Mũ bảo hiểm đạt chuẩn - Lá chắn sinh mệnh khi tham gia giao thông

Những con số biết nói

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đội mũ bảo hiểm đạt chuẩn có thể giảm tới 42% nguy cơ tử vong và 69% nguy cơ chấn thương sọ não trong các vụ tai nạn giao thông. Ngược lại, những người không đội mũ hoặc sử dụng mũ không đạt chuẩn có nguy cơ bị chấn thương nặng, thậm chí tử vong, cao gấp 3 lần so với người tuân thủ quy định.

Việc thực hiện quy định bắt buộc đội mũ bảo hiểm từ năm 2007 đã giúp tỷ lệ chấp hành vượt 90%, đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm sáng về thực thi chính sách an toàn giao thông. Tuy vậy, thị trường vẫn tồn tại lượng lớn mũ bảo hiểm kém chất lượng, được bày bán tràn lan với giá rẻ, khiến người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận.

Trong năm 2023, hơn 90% số ca tử vong do tai nạn giao thông liên quan đến xe máy. Một trong những nguyên nhân là việc sử dụng mũ bảo hiểm không đạt chuẩn, không có tem hợp quy, hoặc mũ nhái, mũ thời trang trôi nổi trên thị trường. Giá rẻ cùng tâm lý chủ quan khiến nhiều người xem nhẹ, đặt cược tính mạng của mình chỉ để tiết kiệm vài chục nghìn đồng.

Khảo sát của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia cho thấy, trong 540 mũ bảo hiểm được kiểm tra, có tới 25,9% chỉ là mũ lưỡi trai hoặc hàng giả, hoàn toàn không đủ khả năng giảm chấn. Các sản phẩm này thường xuất hiện tràn lan ở vỉa hè, cửa hàng tạp hóa, trên các sàn thương mại điện tử, thậm chí giả mạo nhãn hiệu của những nhà sản xuất uy tín, khiến người tiêu dùng khó nhận biết. Điều đáng lo ngại là nhiều người, nhất là người trẻ, vẫn chủ động chọn loại mũ này dù biết rõ không đạt chuẩn.

Không đội mũ bảo hiểm hoặc sử dụng mũ không đạt chuẩn gây ra hệ lụy nặng nề cho sức khỏe, kinh tế gia đình và xã hội. Tại nhiều bệnh viện tuyến trung ương và địa phương, không ít bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nguy kịch do chấn thương sọ não, chỉ từ những va chạm tưởng như nhẹ. Có người hôn mê sâu, sống thực vật suốt đời; có người mất hoàn toàn khả năng lao động, trở thành gánh nặng cho gia đình.

Chi phí điều trị một ca chấn thương sọ não có thể lên tới hàng chục, hàng trăm, thậm chí cả tỷ đồng. Trường hợp sống sót với di chứng nặng sẽ phát sinh chi phí chăm sóc dài hạn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế gia đình. Đặc biệt với trẻ em, hậu quả không chỉ là sức khỏe thể chất mà còn để lại di chứng ảnh hưởng đến học tập, phát triển trí tuệ và tinh thần trong suốt cuộc đời.

Một trong những nguyên nhân chính là sự chủ quan, buông lỏng giám sát từ phía phụ huynh. Không ít bậc cha mẹ chở con đi học mà quên hoặc cố tình không cho con đội mũ bảo hiểm, thậm chí để con đội mũ thời trang – loại mũ không có chức năng bảo vệ.

Với lực lượng chức năng, dù đã tăng cường kiểm tra, xử phạt, nhưng nhiều người vẫn có tâm lý đối phó, chỉ đội mũ khi thấy bóng dáng cảnh sát giao thông. Chính thói quen này không chỉ gây nguy hiểm cho bản thân mà còn làm suy giảm ý thức tôn trọng pháp luật trong cộng đồng.

Cần giải pháp đồng bộ và lâu dài

Nghị định 168/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 1/1/2025) quy định mức phạt từ 400.000 đến 600.000 đồng đối với hành vi không đội mũ bảo hiểm hoặc đội mũ nhưng không cài quai đúng quy cách. Quy định áp dụng cho cả người điều khiển xe máy, xe đạp điện và người ngồi sau. Tuy nhiên, theo ý kiến chuyên gia, để tăng tính răn đe, cần bổ sung chế tài riêng đối với hành vi sử dụng mũ giả hoặc mũ không đạt chuẩn, bởi đây là nguyên nhân trực tiếp làm gia tăng nguy cơ chấn thương nghiêm trọng khi xảy ra va chạm giao thông.

Để thay đổi thực trạng này, không thể chỉ dựa vào xử phạt hành chính. Cần có những giải pháp căn cơ, đồng bộ hơn, từ giáo dục, truyền thông đến chính sách hỗ trợ. Theo đó, nhà trường cần lồng ghép kiến thức về an toàn giao thông và mũ bảo hiểm vào chương trình kỹ năng sống. Phụ huynh phải là tấm gương, thường xuyên nhắc nhở con em tuân thủ quy định khi tham gia giao thông.

Truyền thông đại chúng và mạng xã hội cần phát huy vai trò lan tỏa nhận thức. Những clip mô phỏng tai nạn, lời kể từ bác sĩ, nạn nhân hay các chiến dịch truyền thông sáng tạo như “Một ngày trong phòng cấp cứu” hoặc “Bác sĩ kể chuyện tai nạn” có thể tạo tác động cảm xúc mạnh, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng.

Đối với nhóm yếu thế như học sinh vùng sâu, vùng xa, người lao động nghèo…, cần có chính sách hỗ trợ phát mũ bảo hiểm đạt chuẩn. Các doanh nghiệp, tổ chức xã hội nên đồng hành trong việc tài trợ, trợ giá để người dân dễ tiếp cận hơn.

Cơ quan chức năng cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các cơ sở sản xuất, kinh doanh mũ bảo hiểm giả, mũ kém chất lượng. Đồng thời, rà soát chặt chẽ các điểm bán lẻ, vỉa hè – nơi các loại mũ không đạt chuẩn vẫn được bày bán công khai.

Ngoài ra, ngành y tế, giáo dục và công an nên phối hợp tổ chức các chiến dịch tuyên truyền, lồng ghép vào hoạt động khám sức khỏe định kỳ, tiêm chủng, tư vấn học đường… nhằm tạo hiệu ứng cộng đồng từ cơ sở.

Đội mũ bảo hiểm đúng cách, đúng chuẩn – một hành động tưởng chừng nhỏ nhưng có thể tạo nên sự khác biệt lớn. Đừng để sự chủ quan hay thói quen đối phó trở thành nguyên nhân dẫn đến những mất mát không thể bù đắp. Khi việc đội mũ trở thành thói quen tự giác của mỗi người, xã hội sẽ tiến gần hơn tới một môi trường giao thông an toàn, văn minh và đầy trách nhiệm.