Quảng Ninh: Khi văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh của phát triển

Từ tài nguyên thiên nhiên đến sức mạnh nội sinh của con người

Phát biểu tại lễ công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận Quảng Ninh đạt tiêu chí đô thị loại I, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, Quảng Ninh được Chính phủ định hướng phát triển trở thành trung tâm đô thị của quốc gia.

Việc Hội đồng thẩm định liên ngành thống nhất đánh giá tỉnh đạt tiêu chí đô thị loại I là dấu mốc quan trọng để phát huy hiệu quả các lợi thế, mở rộng không gian phát triển và từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế biển quốc gia, đô thị biển hiện đại có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Đằng sau tầm nhìn ấy không chỉ là hệ thống hạ tầng đồng bộ, những cây cầu, tuyến cao tốc hay các khu kinh tế hiện đại. Điều tạo nên nền tảng phát triển bền vững của Quảng Ninh chính là con người - nguồn lực được vun đắp từ văn hóa, truyền thống và khát vọng đổi mới.

Trước đó, trong buổi làm việc với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh vào tháng 3/2026, đồng chí Quản Minh Cường - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh yêu cầu ngành tiếp tục thúc đẩy phát triển văn hóa từ cơ sở, xây dựng và hoàn thiện các thiết chế văn hóa trong cộng đồng; chú trọng bảo tồn, phát huy các giá trị di sản, đặc biệt là các di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Cùng với đó, cần quan tâm xây dựng văn hóa giao tiếp, ứng xử, từng bước hình thành và lan tỏa bản sắc văn hóa của con người Quảng Ninh.

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó xác định con người vừa là chủ thể sáng tạo, vừa là mục tiêu cao nhất của phát triển văn hóa. Đáng chú ý, Quảng Ninh được đánh giá là một trong những địa phương đi đầu của ngành văn hóa trong việc thí điểm, triển khai sớm các nhiệm vụ theo Nghị quyết 80, đưa những định hướng của Trung ương nhanh chóng đi vào thực tiễn.

Không phải ngẫu nhiên Quảng Ninh nhiều năm liên tiếp đứng trong nhóm dẫn đầu cả nước về PCI, PAR INDEX, SIPAS hay cải cách hành chính. Theo nhiều chuyên gia phát triển, điểm khác biệt của Quảng Ninh nằm ở chỗ tỉnh không xem văn hóa là lĩnh vực đứng sau kinh tế, mà coi văn hóa và con người là nền tảng tạo nên năng lực cạnh tranh dài hạn.

Quảng Ninh kiên trì đầu tư cho con người thông qua giáo dục, văn hóa, y tế và xây dựng môi trường sống văn minh, nhân văn. Những chính sách đó không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn bồi đắp nguồn nhân lực có tri thức, bản lĩnh và năng lực sáng tạo.

Văn hóa nuôi dưỡng con người, con người làm nên thương hiệu Vùng Mỏ

Nếu than đá từng tạo nên diện mạo của Quảng Ninh trong thế kỷ XX thì bước vào giai đoạn phát triển mới, chính văn hóa và con người đang trở thành “tài nguyên đặc biệt” của Vùng Mỏ.

Tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm” được hun đúc từ cuộc Tổng đình công của hơn ba vạn thợ mỏ năm 1936 không chỉ là biểu tượng của phong trào công nhân Việt Nam mà còn trở thành hệ giá trị bền vững của Quảng Ninh.

Từ trong gian khó, người thợ mỏ đã hun đúc nên tinh thần nghĩa tình, đoàn kết, kỷ luật và “sướng khổ có nhau”. Gần một thế kỷ qua, những giá trị ấy lan tỏa thành cốt cách con người Quảng Ninh, góp phần tạo nên nhiều mô hình đổi mới được Trung ương đánh giá cao.

Kế thừa và phát huy nền tảng đó, Nghị quyết số 17-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định xây dựng, phát huy giá trị văn hóa và sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững.

Trọng tâm là phát triển con người Quảng Ninh toàn diện, xây dựng hệ giá trị con người Quảng Ninh với 8 phẩm chất: “Bản lĩnh - Tự cường - Kỷ cương - Đoàn kết - Nghĩa tình - Hào sảng - Sáng tạo - Văn minh”, xem con người vừa là trung tâm, chủ thể, vừa là nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển.

Thông qua giáo dục, tuyên truyền và thực tiễn đời sống, những giá trị ấy đang từng bước thấm sâu vào cộng đồng, trở thành nền tảng tinh thần để Quảng Ninh phát triển bền vững, đồng thời góp phần bồi đắp hình ảnh một địa phương “Kỷ luật - Đồng tâm - Trí tuệ - Hào sảng - Nhân văn”.

Bên cạnh truyền thống công nhân, Quảng Ninh còn là nơi hội tụ văn hóa biển, văn hóa Đông Bắc và bản sắc của hơn 20 dân tộc anh em. Những giá trị ấy hiện diện trong các lễ hội, làn điệu dân ca, hát Then, Soóng Cọ, tục rước người sống vùng Bạch Đằng..., góp phần tạo nên bản sắc riêng của con người Quảng Ninh.

Không gian văn hóa ấy cũng là môi trường nuôi dưỡng nhiều tài năng nghệ thuật của đất nước. Từ NSND Quang Thọ, nhạc sĩ Huy Tuấn, ca sĩ Hồ Quỳnh Hương, Bích Phương, rapper Đen Vâu... đến nhiều nghệ sĩ ở các lĩnh vực khác, mỗi người đều mang theo dấu ấn của quê hương Vùng Mỏ trong hành trình sáng tạo. Điều đáng nói không chỉ là số lượng nghệ sĩ thành danh, mà là khả năng một vùng đất liên tục sản sinh những con người có cá tính sáng tạo, có khát vọng cống hiến và luôn hướng về quê hương như một nguồn cảm hứng.

Đó cũng là nền tảng để Quảng Ninh đưa văn hóa trở thành động lực phát triển. Vịnh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO ghi danh theo hai tiêu chí nổi bật toàn cầu: vẻ đẹp tự nhiên đặc biệt (1994) và giá trị địa chất, địa mạo (2000).

Năm 2023, UNESCO tiếp tục công nhận Quần thể Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà là Di sản thiên nhiên thế giới liên tỉnh đầu tiên của Việt Nam, không chỉ ghi nhận những giá trị nổi bật toàn cầu của di sản mà còn khẳng định trách nhiệm của địa phương trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển bền vững.

Chính cách ứng xử với di sản, với thiên nhiên và với cộng đồng đã góp phần tạo nên hình ảnh một Quảng Ninh thân thiện, văn minh trong mắt bạn bè quốc tế.

Những giá trị văn hóa được bồi đắp qua nhiều thế hệ là nguồn lực càng đầu tư càng sinh sôi, càng gìn giữ càng tạo ra giá trị mới. Khi văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, Quảng Ninh không chỉ có lợi thế về địa kinh tế và tài nguyên thiên nhiên mà còn sở hữu tài nguyên quý giá nhất - con người. Chính nguồn lực ấy tạo nên sức bật cho Vùng Mỏ trên hành trình phát triển nhanh, bền vững và hội nhập quốc tế.