Phim ngắn AI: Khi sự tò mò bị biến thành công cụ giữ chân người xem

Từ kịch bản, hình ảnh, nhân vật đến giọng nói, hầu hết các công đoạn làm phim hiện nay đều có thể thực hiện với sự hỗ trợ của AI. Khi thời gian và chi phí sản xuất giảm mạnh, số lượng phim ngắn trên môi trường số tăng lên nhanh chóng. Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào cũng được tạo ra để kể một câu chuyện có giá trị. Nhiều phim được xây dựng chủ yếu từ các tình tiết gây sốc và cảm xúc mạnh, với mục tiêu chính là khiến người xem không thể dừng lại.

Chuỗi cú sốc thay cho câu chuyện

Trao đổi với PV Báo Công lý, diễn viên Nguyễn Tú, người hoạt động trong lĩnh vực sân khấu, phim ảnh, chia sẻ: giá trị của một bộ phim không chỉ phụ thuộc vào công nghệ sản xuất, mà trước hết nằm ở câu chuyện và cảm xúc tác phẩm mang lại. Một câu chuyện tốt cần có nhân vật, hoàn cảnh, mục tiêu và những lựa chọn thúc đẩy nhân vật phát triển. Xung đột, cao trào hay bi kịch chỉ thực sự có ý nghĩa khi xuất phát từ chính câu chuyện ấy.

“Khán giả có thể bị thu hút bởi một tình tiết bất ngờ, nhưng điều giữ lại giá trị của một bộ phim phải là câu chuyện và cảm xúc phía sau tình tiết đó. Một tác phẩm tốt không chỉ khiến người xem muốn biết chuyện gì xảy ra tiếp theo, mà còn khiến họ đồng cảm với nhân vật và có điều để suy nghĩ sau khi bộ phim kết thúc”, diễn viên Nguyễn Tú nhận định.

Đây cũng là điểm yếu dễ thấy ở nhiều phim ngắn AI. Công nghệ cho phép tạo ra hàng loạt tình huống trong thời gian ngắn, và phản bội, trả thù, bi kịch hay những cú đảo chiều bất ngờ trở thành “công thức” quen thuộc để thu hút sự chú ý. Khi các tình tiết ấy chỉ nhằm khiến người xem tò mò về tập tiếp theo, bộ phim biến thành chuỗi cú sốc nối tiếp nhau. Người xem có thể nhớ những cảnh gây ấn tượng mạnh nhưng không nhận lại thông điệp hay giá trị nào.

Hệ lụy từ cuộc đua giành sự chú ý

Nhà báo Trần Ngọc Long, Trưởng phòng Truyền thông - Đa phương tiện, Báo Điện tử VietnamPlus (TTXVN), cho rằng điều đáng chú ý của phim ngắn AI không chỉ nằm ở khả năng tạo nội dung nhanh và rẻ, mà ở việc AI kết hợp với cách các nền tảng phân phối nội dung. Khi những nội dung khiến người xem dừng lại lâu hơn liên tục được ghi nhận, sản xuất thêm và phân phối rộng hơn, phản ứng của người xem có thể tác động ngược trở lại quá trình sáng tạo.

Theo Nhà báo Long, điều này có thể khiến công chúng dần quen với những câu chuyện phải nhanh, liên tục có biến cố và tạo cảm xúc mạnh. Dù vậy, ông không đồng tình với cách nhìn cho rằng thị hiếu công chúng đang đi xuống. “Tôi sẽ không gọi đây là ‘thị hiếu thấp kém’, bởi cách gọi ấy vô tình đổ trách nhiệm lên công chúng”, ông Long nói. Theo ông, khái niệm chính xác hơn là “khẩu vị được điều kiện hóa bởi thuật toán”.

Ông cũng cho rằng không thể quy việc xem liên tục nhiều giờ chỉ cho sự thiếu ý thức tự kiểm soát. Khi nội dung tự động chuyển sang video tiếp theo, liên tục được đề xuất và xuất hiện trước mắt người dùng, việc dừng lại đòi hỏi họ phải chủ động hơn. Vì vậy, cần đặt câu hỏi không chỉ là tại sao người xem không tự dừng, mà còn là họ thực sự có bao nhiêu quyền chủ động trong một môi trường luôn khuyến khích xem tiếp.

Giải pháp không thể chỉ đặt lên vai người xem

Theo ông Long, trách nhiệm cần được nhìn từ nhiều phía. Người xem chịu trách nhiệm với hành vi của mình, nhà sản xuất chịu trách nhiệm về nội dung, nền tảng chịu trách nhiệm về cách phân phối và thiết kế trải nghiệm, còn cơ quan quản lý có trách nhiệm xây dựng những giới hạn cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng, nhất là đối với trẻ em và nhóm dễ tổn thương.

“Quyền tự chủ của người dùng không chỉ là quyền được bấm ‘Stop’, mà còn là quyền không bị đặt trong một kiến trúc được tối ưu quá mức để khiến việc bấm ‘Stop’ ngày càng khó khăn”, ông Long nhấn mạnh.

Như vậy, việc chỉ khuyến cáo người dùng giảm thời gian sử dụng điện thoại là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là hình thành khả năng nhận biết và lựa chọn nội dung. Một bộ phim đáng xem không được đo bằng lượt xem hay khả năng khiến khán giả xem tiếp, mà bằng câu chuyện, nhân vật, cảm xúc và những suy nghĩ nó để lại.

Điều ông Long lo ngại nhất là trẻ em, thế hệ bắt đầu đời sống truyền thông bằng video ngắn. Theo ông, câu hỏi quan trọng không chỉ là trẻ thích xem gì, mà là trẻ học cách kỳ vọng một câu chuyện phải vận hành như thế nào. Vì thế, gia đình và nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành thói quen tiếp nhận nội dung có chọn lọc. Việc cùng trao đổi về những gì đang xem sẽ giúp người trẻ phân biệt đâu là câu chuyện có giá trị, đâu là nội dung chỉ dựa vào yếu tố gây sốc và kích thích tò mò.

Về phía các nền tảng, cần nâng cao trách nhiệm kiểm soát nội dung không phù hợp, nhất là nội dung có yếu tố bạo lực, tình dục hoặc gây tác động tiêu cực đến trẻ em. Cơ chế đề xuất nội dung cũng cần được điều chỉnh để không chỉ dựa trên khả năng giữ chân người xem.

AI không phải là công nghệ cần bị loại bỏ khỏi lĩnh vực điện ảnh. Công nghệ này vẫn có thể giúp nhiều người hiện thực hóa ý tưởng và tạo ra những sản phẩm sáng tạo có giá trị. Nhưng khi nội dung được sản xuất ngày càng nhanh, khả năng lựa chọn của người xem cũng cần được nâng lên tương xứng.