TANDTC hướng dẫn triển khai các quy định mới thuộc thẩm quyền của Tòa án trong thi hành án hình sự

Ngày 9/6/2026, Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) ban hành Văn bản số 378/TANDTC-PC về việc quán triệt một số điểm mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 thuộc thẩm quyền của Tòa án.

Theo TANDTC, ngày 10/12/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thi hành án hình sự số 127/2025/QH15. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, trong đó có nhiều quy định mới liên quan trực tiếp đến hoạt động của Tòa án trong giai đoạn thi hành án hình sự.

Rút ngắn thời gian giải quyết nhiều công việc thi hành án

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 là việc rút ngắn đáng kể thời hạn giải quyết đối với nhiều công việc thuộc thẩm quyền của Tòa án.

Cụ thể, thời hạn xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù được giảm xuống còn 3 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ đề nghị.

Đối với việc miễn chấp hành án phạt tù, thời hạn giải quyết là 9 ngày. Trong đó, Chánh án phải phân công Thẩm phán chủ trì phiên họp trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ; Thẩm phán được phân công phải mở phiên họp và ra quyết định trong thời hạn 7 ngày tiếp theo.

Thời hạn xem xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện được quy định là 7 ngày làm việc. Tương tự, việc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ cũng được thực hiện trong thời hạn 7 ngày.

Bên cạnh đó, thời hạn xem xét miễn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ, miễn chấp hành thời hạn cấm cư trú còn lại và miễn chấp hành thời hạn quản chế còn lại đều được ấn định là 9 ngày.

Theo TANDTC, việc rút ngắn các mốc thời gian giải quyết nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý hồ sơ, nâng cao hiệu quả công tác thi hành án hình sự và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người chấp hành án.

Nhiều phiên họp chỉ do một Thẩm phán tiến hành

Luật Thi hành án hình sự năm 2025 cũng có sự thay đổi đáng kể về thành phần tiến hành phiên họp.

Theo đó, một số phiên họp như xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù; miễn chấp hành án phạt tù; rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện; rút ngắn thời gian thử thách đối với người được hưởng án treo; buộc chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo; giảm hoặc miễn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ; miễn thời hạn cấm cư trú còn lại và miễn thời hạn quản chế còn lại sẽ do một Thẩm phán tiến hành.

Việc tinh gọn thành phần phiên họp được kỳ vọng sẽ góp phần rút ngắn quy trình giải quyết, giảm tải công việc hành chính nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu khách quan, đúng pháp luật.

Riêng đối với phiên họp xét tha tù trước thời hạn có điều kiện vẫn được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Hội đồng xét tha tù trước thời hạn có điều kiện gồm Chánh án và 2 Thẩm phán.

Chuyển giao một số thẩm quyền cho TAND khu vực

Một nội dung mới khác là việc điều chỉnh thẩm quyền giải quyết một số công việc từ TAND cấp tỉnh sang TAND khu vực.

Theo quy định mới, TAND khu vực có thẩm quyền xem xét, quyết định tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù; quyết định trưng cầu giám định pháp y, pháp y tâm thần đối với phạm nhân; đồng thời quyết định áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh đối với người đang chấp hành án phạt tù.

Đây được xem là bước cụ thể hóa chủ trương phân cấp, phân quyền trong hoạt động tư pháp, góp phần đưa việc giải quyết các yêu cầu thi hành án đến gần hơn với cơ sở.

Bổ sung điều kiện đề nghị rút ngắn thời gian thử thách

Nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 bổ sung điều kiện đối với việc xem xét rút ngắn thời gian thử thách hoặc giảm thời hạn chấp hành án.

Theo đó, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người được hưởng án treo hoặc người đang chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ muốn được xem xét rút ngắn thời gian thử thách, giảm thời hạn chấp hành án phải có đơn đề nghị.

Quy định này được đánh giá là bảo đảm tính tự nguyện của người chấp hành án, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc xem xét, giải quyết của cơ quan có thẩm quyền.

Không chấp nhận đề nghị cũng phải ban hành quyết định

Một điểm mới đáng chú ý khác là Luật quy định Tòa án phải ban hành quyết định trong trường hợp không chấp nhận đề nghị hoãn chấp hành án phạt tù hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù.

Trước đây, theo Luật Thi hành án hình sự năm 2019, trong những trường hợp này Tòa án chỉ ban hành văn bản thông báo.

Ngoài ra, luật cũng quy định rõ trách nhiệm của Tòa án khi xử lý kháng nghị của Viện kiểm sát đối với quyết định về hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù. Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được kháng nghị, Tòa án phải có văn bản trả lời. Nếu không nhất trí với kháng nghị của Viện kiểm sát thì phải khiếu nại đến Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp.

Quy định cụ thể thời điểm xét giảm án, rút ngắn thời gian thử thách

Luật Thi hành án hình sự năm 2025 cũng bổ sung quy định về thời điểm xem xét rút ngắn thời gian thử thách đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện và người được hưởng án treo.

Đáng chú ý, việc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ được thực hiện định kỳ mỗi năm 3 đợt, vào các dịp Tết Dương lịch, ngày Chiến thắng 30/4 và Quốc khánh 2/9.

Quy định này góp phần tạo cơ sở pháp lý thống nhất trong việc tổ chức các đợt xét giảm án trên phạm vi toàn quốc.

Bảo đảm đầy đủ hồ sơ thi hành án

Để nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức thi hành án, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 yêu cầu khi ban hành quyết định thi hành án phạt tù, Tòa án phải gửi kèm bản án và các quyết định đã có hiệu lực pháp luật cho cơ quan thi hành án hình sự.

Đối với các vụ án có xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm, Tòa án cũng phải gửi kèm các bản án, quyết định tương ứng theo quy định.

Theo TANDTC, những điểm mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 đòi hỏi các Tòa án trong toàn hệ thống phải chủ động nghiên cứu, quán triệt và tổ chức thực hiện nghiêm túc, bảo đảm các quy định mới được áp dụng thống nhất, hiệu quả ngay từ thời điểm luật có hiệu lực thi hành vào ngày 1/7/2026.