Phố đi bộ Vinh: Từ điểm hẹn sôi động đến khoảng lặng cần tái thiết

Thế nhưng, chỉ sau hơn ba năm vận hành, không gian từng được xem là điểm nhấn ấy đang dần lặng đi. Những tuyến phố vắng bóng người, hàng quán thưa thớt, nhiều hoạt động tạm dừng đã đặt ra câu hỏi về một mô hình từng được kỳ vọng lớn nhưng chưa kịp bứt phá.

Kỳ vọng lớn từ một mô hình đô thị mới

Phố đi bộ Vinh chính thức được đưa vào vận hành thử nghiệm từ tháng 4/2022 và sau đó khai trương vào tháng 5/2023, với không gian trải dài trên các tuyến đường trung tâm như Hồ Tùng Mậu, Nguyễn Văn Cừ, Nguyễn Tài và ngõ nối Nguyễn Trung Ngạn.

Đây được xem là một trong những bước thử nghiệm quan trọng trong việc tổ chức lại không gian đô thị, hướng tới xây dựng sản phẩm kinh tế ban đêm, đồng thời tạo thêm điểm sinh hoạt cộng đồng cho người dân ngay giữa lòng thành phố.

Ngay trong giai đoạn đầu vận hành, mô hình này đã nhanh chóng tạo được sức hút đáng kể. Vào mỗi dịp cuối tuần, khu vực trung tâm trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết khi dòng người từ khắp nơi đổ về.

Không gian phố đi bộ khi ấy trở nên sống động với hệ thống gian hàng ẩm thực phong phú, các khu vui chơi dành cho trẻ em, cùng nhiều hoạt động biểu diễn nghệ thuật đường phố mang tính tương tác cao. Tất cả tạo nên một bức tranh đô thị nhiều màu sắc, góp phần thổi một “luồng sinh khí mới” vào đời sống về đêm của thành phố.

Anh Nguyễn Văn Phú, người dân sinh sống gần khu vực phố đi bộ thuộc phường Trường Vinh, vẫn còn nhớ rõ không khí những ngày đầu vận hành. Theo anh, đó là khoảng thời gian hiếm hoi mà khu phố trung tâm luôn trong tình trạng đông đúc kéo dài đến tối muộn.

“Những ngày đầu gần như tối nào cũng đông, nhất là thứ Sáu, thứ Bảy. Có hôm đến muộn còn không tìm được chỗ gửi xe. Không khí rất vui, giống như một lễ hội nhỏ được tổ chức đều đặn mỗi tuần ngay giữa lòng thành phố”, anh Phú chia sẻ.

Không chỉ tạo dấu ấn với người dân địa phương, phố đi bộ Vinh còn trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều bạn trẻ và du khách. Không gian mở, kết hợp giữa ẩm thực, giải trí và các hoạt động đường phố đã mang đến một lựa chọn mới cho các buổi gặp gỡ, vui chơi cuối tuần, góp phần định hình một nhịp sống đô thị năng động hơn vào ban đêm.

Nhịp sống chững lại theo thời gian

Tuy nhiên, sau giai đoạn khởi đầu đầy sôi động, sức hút của phố đi bộ bắt đầu có dấu hiệu suy giảm rõ rệt. Lượng khách không còn duy trì ổn định như trước, đặc biệt là vào các tối cuối tuần - thời điểm từng được xem là “giờ vàng” của hoạt động kinh tế đêm.

Nhiều tuyến phố vốn đông đúc, nhộn nhịp nay trở nên thưa vắng, có những thời điểm không còn hoạt động, không gian gần như rơi vào trạng thái trầm lắng.

Sự thay đổi này được cảm nhận rõ từ phía người trẻ nhóm khách từng chiếm tỷ lệ lớn trong giai đoạn đầu. Em Lê Thị Phương, sinh viên Trường Đại học Vinh, cho biết trải nghiệm lặp lại và thiếu điểm mới là nguyên nhân khiến phố đi bộ không còn hấp dẫn như trước.

“Em đi vài lần thì thấy các hoạt động khá giống nhau, không có gì thay đổi nên dần cũng ít quay lại. Mặt khác, ở đây chưa có nhà vệ sinh công cộng nên khá bất tiện khi vui chơi lâu”, Phương chia sẻ.

