“Nước kẹo” trong sản xuất giá đỗ và cái giá của lợi nhuận

Dùng chất cấm để giá đỗ đẹp mã, dễ bán

Giá đỗ do mình sản xuất có sử dụng hóa chất, Phạm Thị Quỳnh không ăn nhưng vẫn bán cho người khác. Chi tiết trong vụ án được TAND khu vực 2 – Quảng Ninh đưa ra xét xử cho thấy sự bất chấp của chủ cơ sở khi biết sản phẩm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe mà vẫn đưa ra thị trường.

Từ cuối năm 2024, Quỳnh (SN 1973) mua hóa chất với giá khoảng 10.000 đồng/gói để ngâm hạt đỗ tại cơ sở ở khu phố Kim Lăng, phường Quảng Yên. Mục đích là tạo ra giá đỗ không rễ, bóng đẹp, cung cấp cho thị trường khu vực Hạ Long cũ.

Ngày 8/4/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Quảng Ninh kiểm tra cơ sở, thu giữ 444,49kg giá đỗ đang ươm cùng nhiều túi hóa chất cất giấu phía sau nhà. Kết quả giám định xác định các mẫu giá đỗ chứa chất 6-BAP.

Theo sổ sách ghi chép, Quỳnh đã bán hơn 97 tấn giá đỗ, gồm cả loại sử dụng hóa chất và loại không sử dụng hóa chất. Cơ quan điều tra không xác định được khối lượng cụ thể của từng loại cũng như toàn bộ người mua. Vì vậy, không thể coi toàn bộ hơn 97 tấn này là giá đỗ chứa chất cấm.

Ngày 10/9/2026, TAND khu vực 2 – Quảng Ninh tuyên phạt Quỳnh 6 tháng tù về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”. Do có nhiều tình tiết giảm nhẹ, bị cáo được áp dụng mức hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.

Cũng nhằm làm giá đỗ to, mập, đẹp mã để tăng lợi nhuận, Tạ Văn Xã (SN 1992) mua hóa chất qua mạng xã hội, pha vào nước tưới trong quá trình sản xuất. Từ tháng 8/2025, Xã thuê đất tại khu Yên Hợp, phường Mạo Khê để làm giá đỗ. Biết rõ 6-BAP không được phép sử dụng trong sản xuất thực phẩm, chủ cơ sở vẫn đưa chất này vào các mẻ ươm.

Khoảng 1 giờ ngày 15/4/2026, đoàn kiểm tra liên ngành do Phòng Cảnh sát kinh tế chủ trì kiểm tra cơ sở của Xã, thu giữ hơn 3,4 tấn giá đỗ chuẩn bị đưa ra thị trường, trị giá hơn 53,8 triệu đồng. Kết quả giám định xác định các mẫu giá đỗ đều chứa 6-BAP. Thời điểm kiểm tra, Xã không xuất trình được hồ sơ, tài liệu liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo lời khai của các mối buôn, mỗi ngày Tạ Văn Xã cung cấp từ 100-300kg giá đỗ cho một người để phân phối tại chợ Minh Thành, phường Đông Mai; đồng thời bán từ 20–30kg cho một người khác tiêu thụ tại chợ Mạo Khê. Những người làm thuê, người mua hàng và người cho thuê đất đều không biết việc Xã sử dụng chất cấm.

Ngày 28/8/2026, TAND khu vực 5 – Quảng Ninh tuyên phạt Xã 2 năm 6 tháng tù về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, phạt bổ sung 45 triệu đồng và tịch thu phương tiện, dụng cụ dùng vào việc phạm tội.

Tại một cơ sở khác ở phường Việt Hưng, mong muốn tăng sản lượng vào dịp nghỉ lễ cũng khiến Nguyễn Văn Tứ tìm đến “nước kẹo”. Đây là tên gọi của dung dịch 6-Benzylaminopurine, viết tắt là 6-BAP, được những người cùng nghề giới thiệu có thể giúp giá đỗ ngắt rễ, thân to, mập.

Theo cáo trạng, từ tháng 2/2026, Tứ (SN 1997, trú tại xã Minh Thái, tỉnh Ninh Bình) thuê nhà tại tổ 45, khu Hà Khẩu 5, phường Việt Hưng để sản xuất, kinh doanh giá đỗ. Cơ sở chưa đăng ký hộ kinh doanh và chưa thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm theo quy định.

Dù biết chất này không được phép sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm, giữa tháng 3/2026, Tứ vẫn liên hệ với một người chưa rõ lai lịch qua mạng xã hội, mua 3 lít dung dịch với giá 600.000 đồng.

