Những việc làm nào bị coi là gây lãng phí theo quy định mới?

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 266/2026/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí số 110/2025/QH15. Nghị định hướng dẫn thi hành các quy định về hành vi gây lãng phí, hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện công tác tiết kiệm, chống lãng phí, trách nhiệm kiểm tra và một số nội dung khác của Luật.

Quy định cụ thể các hành vi gây lãng phí

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định là quy định cụ thể các hành vi được xác định là gây lãng phí ngoài các hành vi đã được quy định tại Điều 4 của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí.

Theo đó, trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng lao động khu vực nhà nước, hành vi gây lãng phí bao gồm việc thành lập hoặc tổ chức lại cơ quan, tổ chức, đơn vị không bảo đảm điều kiện, tiêu chí, trình tự, thủ tục hoặc không đúng thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Việc bố trí số lượng cấp phó vượt quy định, giao biên chế không đúng căn cứ pháp luật, tuyển dụng hoặc tiếp nhận công chức không đúng thẩm quyền, không căn cứ vị trí việc làm và chỉ tiêu biên chế cũng được xác định là hành vi gây lãng phí.

Nghị định đồng thời quy định việc tuyển dụng viên chức không phù hợp với nhu cầu thực tế, vị trí việc làm, quỹ tiền lương và nguồn thu hợp pháp; ký hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ không đúng quy định; áp dụng chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài không đúng quy định; điều động, luân chuyển, biệt phái công chức không phù hợp với năng lực hoặc nhu cầu sử dụng; đào tạo, bồi dưỡng không gắn với vị trí việc làm và kế hoạch phát triển nguồn nhân lực đều là những hành vi gây lãng phí.

Đối với lĩnh vực đầu tư công và tài sản công, Nghị định xác định hành vi cố ý đầu tư xây dựng, quản lý hoặc sử dụng tài sản công, vốn đầu tư công không đúng quy định dẫn đến kéo dài thời gian, tiến độ thực hiện dự án so với thời gian, tiến độ đã được phê duyệt là hành vi gây lãng phí.

Trong lĩnh vực quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên, năng lượng, Nghị định quy định hành vi khai thác nước vượt hạn ngạch được cấp gây hạn hán, thiếu nước; phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất không bảo đảm điều kiện về năng lực, dẫn đến đất không được sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng thuộc trường hợp phải thu hồi theo quy định của pháp luật đất đai cũng là các hành vi gây lãng phí.

Nghị định nêu rõ, tổ chức, cá nhân có hành vi gây lãng phí được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm trong các trường hợp được quy định tại khoản 3 Điều 37 Luật Tiết kiệm, chống lãng phí và các quy định pháp luật có liên quan.

Làm rõ các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện tiết kiệm, chống lãng phí

Bên cạnh việc quy định các hành vi gây lãng phí, Nghị định cũng cụ thể hóa các hành vi vi phạm trong tổ chức thực hiện công tác tiết kiệm, chống lãng phí theo Điều 5 của Luật.

Theo đó, các hành vi vi phạm bao gồm việc không ban hành hoặc ban hành không đúng thời hạn Chương trình tiết kiệm, chống lãng phí; không tổ chức thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các nhiệm vụ, giải pháp đã đề ra; không thực hiện chế độ báo cáo hoặc báo cáo không đúng thời hạn, không đầy đủ nội dung, cố ý báo cáo không trung thực.

Ngoài ra, Nghị định còn quy định các hành vi vi phạm liên quan đến việc cập nhật cơ sở dữ liệu quốc gia về tiết kiệm, chống lãng phí; công khai thông tin không đúng quy định; không lấy ý kiến cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trước khi quyết định các biện pháp tiết kiệm, chống lãng phí; cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong hoạt động thanh tra, kiểm toán, kiểm tra; không chấp hành yêu cầu, kết luận của cơ quan kiểm tra; cản trở việc giải quyết khiếu nại, tố cáo; vi phạm quy định về bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí và không tổ chức hoặc tổ chức không đúng quy định Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí.

Về trách nhiệm tổ chức thực hiện, Nghị định quy định Bộ Tài chính có trách nhiệm kiểm tra việc chấp hành và tổ chức thực hiện pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí trên phạm vi cả nước đối với các nội dung thuộc thẩm quyền. Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở Trung ương và UBND cấp tỉnh có trách nhiệm kiểm tra việc thực hiện pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí đối với các cơ quan, tổ chức, đơn vị và doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý theo quy định của pháp luật.

Nghị định số 266/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, góp phần cụ thể hóa các quy định của Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, tạo cơ sở pháp lý để nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực nhà nước và tăng cường trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.