Không chỉ giảm sức hút đối với người tham quan, sự sụt giảm lượng khách còn kéo theo những ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của các hộ buôn bán tại khu vực. Nếu như giai đoạn đầu ghi nhận hơn 200 hộ kinh doanh cố định và lưu động tham gia, thì đến cuối năm 2024, con số này đã giảm chỉ còn khoảng một nửa. Hiện nay, chỉ còn một số ít hộ duy trì hoạt động cầm chừng, chủ yếu để giữ chỗ hơn là kỳ vọng lợi nhuận.

Đời sống kinh doanh ảm đạm cũng tác động trực tiếp đến thói quen sinh hoạt của người dân quanh khu vực. Chị Phạm Thu Trang, một hộ kinh doanh đồ ăn, chia sẻ trong sự trăn trở: “Thời gian đầu ai cũng rất kỳ vọng vì nghĩ sẽ buôn bán tốt. Nhưng rồi khách giảm dần, doanh thu không đủ bù chi phí. Nhiều người đã phải nghỉ, tôi vẫn cố bám nhưng thực sự rất khó khăn”.

Sự rút lui của các hộ kinh doanh khiến không gian vốn đã vắng lại càng trở nên thiếu sức sống. Khi hàng quán thưa thớt, hoạt động giải trí hạn chế, trải nghiệm của người dân giảm sút, từ đó tạo nên một vòng luẩn quẩn khó phá vỡ: lượng khách giảm - dịch vụ thu hẹp - trải nghiệm kém hấp dẫn và tiếp tục kéo theo sự sụt giảm của người tham quan.

Cần lời giải cho bài toán vận hành

Theo đánh giá của nhiều cán bộ và người dân địa phương, việc phố đi bộ dần suy giảm sức hút không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ, mà là tổng hợp của nhiều yếu tố khác nhau, trong đó nổi bật là sự thiếu đổi mới trong cách tổ chức hoạt động.

Sau giai đoạn khởi đầu tạo được hiệu ứng tích cực, các chương trình biểu diễn tại phố đi bộ dần trở nên lặp lại, thiếu điểm nhấn mới mẻ. Các hoạt động nghệ thuật chủ yếu mang tính tự phát, chưa được xây dựng thành chuỗi sự kiện có chủ đề rõ ràng theo từng tuần hoặc từng tháng.

Điều này khiến không gian từng được kỳ vọng là điểm hẹn cuối tuần của người dân dần mất đi yếu tố “chờ đợi” một trong những động lực quan trọng để thu hút công chúng quay trở lại.

Bên cạnh đó, hạn chế về tổ chức không gian cũng bộc lộ ngày càng rõ nét. Hệ thống âm thanh, ánh sáng chưa được đầu tư đồng bộ; việc bố trí các khu vực chức năng còn thiếu tính khoa học, đôi khi gây cảm giác rời rạc, ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm tổng thể của người tham quan và các hộ kinh doanh.

Cán bộ phường Trường Vinh cho biết, trong quá trình vận hành, một số hạng mục đã được điều chỉnh nhưng chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Đơn cử như tuyến phố Nguyễn Tài từng được bố trí làm phố ẩm thực, tuy nhiên hoạt động không đạt kết quả như mong muốn.

“Người dân có phản ánh việc cấm xe vào ban đêm gây bất tiện trong sinh hoạt, trong khi hiệu quả kinh doanh mang lại chưa rõ ràng, nên cũng cần xem xét điều chỉnh cho phù hợp thực tế”, đại diện phường Trường Vinh thông tin.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố tổ chức, mô hình phố đi bộ còn gặp khó khăn trong công tác quản lý khi có sự thay đổi qua nhiều giai đoạn. Từ phường Trường Thi (cũ), sau đó chuyển về Trung tâm Văn hóa - Thể thao và Truyền thông TP Vinh (cũ), hiện nay được giao cho phường Trường Vinh phối hợp quản lý. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhân lực và nguồn lực còn hạn chế, việc duy trì các hoạt động thường xuyên, liên tục gặp không ít khó khăn.

Ông Nguyễn Sơn Tùng, Phó trưởng Phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Trường Vinh, thẳng thắn nhìn nhận: “Sau khi sắp xếp lại bộ máy, khối lượng công việc lớn trong khi nhân lực còn mỏng, kinh phí tổ chức các hoạt động sự kiện cũng chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Vì vậy việc duy trì các chương trình quy mô, định kỳ gặp nhiều hạn chế”.