Từ ngày 26 đến 28/4/2026, khi nhu cầu tiêu thụ dịp nghỉ lễ tăng cao, Tứ pha “nước kẹo” với nước giếng rồi tưới trực tiếp vào các thùng giá đỗ nhằm tăng sản lượng, thu lợi nhiều hơn. Khi đủ ngày, giá đỗ được đưa lên máy sàng, làm sạch vỏ, đóng túi loại 5kg, bán cho tiểu thương tại chợ Hạ Long 1, chợ Hạ Long 2 và một số quán ăn với giá từ 7.000–9.000 đồng/kg.

Ngày 28/4/2026, lực lượng chức năng kiểm tra cơ sở, thu giữ 240 thùng giá đỗ ở nhiều giai đoạn phát triển, tổng trọng lượng hơn 1,9 tấn. Kết quả giám định cho thấy các mẫu lấy từ 1.712,45kg giá đỗ chứa 6-BAP; số sản phẩm này được định giá hơn 31,5 triệu đồng. Riêng mẫu đại diện của 234,9kg giá đỗ còn lại không phát hiện chất trên.

Quá trình điều tra, Tứ khai sau khi biết Công an phát hiện một số cơ sở sản xuất giá đỗ sử dụng “nước kẹo”, bị cáo đã mang can dung dịch còn lại vứt trên đoạn đường dẫn lên cầu Bãi Cháy.

Ngày 10/9/2026, TAND khu vực 1 – Quảng Ninh đưa vụ án ra xét xử. HĐXX nhận định hành vi của Tứ đã xâm phạm các quy định của Nhà nước về an toàn thực phẩm, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Sau khi xem xét tính chất, mức độ hành vi và các tình tiết giảm nhẹ do bị cáo thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, HĐXX tuyên phạt Tứ 24 tháng tù về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”.

Không thể chọn thực phẩm an toàn chỉ bằng mắt

3 vụ án được đưa ra xét xử có chung một điểm: các chủ cơ sở biết hóa chất không được phép sử dụng trong thực phẩm nhưng vẫn dùng để làm giá đỗ đẹp mã, dễ tiêu thụ. Hóa chất được mua qua mạng xã hội hoặc thông qua người cùng nghề, sau đó pha vào nước ngâm, tưới trong quá trình sản xuất.

Theo cơ quan chuyên môn trong vụ án của Tứ, 6-Benzylaminopurine không thuộc danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam, đồng thời không có trong danh mục phụ gia được phép sử dụng trong thực phẩm.

Từ cơ sở sản xuất, giá đỗ được chuyển cho người thu mua, tiểu thương rồi đến chợ, quán ăn. Người tiêu dùng khó biết sản phẩm đã trải qua quá trình ngâm, tưới như thế nào. Ngay cả tại cơ sở của Xã, người làm thuê và người mua hàng cũng không biết chủ cơ sở đưa chất cấm vào sản xuất.

Vụ án của Quỳnh còn cho thấy khó khăn khi truy tìm thực phẩm đã bán ra thị trường. Sổ sách ghi nhận tổng lượng hàng tiêu thụ, nhưng không xác định được bao nhiêu là giá đỗ có hóa chất, bao nhiêu không sử dụng hóa chất và toàn bộ số hàng đã đến tay những ai. Khi sản phẩm được chia nhỏ qua nhiều người bán, việc kiểm soát, thu hồi càng khó khăn.

Bởi vậy, trách nhiệm bảo đảm an toàn thực phẩm phải bắt đầu từ cơ sở sản xuất và được duy trì trong từng khâu thu mua, phân phối. Người sản xuất phải tuân thủ quy định về sử dụng hóa chất, điều kiện vệ sinh và lưu giữ hồ sơ liên quan. Tiểu thương, cơ sở thu mua, quán ăn cần biết rõ nơi cung cấp, lưu giữ thông tin giao nhận để có thể truy xuất khi phát hiện vấn đề.

Với người tiêu dùng, giá đỗ mập, trắng, ít rễ không đồng nghĩa với chất lượng tốt. Những biểu hiện như thân quá mập, trắng bóng, không có rễ hoặc rễ rất ngắn chỉ là dấu hiệu để thận trọng, không đủ căn cứ khẳng định sản phẩm chứa hóa chất. Việc xác định phải dựa trên kiểm tra, xét nghiệm của cơ quan chuyên môn.

Lựa chọn nơi bán có nguồn gốc hàng hóa rõ ràng, có thể truy xuất cơ sở sản xuất là điều cần thiết. Khi nghi ngờ cơ sở sử dụng hóa chất không được phép, người dân cần phản ánh tới cơ quan chức năng để kiểm tra, xác minh.

Những bản án đối với Quỳnh, Xã và Tứ là lời cảnh tỉnh cho người làm thực phẩm vì lợi nhuận mà bất chấp quy định. Một mẻ giá đỗ đẹp có thể dễ bán hơn, nhưng không thể lấy đó làm lý do đưa chất cấm vào bữa ăn. Người mua có quyền được sử dụng thực phẩm an toàn, chứ không phải gánh rủi ro từ thứ hàng mà chính người làm ra cũng không dám ăn.