Phiên tòa giả định mang tính trực quan và gần gũi

Bằng việc tái hiện những tình huống phát sinh từ thực tế đời sống, hình thức tuyên truyền này đang giúp người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, nhận thức sâu sắc về hậu quả pháp lý và những hệ lụy xót xa từ hành vi vi phạm.

Giữa tháng 3/2026, sân trường THPT Cẩm Thủy 2 (Thanh Hóa) không vang tiếng trống trường như thường lệ, mà thay vào đó là sự nghiêm minh của một phiên tòa thực thụ do Tòa án nhân dân khu vực 12 phối hợp tổ chức. Trước sự chứng kiến của toàn thể học sinh, một kịch bản giả định đầy tính thời sự đã được dựng lên từ chính những bồng bột tuổi học đường. Tình huống xoay quanh hai nam sinh lớp 10 và 12, vì bất mãn khi bị nhắc nhở vi phạm nội quy, đã chặn đường hành hung thành viên đội cờ đỏ ngay trên quốc lộ vào giờ tan tầm. Hành vi rượt đuổi, chửi bới và dùng hung khí không chỉ gây thương tích cho nạn nhân mà còn làm náo loạn trật tự công cộng, gây ách tắc giao thông nghiêm trọng.

Tại phiên tòa này, Hội đồng xét xử giả định đã tuyên phạt mức án từ 24 đến 30 tháng tù treo đối với các bị cáo. Thẩm phán Vũ Thị Dung, Phó Chánh án TAND khu vực 12 tỉnh Thanh Hóa, trong vai trò Chủ tọa đã khéo léo lồng ghép các phần xét hỏi và tranh luận để học sinh tương tác trực tiếp.

Theo Thẩm phán Dung, việc đặt câu hỏi pháp luật ngay tại hiện trường giúp các em dễ dàng tiếp thu kiến thức, từ đó ngăn ngừa sớm những hành vi lệch chuẩn trong lứa tuổi thanh thiếu niên.

Đồng quan điểm, Thẩm phán Lê Xuân Vinh, Chánh án TAND khu vực 10 tỉnh Thanh Hóa khẳng định, phương pháp này đã thành công trong việc “mềm hóa” các điều khoản pháp lý vốn máy móc, giúp người xem ghi nhớ hành vi vi phạm thông qua cảm xúc và diễn biến tâm lý của bị cáo thay vì những trang sách lý thuyết.

Hiệu quả của mô hình này không chỉ dừng lại ở học đường mà còn lan tỏa mạnh mẽ đến các cộng đồng dân cư đặc thù. Cuối năm 2025, một phiên tòa giả định về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU) đã được TAND khu vực 4 tỉnh Thanh Hóa tổ chức ngay tại Nhà văn hóa tổ dân phố Thọ Xuân, phường Sầm Sơn. Trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu, tình huống giả định về việc chủ tàu và thuyền trưởng cố tình tháo thiết bị giám sát hành trình để đưa người ra vùng biển nước ngoài đánh bắt trái phép đã chạm đúng vào sự quan tâm của đông đảo ngư dân địa phương.

Những bản án giả định nhưng rất nghiêm khắc, với tổng hình phạt lên đến 10 năm tù cho các tội danh tổ chức người khác xuất cảnh trái phép và gây rối loạn hoạt động phương tiện điện tử, đã tạo nên một cú “sốc” tâm lý cần thiết.

Ngư dân Nguyễn Văn Hanh ở phường Sầm Sơn chia sẻ rằng, trước đây nhiều người vẫn lầm tưởng vi phạm ngoài biển chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính. Việc tận mắt chứng kiến quy trình tố tụng và mức án phạt tù đã giúp họ hiểu rằng hành vi tắt thiết bị giám sát hay xâm phạm vùng biển quốc tế là tội hình sự.

Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy việc tổ chức phiên tòa giả định là một bước đi đột phá trong công tác giáo dục pháp luật. Ở đó, người xem không chỉ nghe về luật mà còn thấy được nỗi đau của gia đình bị cáo, trách nhiệm bồi thường và sự nghiêm minh của công lý. Khi những con chữ khô khan trong Bộ luật Hình sự được chuyển hóa thành những câu chuyện đời thường sống động, việc thay đổi hành vi của người dân sẽ trở nên tự nhiên và có chiều sâu hơn. Việc thay đổi cách suy nghĩ về pháp luật không chỉ nằm ở những bản án tại pháp đình, mà còn hiện hữu trong nhận thức và sự tự giác của mỗi công dân.