Thị trường bán lẻ trở thành trục tăng trưởng mới

Bức tranh bán lẻ Việt Nam dần thay đổi

Theo dữ liệu từ Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành ước đạt 7.009 nghìn tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm 2024. Đáng chú ý, nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt khoảng 6,7%, phản ánh sức cầu thực chất của nền kinh tế.

Nếu năm 2025 được xem là giai đoạn “kiểm chứng” năng lực sinh lời, ngành bán lẻ Việt Nam đang bước vào năm 2026 với một tâm thế hoàn toàn khác: tự tin hơn về mô hình, rõ ràng hơn về dư địa thị trường và chủ động hơn trong chiến lược mở rộng. Những chuyển dịch mang tính cấu trúc của thị trường tiêu dùng, đặc biệt ở phân khúc hàng thiết yếu, đang mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới cho các chuỗi bán lẻ hiện đại.

Theo phân tích của Chứng khoán MBS, bức tranh bán lẻ Việt Nam hiện nay vẫn mang đậm dấu ấn của kênh truyền thống. Trong tổng thể quy mô thị trường, chợ truyền thống vẫn chiếm tỷ trọng lớn, song có tới khoảng 80% số chợ được xếp loại 3 tức chủ yếu phục vụ nhu cầu dân sinh cơ bản, hàng hóa đa dạng nhưng thiếu kiểm soát về nguồn gốc, chất lượng và an toàn thực phẩm. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ưu tiên yếu tố sức khỏe, xuất xứ hàng hóa và sự tiện lợi, mô hình bán lẻ truyền thống đang dần bộc lộ những giới hạn rõ rệt.

Ngược lại, bán lẻ hiện đại dù mới chỉ đạt tỷ lệ thâm nhập khoảng 15-16% vào năm 2024 lại đang tăng trưởng nhanh và có nhiều dư địa mở rộng. Theo MBS, tỷ lệ thâm nhập này đã gia tăng đều qua các năm và được kỳ vọng có thể đạt khoảng 25% vào năm 2027, nhờ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố: đô thị hóa, thu nhập người dân cải thiện và sự dịch chuyển mạnh mẽ trong hành vi tiêu dùng.

Một trong những điểm nhấn lớn của chu kỳ tăng trưởng mới là sự lên ngôi của phân khúc bán lẻ hàng thiết yếu hiện đại. Không còn là những đại siêu thị quy mô lớn với chi phí cao, các chuỗi bán lẻ hiện nay đang hướng tới mô hình cửa hàng nhỏ gọn, hiện đại, tập trung vào nhóm sản phẩm thiết yếu với mức giá hợp lý, phù hợp với thói quen chi tiêu của đa số người dân.

Sự bứt phá của mô hình bán lẻ hiện đại

Theo đánh giá của MBS, mô hình bán lẻ thiết yếu hiện đại đang dần thay thế vai trò của chợ truyền thống nhờ bốn lợi thế cốt lõi. Thứ nhất, giá bán thực phẩm và hàng thiết yếu tại các chuỗi hiện đại đã tiệm cận, thậm chí cạnh tranh hơn so với trước đây nhờ quy mô và tối ưu chuỗi cung ứng. Thứ hai, mô hình cửa hàng nhỏ gọn, đầy đủ chủng loại, đáp ứng nhanh nhu cầu mua sắm hàng ngày. Thứ ba, sự tích hợp giữa bán lẻ vật lý và các kênh hỗ trợ như website, Zalo, ứng dụng nhắn tin giúp người tiêu dùng linh hoạt hơn trong bối cảnh nhịp sống ngày càng bận rộn. Và cuối cùng, yếu tố quan trọng nhất: nguồn gốc hàng hóa rõ ràng, chất lượng được kiểm soát, đáp ứng xu hướng tiêu dùng chú trọng sức khỏe.

Trong bối cảnh Chính phủ đẩy mạnh chủ trương dẹp bỏ chợ cóc, chợ tạm, mô hình chuỗi bán lẻ hiện đại càng cho thấy sự phù hợp như một giải pháp thay thế mang tính dài hạn, không chỉ về mặt kinh tế mà còn về quản lý thị trường và an sinh xã hội.

Năm 2025 đã chứng kiến những bước đi thử nghiệm nhưng mang lại tín hiệu tích cực của các doanh nghiệp bán lẻ lớn tại khu vực miền Trung, nơi có mức thu nhập bình quân ở ngưỡng trung bình và thói quen chi tiêu tương đối tiết kiệm. Theo MBS, cả WinCommerce (WCM) và Bách Hóa Xanh (BHX) đã tăng cường mở rộng mạnh mẽ tại khu vực này và bước đầu nhận được sự đón nhận tích cực từ người tiêu dùng.

Một trong những động lực quan trọng nhất cho kế hoạch kinh doanh năm 2026 của các doanh nghiệp bán lẻ là triển vọng tăng trưởng thu nhập của người dân. Theo số liệu thống kê, thu nhập bình quân đầu người tại Việt Nam đã tăng trưởng kép khoảng 8% trong giai đoạn 2022-2024 và được ước tính tiếp tục tăng trưởng với tốc độ kép khoảng 6,6% trong giai đoạn 2024-2027.

Trên nền tảng kết quả kinh doanh ấn tượng của năm 2025, các doanh nghiệp bán lẻ bước vào năm 2026 với tâm thế chủ động nhưng thận trọng hơn. Trọng tâm không còn là mở rộng bằng mọi giá, mà là mở rộng có chọn lọc, gắn với hiệu quả vận hành và khả năng sinh lời dài hạn.

Sau năm 2025 “lập đỉnh” về lợi nhuận, năm 2026 mở ra một chặng đường mới, nơi tốc độ tăng trưởng sẽ song hành chặt chẽ hơn với hiệu quả. Và trong chặng đường đó, bán lẻ thiết yếu hiện đại đang dần trở thành “chân ái” mới của thị trường tiêu dùng Việt Nam.