TAND hai cấp TP.HCM: Nửa thế kỷ phụng sự công lý, viết tiếp hành trình đổi mới

Lễ kỷ niệm diễn ra trong không khí trang trọng, với sự tham dự của các đồng chí: Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương; Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TP.HCM; Nguyễn Văn Quảng, Bí thư Trung ương Đảng, Chánh án TANDTC; Nguyễn Hải Trâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chánh án TANDTC; Lê Quốc Phong, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy TPHCM;

Cùng tham dự có các Phó Chánh án TANDTC: Dương Văn Thăng, Chánh án TAQS Trung ương; Nguyễn Biên Thùy; các lãnh đạo, nguyên lãnh đạo TANDTC; nguyên lãnh đạo TAND tỉnh Bình Dương, TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) qua các thời kỳ. Lãnh đạo Thành ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố và các sở, ban, ngành.

Về phía TAND TP.HCM có đồng chí Phạm Quốc Hưng, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án TAND TP.HCM; các đồng chí Phó Chánh án, lãnh đạo các TAND khu vực cùng đông đảo cán bộ, công chức, Thẩm phán, Thư ký, Hội thẩm nhân dân, Hòa giải viên và người lao động TAND hai cấp TP.HCM.

Dấu ấn nổi bật của hành trình nửa thế kỷ
Trong diễn văn tại buổi Lễ, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án TAND TP.HCM Phạm Quốc Hưng trình bày đã ôn lại chặng đường lịch sử 50 của TAND hai cấp TP.HCM.

Cách đây đúng nửa thế kỷ, ngày 10/8/1976, Chánh án TANDTC ban hành Quyết định số 08/TATC thành lập các TAND địa phương tại miền Nam.

Từ dấu mốc lịch sử ấy, TAND hai cấp TP.HCM ra đời và thực hiện sứ mệnh bảo vệ công lý. Những ngày đầu với đội ngũ chỉ vài chục Thẩm phán, cơ sở vật chất thiếu thốn, hệ thống pháp luật còn nhiều sơ khai, các thế hệ cán bộ Tòa án vượt qua khó khăn, xây dựng nền móng và vun đắp truyền thống của TAND hai cấp TP.HCM.

Những năm tháng đầu tiên sau ngày đất nước thống nhất, các cán bộ Tòa án cách mạng đã kiên định thực hiện nhiệm vụ xét xử, góp phần bảo vệ thành quả cách mạng và giữ gìn trật tự xã hội. Nhiều vụ án xâm phạm an ninh quốc gia như: Trần Đình Thủ, Mai Văn Hạnh, Quách Phước Liệt cùng nhiều vụ án đầu cơ, buôn lậu được đưa ra xét xử kịp thời, nghiêm minh.

Đó là những trang đầu tiên của hành trình 50 năm, được viết nên trong điều kiện thiếu thốn nhưng bằng bản lĩnh, trách nhiệm và tinh thần “Công minh, chính trực” của người cán bộ Tòa án.

Bước vào thời kỳ Đổi mới, TAND hai cấp TP.HCM đứng trước yêu cầu phải không ngừng đổi mới tư duy và nâng cao năng lực xét xử. Những vụ án Nguyễn Văn Mười Hai, Tamexco, Trần Đàm - Tân Trường Sanh, Tăng Minh Phụng… trở thành những dấu mốc đặc biệt trong lịch sử tố tụng, đòi hỏi các Thẩm phán phải vận dụng pháp luật một cách thận trọng, bản lĩnh và sáng tạo.

Không chỉ xét xử các vụ án cụ thể, nhiều kiến nghị, đề xuất áp dụng pháp luật của Ủy ban Thẩm phán TAND TP.HCM trước những vấn đề mới phát sinh được TANDTC chấp nhận, hướng dẫn áp dụng trong toàn hệ thống. Những đóng góp thầm lặng có ý nghĩa lâu dài đối với quá trình hoàn thiện pháp luật và thực tiễn xét xử.

TAND TP.HCM là một trong những đơn vị đi đầu trong việc kiện toàn các Tòa chuyên trách, đáp ứng yêu cầu giải quyết ngày càng đa dạng của các quan hệ xã hội.

Trong tiến trình cải cách tư pháp và hiện đại hóa hoạt động Tòa án, TP.HCM tiếp tục thể hiện vai trò tiên phong, xây dựng trang thông tin điện tử đầu tiên của hệ thống TAND; triển khai cơ chế một cửa, liên thông, từng bước đưa hoạt động của Tòa án đến gần hơn với yêu cầu công khai, minh bạch và phục vụ người dân.

Những phiên tòa đặc biệt lớn như: chuyên án Trương Văn Cam, vụ án Huỳnh Thị Huyền Như, Vũ Quốc Hảo…, được xét xử công khai, dân chủ, bảo đảm nguyên tắc tranh tụng theo tinh thần cải cách tư pháp.

Đặc biệt, ngày 30/3/2016, Tòa Gia đình và Người chưa thành niên đầu tiên của cả nước được thành lập tại TAND TP.HCM.

Từ ngày 1/11/2018, TAND TP.HCM tiếp tục tiên phong thí điểm 10 Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án. Kết quả thực tiễn từ mô hình này đã góp phần quan trọng tạo cơ sở để Quốc hội ban hành Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án năm 2020 và triển khai trên phạm vi cả nước.

Những dấu ấn ấy cho thấy vai trò, khả năng của đơn vị trong phát hiện vấn đề mới, mạnh dạn thử nghiệm, tổng kết thực tiễn và đóng góp những kinh nghiệm có giá trị cho toàn hệ thống.

Bản lĩnh qua những “đại án” và bước chuyển sang Tòa án số

Trong những năm gần đây, TAND TP.HCM tiếp tục là nơi xét xử nhiều vụ án đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, có quy mô lớn như: Phạm Công Danh, Hứa Thị Phấn, Trần Phương Bình, Đinh La Thăng, Nguyễn Thái Luyện và đại án Trương Mỹ Lan - Vạn Thịnh Phát.

Mỗi vụ án đặt ra những yêu cầu đặc biệt về tổ chức xét xử, năng lực chuyên môn, điều hành phiên tòa và ứng dụng công nghệ. Từ thực tiễn đó, TAND TP.HCM đã hình thành nhiều cách làm sáng tạo, trong đó có việc kết hợp xét xử trực tiếp với trực tuyến, tống đạt qua phương tiện truyền thông đại chúng trong những vụ án có số lượng đương sự đặc biệt lớn.

Cùng với đó, công cuộc chuyển đổi số được đẩy mạnh. Hồ sơ được số hóa, phiên tòa trực tuyến được triển khai, việc tống đạt điện tử qua ứng dụng VNeID từng bước được thực hiện. Đơn vị xây dựng nền tảng hỗ trợ công tác thi hành án hình sự, đồng thời nghiên cứu, thử nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ dự thảo văn bản tố tụng.

Một số TAND khu vực như: TAND khu vực 1, TAND khu vực 10 đã triển khai hiệu quả các nền tảng quản lý án trên môi trường số, tạo ra những kinh nghiệm thực tiễn có thể tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng.

Đó là những bước chuẩn bị quan trọng cho một nền tư pháp số, trong đó công nghệ hỗ trợ con người nhưng không thay thế bản lĩnh, trách nhiệm và lương tâm của người Thẩm phán.

“Mái nhà chung” sau cuộc hợp nhất lịch sử

Ngày 1/7/2025 đánh dấu một bước ngoặt đặc biệt đối với TAND hai cấp TP.HCM khi TAND TP.HCM, TAND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu và TAND tỉnh Bình Dương (cũ) được hợp nhất thành TAND TP.HCM.

Các TAND cấp huyện trước đây được tổ chức lại thành 19 TAND khu vực, cùng với những thay đổi căn bản về tổ chức bộ máy và thẩm quyền.

Đây là cuộc chuyển đổi có quy mô rất lớn, đặt ra những yêu cầu chưa từng có về tổ chức, con người, cơ sở vật chất, nơi làm việc và phương thức vận hành. Ba đơn vị trước hợp nhất đều là những Tòa án có quy mô lớn, với truyền thống và đặc điểm hoạt động riêng.

Thế nhưng, chỉ trong thời gian ngắn, bộ máy mới đã được ổn định, hoạt động xét xử không bị gián đoạn, việc phục vụ Nhân dân được duy trì liên tục.

