Hoàn thiện khung pháp lý, phát triển thị trường hàng hóa phái sinh

Đề xuất phát triển thị trường gắn với hàng hóa thế mạnh trong nước

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, việc xây dựng luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển đồng bộ các loại thị trường, chủ động hội nhập quốc tế; đồng thời tạo khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Dự thảo Luật gồm 8 chương, 57 điều, tập trung vào 5 nhóm nội dung chính. Thứ nhất, quy định phạm vi điều chỉnh đối với giao dịch tập trung qua Sở Giao dịch hàng hóa và giao dịch phái sinh OTC; phân định rõ với hoạt động mua bán hàng hóa vật chất giao ngay và các sản phẩm phái sinh thuộc lĩnh vực chuyên ngành.

Thứ hai, phát triển thị trường gắn với lợi thế hàng hóa Việt Nam, tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro về giá.

Thứ ba, hoàn thiện tổ chức thị trường và hạ tầng giao dịch, thanh toán; quy định điều kiện thành lập, quyền và nghĩa vụ của Sở Giao dịch hàng hóa, Trung tâm thanh toán bù trừ và các thành viên.

Thứ tư, tăng cường bảo vệ người tham gia thị trường và quản trị rủi ro thông qua các quy định về công khai thông tin, giám sát giao dịch, quản lý vị thế, ký quỹ, bảo đảm thanh toán, bảo vệ tài sản khách hàng và xử lý vi phạm.

Thứ năm, làm rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, cơ chế phối hợp; quy định về kết nối với thị trường nước ngoài, thanh toán xuyên biên giới, quản lý và bảo vệ dữ liệu.

Về tác động kinh tế - xã hội và đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng, khi được tổ chức và quản lý hiệu quả, thị trường hàng hóa phái sinh sẽ bổ trợ cho thị trường hàng hóa vật chất, nâng cao khả năng dự báo giá, giúp doanh nghiệp và người sản xuất chủ động phòng ngừa rủi ro.

Đồng thời, thị trường này còn tạo điều kiện phát triển các dịch vụ giao dịch, thanh toán, kho bãi, logistics và hỗ trợ thương mại; thu hút đầu tư, nâng cao giá trị và vị thế hàng hóa Việt Nam, qua đó đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.

Đề nghị bảo đảm nguyên tắc tự nguyện khi tham gia thị trường

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết xây dựng luật. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo, bảo đảm phù hợp với chủ trương, quan điểm của Đảng; tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề nghị hoàn thiện các quy định để bảo đảm phù hợp với tên gọi, phản ánh bao quát, chính xác những nội dung chính của luật. Đồng thời, cần phân định rõ các giao dịch hàng hóa phái sinh thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này với các giao dịch thuộc phạm vi điều chỉnh của luật chuyên ngành.

Đối với quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát mô hình quản lý, cơ chế quản lý và giám sát liên ngành; phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý chuyên ngành, xác định cụ thể cơ quan chịu trách nhiệm chính ngay trong luật, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được quy định tại các văn bản pháp luật liên quan.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách phát triển thị trường gắn với mục tiêu phòng ngừa rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư và quản trị rủi ro hệ thống. Việc tham gia thị trường hàng hóa phái sinh cần dựa trên nguyên tắc tự nguyện, Nhà nước không can thiệp bằng biện pháp hành chính.

“Các chủ thể tham gia thị trường hàng hóa phái sinh trên tinh thần tự nguyện, Nhà nước không can thiệp hành chính, không bắt buộc giao dịch qua sở giao dịch hàng hóa, làm mất đi tính cạnh tranh của các phương thức giao dịch khác, tăng tầng nấc trung gian và chi phí xã hội”, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị đánh giá kỹ hơn mức độ rủi ro của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực phái sinh hàng hóa; nghiên cứu quy định trực tiếp trong luật các giới hạn rủi ro tài chính đặc thù khi triển khai thử nghiệm.

Về thị trường hàng hóa phái sinh tập trung và thị trường hàng hóa phái sinh OTC, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi đề nghị bổ sung đánh giá đầy đủ, rà soát mô hình doanh nghiệp nhà nước đối với Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ. Đồng thời, cần tận dụng tối đa hạ tầng sẵn có trên thị trường tài chính để bảo đảm tổ chức, vận hành thị trường hàng hóa phái sinh an toàn, hiệu quả.