Ngoài ra, một yếu tố quan trọng khác là lượng khách du lịch lưu trú qua đêm tại khu vực trung tâm đô thị còn thấp, trong khi đây lại là nhóm khách hàng trọng tâm của mô hình kinh tế ban đêm. Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đặc trưng của khu vực miền Trung, cũng ảnh hưởng không nhỏ đến các hoạt động ngoài trời.

Đáng chú ý, một hạn chế mang tính bản sắc được chỉ ra là phố đi bộ chưa khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa đặc trưng của xứ Nghệ. Những yếu tố giàu tiềm năng như dân ca ví, giặm, ẩm thực truyền thống hay các sản phẩm OCOP vẫn chưa được đưa vào không gian trải nghiệm một cách bài bản và thường xuyên, khiến mô hình thiếu dấu ấn riêng, khó tạo khác biệt so với nhiều đô thị khác.

Cơ hội để tái thiết không gian đêm

Dưới góc nhìn chuyên môn, bà Nguyễn Thị Minh Hồng, Trưởng phòng Quản lý Du lịch (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An), cho rằng giai đoạn hiện nay là thời điểm cần thiết để nhìn lại một cách toàn diện mô hình phố đi bộ, từ đó có những điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và nhu cầu mới của người dân cũng như du khách.

Theo bà Hồng, để mô hình này có thể vận hành hiệu quả trở lại, yếu tố quan trọng trước hết là phải làm mới nội dung hoạt động theo hướng bài bản và có chiều sâu. Trong đó, cần tổ chức các chương trình nghệ thuật mang đậm bản sắc xứ Nghệ theo định kỳ, xây dựng theo từng chủ đề cụ thể, tạo sự khác biệt giữa các khung thời gian cuối tuần, qua đó hình thành “điểm hẹn văn hóa” thực sự thay vì chỉ là không gian giải trí đơn thuần.

Bên cạnh đó, việc kết nối phố đi bộ với các không gian và điểm đến du lịch trọng điểm của tỉnh cũng được xem là hướng đi cần thiết. Các địa danh như quê Bác, biển Cửa Lò hay Quảng trường Hồ Chí Minh nếu được liên kết hợp lý sẽ tạo thành chuỗi sản phẩm du lịch đêm hoàn chỉnh, giúp kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng trải nghiệm cho du khách khi đến với Nghệ An.

Một giải pháp khác được nhấn mạnh là đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút sự tham gia của doanh nghiệp trong đầu tư hạ tầng, không gian trải nghiệm và hệ thống chiếu sáng nghệ thuật. Trong khi đó, chính quyền địa phương giữ vai trò định hướng, quản lý tổng thể, đảm bảo an ninh trật tự, an toàn và vệ sinh môi trường, tạo nền tảng cho hoạt động ổn định và lâu dài.

Không gian phố đi bộ cũng cần được tổ chức lại theo hướng phân khu chức năng rõ ràng, thay vì dàn trải như hiện nay. Các khu vực có thể được định hình riêng biệt như không gian ẩm thực, khu sản phẩm OCOP, khu văn hóa - nghệ thuật và khu sáng tạo cộng đồng. Cách làm này không chỉ giúp tăng tính nhận diện mà còn tạo sự đa dạng trong trải nghiệm, giữ chân người dân và du khách lâu hơn.

Ở góc độ người trực tiếp tham gia kinh doanh, anh Lê Văn Tú cho rằng, bản thân mô hình phố đi bộ không phải là ý tưởng thiếu tiềm năng, mà vấn đề nằm ở cách tổ chức và khả năng thích ứng theo thời gian. “Phố đi bộ không sai về định hướng, nhưng nếu không liên tục đổi mới để phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân thì rất khó duy trì sức sống lâu dài”, anh Tú chia sẻ.

Sau hơn ba năm vận hành, phố đi bộ Vinh đang bước vào giai đoạn trầm lắng rõ rệt. Tuy nhiên, trong góc nhìn của nhiều chuyên gia và người trong cuộc, đây không hẳn là dấu chấm dứt, mà có thể là thời điểm quan trọng để nhìn lại, tái cấu trúc và làm mới toàn diện cách vận hành.

Nếu được định hướng lại một cách bài bản, không gian từng được kỳ vọng là điểm nhấn của kinh tế đêm đô thị Vinh hoàn toàn có thể được “đánh thức” trở lại, trở thành điểm hẹn văn hóa - giải trí thực sự của người dân và du khách trong tương lai.