Tích hợp chương trình mục tiêu quốc gia: Giải pháp then chốt để giảm nghèo bền vững

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho biết, đa số đại biểu đồng tình với chủ trương tích hợp 3 Chương trình gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số thành một chương trình tổng thể. Đây là giải pháp then chốt để khắc phục những tồn tại, hạn chế của giai đoạn trước.

Bộ trưởng nhấn mạnh chủ trương sáp nhập 3 Chương trình thể hiện quyết tâm của Chính phủ, thực hiện mục tiêu của Đảng và Nhà nước, làm cho người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chương trình sẽ tập trung vào ba định hướng lớn. Một là ưu tiên xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số bên cạnh các mục tiêu chung. Hai là nâng cao hiệu quả thực thi thông qua việc tránh chồng chéo chính sách và thực hiện phân cấp, phân quyền triệt để cho địa phương. Ba là kéo dài thời gian hỗ trợ đến năm 2035 thay vì năm 2030, giúp đảm bảo nguồn lực dài hạn, đồng bộ và hiệu quả hơn.

Theo Bộ trưởng, việc tích hợp không làm giảm chính sách, không thu hẹp phạm vi hỗ trợ mà tạo điều kiện tập trung, ưu tiên hơn cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực hiện là lõi nghèo của cả nước.

Đến năm 2030 có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới là khả thi

Với một số ý kiến đại biểu đề nghị làm rõ cơ sở xác định mục tiêu bảo đảm khả thi phù hợp với nguồn lực và bối cảnh của giai đoạn 2026 - 2030, tránh đặt mục tiêu quá rộng.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, mục tiêu đặt ra là 65% xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong khi giai đoạn 2021 - 2025 cả nước đã đạt gần 80%.

Trước thời gian thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, cả nước đã có 79,3% số xã đạt chuẩn nông thôn mới theo Bộ Tiêu chí quốc gia giai đoạn 2021 - 2025.

Kết quả rà soát của các địa phương, sau sáp nhập cả nước có khoảng 65,6% số xã có khả năng đạt chuẩn nông thôn mới theo Tiêu chí giai đoạn 2021 - 2025. Hiện nay, Bộ tiêu chí nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030 đã hoàn thiện các thủ tục, sẽ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành trong tháng 12/2025 theo hướng kế thừa, bổ sung và nâng cao Bộ Tiêu chí giai đoạn 2021 - 2025.

Theo rà soát của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện nay có khoảng 42% số xã cơ bản đạt quy định của Bộ Tiêu chí mới giai đoạn 2026 - 2030; dự kiến các xã này sẽ được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới trong năm 2026 - 2027.

Số xã còn lại chủ yếu ở vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi khoảng 25% sẽ được tập trung ưu tiên nguồn lực để đạt nông thôn mới đến năm 2030. Như vậy mục tiêu phấn đấu đến năm 2030 có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới là khả thi.

Về mục tiêu tỷ lệ nghèo đa chiều duy trì giảm từ 1 - 1,5%/năm và 100% xã nghèo thoát khỏi tình trạng nghèo, Bộ trưởng Trần Đức Thắng thông tin, đây là mục tiêu được khẳng định tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng và Chỉ thị số 05 của Ban Bí thư khóa XIII về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giảm nghèo bền vững đến năm 2030.

Thực tế đến cuối năm 2025 tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn đa chiều còn khoảng 0,9 -1%. Bình quân giai đoạn 2021 - 2025 giảm khoảng trên 1%/năm. Dự kiến tỷ lệ nghèo đa chiều theo chuẩn nghèo mới giai đoạn 2026 - 2030 còn khoảng 9,6% (tương đương với giai đoạn 2022 - 2025).

Như vậy, các mục tiêu đề ra vừa đảm bảo tính kế thừa, vừa phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn tới.

"Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm"

Đồng tình với ý kiến của các vị đại biểu về việc bố trí 100.000 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương cho Chương trình là thấp; trong khi đó, chính sách có mục tiêu cao, khả năng huy động nguồn lực ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi khó khăn, Bộ trưởng Trần Đức Thắng cho biết, Chương trình có phạm vi quy mô địa bàn bao phủ cả nước, gần như bao phủ toàn bộ các nội dung, nhiệm vụ về phát triển kinh tế - xã hội vùng nông thôn, trong đó ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Do đó mức vốn ngân sách Trung ương trước mắt bố trí 100.000 tỷ đồng là hạn chế.

Tuy nhiên trong giai đoạn 2026 - 2030 bên cạnh chương trình này thì còn 4 Chương trình mục tiêu quốc gia khác cùng triển khai trên địa bàn. Các chương trình này có mục tiêu tương đồng, với nguồn vốn khoảng 360.000 tỷ đồng...

Để thực hiện được các mục tiêu, nhiệm vụ của chương trình trong quá trình điều hành, Chính phủ sẽ tiếp tục cân đối ngân sách Trung ương để báo cáo Quốc hội ưu tiên bổ sung cho phù hợp với điều kiện thực tế.

Về mô hình quản lý và tổ chức thực hiện, tiếp thu ý kiến Đại biểu về sự cần thiết phải quy định rõ vai trò đầu mối, Chính phủ đã giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm cơ quan chủ chương trình, chịu trách nhiệm tổng hợp và giải trình chung.

Cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp để phân định rõ nhiệm vụ với các bộ, ngành liên quan, đặc biệt là Bộ Dân tộc và Tôn giáo, nhằm đảm bảo sự thống nhất và hoàn thành các mục tiêu đề ra.

Điểm nổi bật trong cơ chế vận hành của chương trình giai đoạn tới là tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ. Chương trình được thiết kế theo nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Trung ương sẽ giữ vai trò thống nhất quản lý, ban hành cơ chế và tăng cường kiểm tra, giám sát, đồng thời giao tổng mức vốn để các địa phương chủ động phân bổ, lồng ghép nguồn lực dựa trên điều kiện thực tế.

Cùng với đó, cơ chế giám sát ba cấp (trung ương, tỉnh, xã) sẽ được thiết lập, đề cao vai trò chủ thể của người dân nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình của chính quyền các cấp. Chính phủ cam kết sẽ chỉ đạo quyết liệt việc ban hành chính sách và triển khai thực hiện ngay khi Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư.