Siết quản lý, ngăn thao túng thị trường hàng hóa phái sinh

Chiều 13/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Tại Tổ 5 (Đoàn ĐBQH các tỉnh Quảng Ninh, Đà Nẵng và Cao Bằng), đại biểu Quản Minh Cường (Đoàn ĐBQH TP Quảng Ninh) cho rằng đây là lĩnh vực mới, có bản chất là các hợp đồng tài chính dựa trên tài sản cơ sở là hàng hóa.

Vì vậy, cơ quan soạn thảo cần làm rõ ranh giới giữa thị trường tập trung (qua Sở Giao dịch) và thị trường phi tập trung (OTC), đồng thời xây dựng chế tài đủ mạnh để ngăn chặn thao túng, lừa đảo qua các sàn giao dịch trái phép, tạo hành lang pháp lý an toàn cho doanh nghiệp nhà nước tham gia giao dịch nhằm phòng ngừa rủi ro biến động giá.

Đại biểu Phan Duy Anh (Đoàn ĐBQH TP Đà Nẵng) nêu vướng mắc trong việc doanh nghiệp nhà nước sử dụng hợp đồng phái sinh để phòng ngừa rủi ro. Khi giá thị trường tăng, hợp đồng phái sinh có thể ghi nhận khoản lỗ trên sổ sách, trong khi lợi nhuận bù đắp lại nằm ở lô hàng vật chất được bán với giá cao hơn. Nếu chỉ căn cứ vào khoản lỗ từ hợp đồng phái sinh để quy trách nhiệm, người quản lý sẽ e ngại, thậm chí không dám sử dụng công cụ này.

Do đó, đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc: Khoản lỗ phát sinh từ giao dịch phòng ngừa rủi ro, nếu được thực hiện đúng chính sách, trong hạn mức và quy trình thì không bị coi là thất thoát vốn nhà nước.

Liên quan đến bảo vệ nhà đầu tư, các đại biểu Phan Duy Anh và Tạ Lê Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng) cùng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường quản lý thị trường. Theo báo cáo tổng kết, trong khoảng 50.000 tài khoản giao dịch phái sinh hàng hóa hiện nay, nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 99,9%.

Đại biểu Tạ Lê Thanh cho rằng giao dịch hàng hóa phái sinh là công cụ tài chính có đòn bẩy và mức độ rủi ro cao, tương đồng với thị trường chứng khoán. Vì vậy, cần cân nhắc giao đầu mối quản lý cho Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước thay vì Bộ Công Thương, bởi cơ quan này hiện không còn thanh tra chuyên ngành và thiếu công cụ giám sát tài chính chuyên sâu.

Đại biểu cũng đề nghị Nhà nước nắm quyền chi phối tại Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ trọng yếu, tránh để tư nhân vận hành dẫn đến xung đột lợi ích, nhất là trong việc thiết lập giới hạn đòn bẩy nhằm gia tăng doanh thu phí giao dịch.

Kết thúc phiên thảo luận, đại biểu Quản Minh Cường đề nghị các cơ quan soạn thảo khẩn trương khảo sát thực tế, bổ sung số liệu và đánh giá tác động toàn diện để bảo đảm tính khả thi của dự án luật. Đồng thời, ông đề nghị các đại biểu tiếp tục nghiên cứu kỹ dự án luật trong thời gian nghỉ giữa kỳ, đóng góp ý kiến xác đáng để các quy định khi ban hành thực sự đi vào cuộc sống.