Với khối lượng công việc chiếm khoảng một phần tư tổng số vụ việc của toàn hệ thống, TAND hai cấp TP.HCM hiện là đơn vị có quy mô đặc biệt lớn. Toàn đơn vị được giao 1.830 biên chế, trong đó có 938 Thẩm phán; Đảng bộ TAND TP.HCM có 27 chi bộ với 1.516 đảng viên; cùng 1.525 Hội thẩm nhân dân và 274 Hòa giải viên.

Tại buổi lễ, các đại biểu cùng xem lại những thước phim tư liệu về chặng đường 50 năm xây dựng và trưởng thành của TAND hai cấp TP.HCM.

Tiếp nối mạch cảm xúc ấy, đại diện thế hệ trẻ TAND TP.HCM chị Nguyễn Đình Đông Quân chia sẻ niềm tự hào khi được làm việc tại thành phố mang tên Bác và được tiếp nối truyền thống mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.

Lớn lên khi TP.HCM đã trưởng thành, qua những trang sử và những thước phim, thế hệ trẻ hôm nay hiểu rằng phía sau mỗi bản án nghiêm minh là biết bao mồ hôi, công sức, trí tuệ và cả những hy sinh thầm lặng của thế hệ cha anh.

Qua những đại án, những dấu ấn trong lịch sử xét xử, thế hệ trẻ càng thấm sâu lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với người cán bộ Tòa án. Được làm việc tại một Tòa án có vị trí, quy mô và trách nhiệm đặc biệt như TAND TP.HCM vừa là niềm tự hào, vừa là trách nhiệm mà không phải thế hệ nào cũng có cơ hội được gánh vác.

Đại diện thế hệ trẻ bày tỏ quyết tâm trung thành với Đảng, không ngừng học tập, rèn luyện, giữ gìn sự liêm chính; chủ động học hỏi chuyên môn, nghiệp vụ từ các thế hệ đi trước; năng động, sáng tạo trong chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ; đồng thời thực hiện tốt phương châm “Gần dân, hiểu dân, giúp dân, học dân”, để người dân cảm nhận rõ hơn sự tận tâm, trách nhiệm của Tòa án.

Đó là lời hứa của một thế hệ đang nhận lấy trách nhiệm viết tiếp những trang sử mới của TAND TP.HCM.

Mỗi bản án phải là sản phẩm của trí tuệ, bản lĩnh và trách nhiệm

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Chánh án TANDTC Nguyễn Văn Quảng đánh giá cao những thành tựu mà các thế hệ cán bộ TAND TP.HCM đã đạt được trong 50 năm qua, đồng thời khẳng định những kinh nghiệm, cách làm sáng tạo của Tòa án Thành phố đã có đóng góp quan trọng cho sự phát triển chung của hệ thống TAND.

Theo Chánh án Nguyễn Văn Quảng, với đặc điểm là địa bàn có các quan hệ kinh tế - xã hội vận động sớm, phức tạp, nhiều loại tranh chấp và tội phạm xuất hiện trước khi trở thành phổ biến, TAND TP.HCM đã có nhiều cách làm sáng tạo, giải quyết những vấn đề chưa có tiền lệ. Qua đó, đơn vị cung cấp cho TANDTC và các Tòa án địa phương nhiều kinh nghiệm quý báu trong tổ chức xét xử.

Chánh án TANDTC đặc biệt lưu ý yêu cầu giữ vững chất lượng xét xử và sự liêm chính của đội ngũ. Khối lượng công việc rất lớn không thể trở thành lý do để biện minh cho những sai sót, hạn chế trong bản án, quyết định.

Mỗi bản án phải là sản phẩm của trí tuệ, có đầy đủ căn cứ pháp luật, bảo đảm đúng pháp luật, thấu tình đạt lý. Mỗi Thẩm phán phải thường xuyên tự soi, tự sửa, giữ gìn sự liêm chính, xét xử bằng tấm lòng trong sáng và trách nhiệm của người cầm cân nảy mực.

Chánh án Nguyễn Văn Quảng nhấn mạnh yêu cầu Tòa án phải thực sự trở thành biểu tượng của công lý và niềm tin của nhân dân.

Bên cạnh đó, TAND hai cấp TP.HCM cần tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong hòa giải, đối thoại, xét xử trực tuyến; đi đầu trong xây dựng Tòa án điện tử, Tòa án số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn.

