Sửa Luật Đất đai: Thu hồi đất bảo đảm chặt chẽ, không gây khó khăn cho dự án

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, ngày 29/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Chuyển từ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống người dân

Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, quá trình thảo luận ghi nhận 208 lượt ý kiến tại Tổ, 32 ý kiến phát biểu và 4 lượt tranh luận tại hội trường. Đa số đại biểu tán thành với hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị công phu, đầy đủ và đã tiếp thu nghiêm túc nhiều ý kiến của Quốc hội.

Liên quan đến nội dung thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, quy định về thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng được xây dựng trên cơ sở tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW và các nghị quyết liên quan. Các quy định hướng tới bảo đảm chặt chẽ, không lạm dụng việc thu hồi đất, đồng thời không tạo khó khăn cho quá trình triển khai dự án.

Trước ý kiến đề nghị cân nhắc quy định thu hồi đất đối với các công trình sự nghiệp được Nhà nước cho phép hoạt động do phạm vi áp dụng rộng, Bộ trưởng cho biết Chính phủ đã thảo luận và nhận thấy nội dung này được kế thừa từ Luật Đất đai năm 2024, không phải quy định mới.

Quy định nhằm thể chế hóa các nghị quyết của Trung ương về phát triển văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ, đồng thời bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận đất đai giữa khu vực công và khu vực tư.

Dự thảo Luật tiếp thu quan điểm chuyển từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, theo tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW.

Theo đó, việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không chỉ tính đến giá trị tài sản bị thu hồi mà còn hướng tới cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người dân có đất ở bị thu hồi.

Các hình thức bồi thường được đề xuất gồm bằng đất có cùng mục đích sử dụng với đất bị thu hồi, bằng loại đất khác, bằng nhà ở hoặc bằng tiền. Đối với các dự án đô thị, dự thảo ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ; cho phép hoán đổi phần đất ở bị thu hồi sang diện tích còn lại của thửa đất hoặc sang thửa đất khác thuộc quyền sử dụng của người dân trong địa bàn cấp xã nơi có đất thu hồi.

Trường hợp người sử dụng đất có nhu cầu thu hồi phần diện tích còn lại, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét, quyết định. Khu tái định cư được bố trí nhiều cấp nhà, với diện tích phù hợp mức bồi thường và khả năng chi trả, đồng thời bảo đảm hạ tầng an sinh, xã hội.

Đổi mới cơ chế xác định giá đất, đẩy mạnh chuyển đổi số

Về phân loại đất, Bộ trưởng cho biết các ý kiến cơ bản thống nhất với định hướng chia thành ba nhóm chính: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất dự trữ phát triển. Việc phân loại nhằm phục vụ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, nhất là công tác thống kê, kiểm kê đất đai.

Đối với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, nội dung sử dụng đất được hoàn thiện theo hướng trở thành một nội dung của quy hoạch tỉnh. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã được xây dựng theo hướng đơn giản, số hóa, lồng ghép các quy hoạch; chỉ phân bổ những chỉ tiêu cứng do quốc gia giao và cập nhật định hướng sử dụng đất từ các quy hoạch ngành.

Liên quan đến giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, các ý kiến cơ bản thống nhất với việc phân định rõ trường hợp phải đấu giá, đấu thầu, trường hợp không phải thực hiện các thủ tục này và trường hợp thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.

Riêng việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, Chính phủ đề xuất tiếp tục thực hiện thí điểm theo Nghị quyết số 171/2024/QH15 của Quốc hội, thay vì đưa ngay nội dung này vào Luật Đất đai (sửa đổi). Đề xuất được đưa ra trên cơ sở tiếp thu kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra của các cơ quan Quốc hội và ý kiến đại biểu.

Về tài chính đất đai và giá đất, dự thảo tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất, nhưng đổi mới phương thức xác định theo hướng sử dụng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, thay cho cơ chế chung xác định giá đất cụ thể như phương án được đề xuất. Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do HĐND cấp tỉnh ban hành, dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2028.

Đối với quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, dự thảo được rà soát nhằm bảo đảm đầy đủ các quyền đã được ghi nhận trong Luật Đất đai năm 2024.

Về công chứng, chứng thực, Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu quản lý đất đai.

Đáng chú ý, mỗi thửa đất sẽ được gắn một mã định danh duy nhất, thống nhất trên phạm vi cả nước, làm cơ sở tham chiếu cho các mã định danh trong những cơ sở dữ liệu quốc gia.

Để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản, dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) được chỉnh lý theo hướng đề xuất có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, đồng thời bổ sung quy định chuyển tiếp cho giai đoạn trước thời điểm Luật có hiệu lực.

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng khẳng định cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo, bảo đảm chất lượng và tính khả thi khi triển khai trong thực tiễn.