Trẻ thường xuyên hít khói thuốc thụ động có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu cao gấp 2 lần

Theo Bộ Y tế, từ đầu năm đến nay, cả nước đã ghi nhận 24 ca mắc bệnh não mô cầu, trong đó có 4 ca tử vong. Đáng chú ý, trẻ dưới 15 tuổi chiếm tới 46% tổng số ca mắc, cho thấy đây là nhóm đối tượng đặc biệt dễ bị tổn thương. Các yếu tố nguy cơ trong môi trường sống, đặc biệt là khói thuốc lá, đang được các chuyên gia y tế cảnh báo là “tác nhân thầm lặng” làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ nhỏ.

Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương - Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết việc tiếp xúc với khói thuốc lá không chỉ gây hại cho hệ hô hấp mà còn làm suy giảm chức năng miễn dịch, khiến khả năng chống lại vi khuẩn bị suy giảm rõ rệt. Khói thuốc làm giảm khả năng tiêu diệt vi khuẩn của bạch cầu, ức chế các tế bào bảo vệ tự nhiên và làm giảm các kháng thể tại chỗ.

Điều này không chỉ phá vỡ hàng rào bảo vệ niêm mạc đường hô hấp mà còn có thể làm ảnh hưởng đến phản ứng miễn dịch của cơ thể khi tiêm chủng.

Các thành phần trong khói thuốc bám lên niêm mạc miệng và họng, tạo điều kiện cho vi khuẩn não mô cầu bám dính chặt và tồn tại lâu hơn. Tình trạng này làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh xâm lấn và tỷ lệ mang vi khuẩn không triệu chứng, góp phần duy trì nguồn lây nhiễm trong cộng đồng.

Điều đáng lưu ý, rủi ro không chỉ đến từ việc hít khói trực tiếp trong không gian kín mà còn liên quan mật thiết đến việc sống chung và tiếp xúc gần với người hút thuốc. Ngay cả khi bố mẹ chỉ hút thuốc bên ngoài nhà, các chất độc hại như nicotine vẫn tồn lưu lâu dài trong hơi thở và quần áo, khiến trẻ bị phơi nhiễm gián tiếp.

Tổng hợp 18 nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của khói thuốc thụ động đối với nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn ở trẻ em cho thấy trẻ sống trong môi trường có khói thuốc có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn cao hơn khoảng 2 lần so với trẻ không tiếp xúc. Nguy cơ này rõ rệt hơn ở nhóm trẻ dưới 5 tuổi.

Đặc biệt, nếu mẹ hút thuốc trong thời kỳ mang thai, nguy cơ trẻ mắc bệnh não mô cầu xâm lấn có thể tăng gần 3 lần, và tiếp tục tăng khoảng 2 lần nếu trẻ tiếp xúc khói thuốc sau sinh. Đồng thời, mức độ tiếp xúc càng lớn thì nguy cơ của trẻ càng tăng, trong đó cứ mỗi 20 điếu thuốc được hút trong nhà mỗi ngày, nguy cơ mắc bệnh có thể tăng khoảng 2,7 lần.

Não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cực kỳ nguy hiểm, diễn tiến rất nhanh nhưng lại lây lan âm thầm trong cộng đồng. Ngay cả người không có triệu chứng vẫn có thể mang vi khuẩn và lây cho người khác, làm nguy cơ mắc bệnh ở người tiếp xúc gần tăng mạnh.

Theo thống kê, có khoảng 10 - 20% người khỏe mạnh có thể mang vi khuẩn não mô cầu trong vùng hầu họng mà không có triệu chứng. Vi khuẩn này có thể khu trú ở phía sau mũi và họng ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên thanh thiếu niên và người trẻ tuổi thường có tỷ lệ mang vi khuẩn cao hơn so với các nhóm tuổi khác.

Đặc biệt, khi hệ miễn dịch suy yếu hoặc khi niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương, chẳng hạn trong các đợt viêm họng hoặc nhiễm trùng đường hô hấp, vi khuẩn đang tồn tại sẵn trong vùng mũi họng có thể phát triển mạnh và gây bệnh. Vì vậy, ngay cả người trước đó khỏe mạnh cũng có thể mắc bệnh khi gặp điều kiện thuận lợi.

Việc hút thuốc hoặc tiếp xúc với khói thuốc thụ động là yếu tố làm tăng nguy cơ này. Khói thuốc và bụi có thể gây kích ứng hoặc làm tổn thương lớp niêm mạc mũi họng, khiến vi khuẩn dễ dàng xâm nhập sâu vào cơ thể. Cơ chế này giải thích vì sao môi trường sống có khói thuốc lá có thể làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh não mô cầu, đặc biệt ở trẻ nhỏ có hệ miễn dịch còn chưa hoàn thiện.

Trước thực tế này, Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương khuyến cáo người dân cần xây dựng môi trường sống không khói thuốc trong toàn bộ không gian sinh hoạt của trẻ, đồng thời duy trì các biện pháp phòng bệnh như rửa tay thường xuyên, súc họng sát khuẩn, đeo khẩu trang nơi công cộng, giữ vệ sinh môi trường sống, hạn chế tiếp xúc với người nghi mắc bệnh và tiêm đầy đủ vắc xin não mô cầu nhóm B và nhóm ACYW nhằm bao phủ 5 nhóm huyết thanh phổ biến, góp phần tạo miễn dịch rộng, giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nặng.