗi anh lính mới húp mấy bát cháo lỏng bõng nước để mai lên đường, chứ có được bát cơm nào đâu...”. Kể đến đây tim bà Mệch nghẹn lại, bà tự lấy tay vỗ vỗ vào ngực mình, mắt ngước nhìn di ảnh người em trai trên bàn thờ, hai hàng nước mắt lại tuôn trào.

Bà Mệch kể tiếp, liệt sĩ Trịnh Văn Hai vào chiến trường được hơn một năm thì hi sinh. Gia đình càng xót xa hơn khi hai anh em họ cùng đi lính một ngày, một đơn vị nhưng đều hi sinh cả. Anh con nhà bác họ đã tìm được hài cốt đưa về quê hương, còn liệt sĩ Trịnh Văn Hai tìm mãi vẫn không thấy.

“Bố tôi mất sớm, một mình mẹ nuôi 4 đứa con, khi còn sống, mẹ tôi cứ đau đáu mãi, sầu phiền, thương em hi sinh khi tuổi đời còn quá trẻ. Trước khi mất, mẹ tôi trăng trối mấy chị em cố gắng đi tìm, đưa em Hai về quê với tiên tổ, với bố mẹ. Dù khó khăn đến mấy, dù bán cả nhà, chúng tôi cũng quyết tâm đưa bằng được em vể với quê hương, với gia đình, tiên tổ…”, bà Mệch quả quyết.

Quả quyết là vậy, những đã mấy chục năm qua, gia đình bà đã lặn lội khắp mọi nơi, lần tìm theo từng manh mối dù là nhỏ nhất nhưng những thông tin về liệt sĩ Trịnh Văn Hai vẫn bặt vô âm tín. Chỉ đến khi Công an tỉnh Thanh Hóa triển khai chương trình thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính, thì hành trình tìm kiếm liệt sĩ Trịnh Văn Hai mới dần hé mở, nối dài thêm một lần hi vọng.

Trong những ngày tháng 7/2025, dù tuổi đã cao, sức khỏe yếu, nhưng khi biết tin Công an tỉnh Thanh Hóa phối hợp với công ty GeneStory tổ chức thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính, bà Mệch vẫn cố gắng thực hiện việc lấy mẫu với niềm tin và hy vọng lần này sẽ giúp xác định chính xác danh tính hài cốt liệt sĩ của gia đình.

Ngày lấy mẫu ADN, đôi tay già nua của bà Mệch run run đặt niềm tin vào tiến bộ của khoa học và sự tận tâm của những cán bộ làm nhiệm vụ. Và rồi, niềm tin ấy đã thắp lên trong tâm hồn bà Mệch ngọn lửa ấm áp, xua đi cái lạnh lẽo của sự chờ đợi đã kéo dài hơn nửa đời người.

Nếu như trước đây, việc tìm kiếm chỉ dựa vào những ký ức nhạt nhòa và những thông tin mong manh, thì nay, sức mạnh của công nghệ định danh đã biến những hy vọng cuối cùng thành hiện thực.

Giây phút nhận thông tin kết quả giám định ADN khẳng định hài cốt liệt sĩ Trịnh Văn Hai đang được an táng tại Nghĩa trang Đức Cơ, tỉnh Gia Lai, cũng là lúc những giọt nước mắt lăn dài trên gương mặt già nua của bà sau bao năm mong đợi.

Nhờ những mật mã di truyền thiêng liêng, người chiến sĩ năm ấy không còn là “liệt sĩ chưa biết tên”, mà đã trở về vẹn nguyên với danh tính, với gia đình. Khoảnh khắc ấy, nỗi khắc khoải của người ở lại như được đặt xuống, và linh hồn người con của Tổ quốc như một lần được sống, được trở về trong vòng tay ấm áp của người thân sau nửa thế kỷ cách biệt.

Ngày đón hài cốt liệt sĩ Trịnh Văn Hai trở về, không khí trong gia đình và bà con lối xóm như lắng lại. Những giọt nước mắt rơi không chỉ vì xúc động, mà còn là sự vỡ òa của niềm hạnh phúc sau hành trình dài tìm kiếm.

Trong giây phút thắp nén hương đầu tiên tại phần mộ mới, người thân liệt sĩ nghẹn ngào chia sẻ: từ nay, liệt sĩ đã thực sự được trở về với đất mẹ, với quê hương, với vòng tay của gia đình. Nỗi day dứt, trăn trở suốt bao năm đã được hóa giải; ngày “đoàn tụ” tuy muộn màng nhưng trọn vẹn và thiêng liêng, nghĩa tình.

Gia đình bà Trịnh Thị Mệch là một trong số 7 gia đình liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa may mắn được xác định danh tính hài cốt sau bao năm mong đợi. Trên cả nước vẫn còn khoảng 500.000 liệt sĩ chưa xác định được danh tính, trong đó khoảng 200.000 hài cốt chưa quy tập và 300.000 hài cốt đã an táng nhưng thiếu thông tin.

Tại địa bàn tỉnh Thanh Hóa, đã thu nhận được 36.599 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin, trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước hoàn thành thu nhận 100% mẫu ADN thân nhân liệt sĩ.