Chánh án TANDTC đánh giá việc TAND TP.HCM nghiên cứu, thử nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xét xử là hướng đi đúng, nhưng lưu ý công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế trách nhiệm, quy trình nghiệp vụ và lương tâm của người Thẩm phán. Việc ứng dụng công nghệ phải đi liền với yêu cầu bảo đảm an toàn dữ liệu, an ninh thông tin.

Chánh án TANDTC yêu cầu TAND hai cấp TP.HCM vận hành hiệu quả mô hình Tòa án ba cấp, phân định rõ và thực hiện tốt các thẩm quyền mới được giao, đặc biệt quan tâm đầu tư nguồn lực, nâng cao chất lượng và vị thế của các TAND khu vực; đồng thời xây dựng đội ngũ Thẩm phán, Thư ký, Thẩm tra viên, Hội thẩm nhân dân đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Chánh án TANDTC nhấn mạnh, mỗi cán bộ phải xác định rõ trách nhiệm của mình, để mỗi bản án thực sự là sản phẩm của trí tuệ, công tâm và liêm chính.

Vinh dự đón nhận cờ truyền thống, tiếp nối sứ mệnh công lý
Một trong những khoảnh khắc giàu ý nghĩa của buổi lễ là nghi thức đón nhận Cờ truyền thống.

Ban tổ chức đã công bố quyết định của UBND TP.HCM tặng Cờ truyền thống cho TAND TP.HCM nhân dịp kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập TAND hai cấp Thành phố, ghi nhận những thành tích, đóng góp của đơn vị trong chặng đường xây dựng và phát triển.

Thay mặt lãnh đạo UBND TP.HCM, ông Trần Văn Bảy, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, đã trao Cờ truyền thống cho lãnh đạo TAND TP.HCM.

Phát biểu đáp từ, Phó Chánh án TANDTC, Chánh án TAND TP.HCM Phạm Quốc Hưng trân trọng cảm ơn Chánh án TANDTC đã có những chỉ đạo sâu sắc, cụ thể, thể hiện sự quan tâm, tin tưởng, đồng thời đặt ra những yêu cầu rất cao đối với TAND TP.HCM trong chặng đường phía trước.

Chánh án TAND TP.HCM Phạm Quốc Hưng khẳng định, ngay sau lễ kỷ niệm, TAND TP.HCM sẽ cụ thể hóa các chỉ đạo thành những kế hoạch, chương trình và nhiệm vụ cụ thể; xác định rõ lộ trình, phân công trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, đôn đốc, quyết tâm triển khai bằng những việc làm thiết thực, thực chất và hiệu quả, không phụ sự tin tưởng của lãnh đạo TANDTC, lãnh đạo Thành phố và Nhân dân.

Khát vọng trên chặng đường mới

Khát vọng của TAND hai cấp TP.HCM trong chặng đường mới là hướng tới trở thành một trong những đơn vị tiên phong của hệ thống TAND trong xây dựng mô hình Tòa án hiện đại, thông minh và phục vụ.

Đó là một nền tư pháp trong đó công nghệ số được ứng dụng sâu rộng để nâng cao chất lượng quản trị, hỗ trợ hoạt động xét xử, tăng cường tính công khai, minh bạch và khả năng tiếp cận công lý của người dân; đồng thời tri thức, đạo đức và bản lĩnh của người Thẩm phán vẫn là yếu tố quyết định chất lượng mỗi bản án.

Khát vọng ấy cũng là quyết tâm xây dựng đội ngũ cán bộ “vững về chính trị, giỏi về chuyên môn, tinh thông pháp luật, chuẩn mực về đạo đức, bản lĩnh trong thực thi công vụ, tận tụy phục vụ nhân dân”;xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, kỷ cương, liêm chính, đổi mới và sáng tạo, lấy sự công tâm, khách quan, nhân văn và thượng tôn pháp luật làm những giá trị cốt lõi.

Tòa án phải là nơi lan tỏa tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật; góp phần kiến tạo môi trường pháp lý ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội; là điểm tựa của niềm tin xã hội đối với công lý và công bằng.

Phía trước còn nhiều khó khăn, thách thức nhưng truyền thống 50 năm, sức mạnh đoàn kết và khát vọng đổi mới sẽ là nền tảng để TAND hai cấp TP.HCM tiếp tục nâng cao chất lượng xét xử, đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường hợp tác quốc tế, đóng góp tích cực vào tiến trình cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.