Nhiều điểm mới trong Luật Thi hành án dân sự 2025

Ngày 5/12/2025, tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật gồm 5 chương, 116 điều, thể chế hóa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng về cải cách tư pháp, hoàn thiện và tăng cường hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật; đồng thời khắc phục những bất cập, hạn chế sau 17 năm thi hành Luật hiện hành.

Tinh gọn tổ chức, tăng hiệu lực thi hành án

Một trong những điểm mới nổi bật của Luật là thể chế hóa Kết luận số 162-KL/TW ngày 6/6/2025 của Bộ Chính trị về mô hình cơ quan thi hành án dân sự một cấp ở địa phương. Theo đó, hệ thống thi hành án dân sự được tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương, trong đó tại địa phương có các Phòng thi hành án dân sự khu vực, góp phần tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành.

Luật bổ sung chức danh Chấp hành viên trưởng – là chức danh tư pháp, thực hiện một số nhiệm vụ, quyền hạn theo ủy quyền của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, đồng thời hướng dẫn, chỉ đạo nghiệp vụ đối với các Chấp hành viên tại Phòng thi hành án dân sự khu vực. Quy định này nhằm bảo đảm hoạt động thi hành án dân sự được thông suốt, hiệu quả và tăng cường phối hợp với các cơ quan tố tụng, cơ quan liên quan trên địa bàn.

Nhằm giảm án tồn, tránh lãng phí nguồn lực, Luật bổ sung quy định về gửi lại yêu cầu thi hành án đối với những vụ việc chưa có điều kiện thi hành trong thời gian dài. Quy định mới vừa bảo đảm trách nhiệm của cơ quan thi hành án dân sự, vừa bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, đồng thời không làm mất thời hiệu yêu cầu thi hành án.

Bên cạnh đó, Luật sửa đổi quy định về quản lý vật chứng theo hướng vật chứng tiếp tục được lưu giữ tại kho của cơ quan Công an nhân dân, Quân đội nhân dân hoặc cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra cho đến khi bản án có hiệu lực pháp luật. Cách làm này giúp hạn chế việc di chuyển vật chứng qua nhiều khâu, giảm nguy cơ mất mát, hư hỏng và tiết kiệm chi phí ngân sách.

Luật cũng bổ sung quy định về thời hạn kháng nghị của Viện Kiểm sát nhân dân đối với các vụ việc thi hành án đã kết thúc là 1 năm kể từ ngày được thông báo, nhằm bảo đảm tính ổn định của các quan hệ pháp luật và tăng trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh xã hội hóa và chuyển đổi số

Thực hiện yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, Luật đã rà soát, sửa đổi nhiều quy định theo hướng đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian, giảm chi phí tổ chức thi hành án nhưng vẫn bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự. Nhiều nội dung mới được bổ sung như thông báo thi hành án trên môi trường số; cho phép cơ quan thi hành án chủ động ra quyết định thi hành án đối với khoản tiền đã thu được trong giai đoạn tố tụng; rút gọn quy trình thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Luật tiếp tục thực hiện chủ trương xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự, đổi tên Thừa phát lại thành Thừa hành viên, Văn phòng Thừa phát lại thành Văn phòng thi hành án dân sự để phù hợp hơn với tính chất hoạt động. Đồng thời, Luật mở rộng thẩm quyền của Thừa hành viên trong việc ra quyết định thi hành án, đề nghị Tòa án xử lý tài sản, yêu cầu tuyên bố giao dịch vô hiệu và áp dụng các biện pháp bảo đảm thi hành án.

Đáng chú ý, Luật bổ sung nhiều quy định mang tính đột phá về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động thi hành án dân sự như thông báo qua phương tiện điện tử, xác minh trực tuyến, thanh toán bằng chuyển khoản. Một số quy định về chuyển đổi số sẽ có hiệu lực sớm, tạo cơ sở pháp lý để triển khai ngay trên thực tế, góp phần hiện đại hóa hoạt động thi hành án dân sự.