Một phiên tòa, ngàn lời cảnh tỉnh

Từ những tình huống được sân khấu hóa, thông điệp về một môi trường học đường an toàn, không ma túy được truyền tải gần gũi, góp phần bồi đắp ý thức thượng tôn pháp luật cho thế hệ trẻ.

Khi pháp luật bước vào sân trường

Thay vì tiếp cận những quy định pháp luật qua các trang tài liệu hay những buổi tuyên truyền mang tính lý thuyết, học sinh Trường THCS Kim Nhan, xã Anh Sơn (Nghệ An) có dịp tìm hiểu pháp luật bằng một hình thức trực quan, sinh động: Theo dõi phiên tòa giả định xét xử vụ án hình sự liên quan đến ma túy.

Chương trình do Tòa án nhân dân (TAND) khu vực 9 - Nghệ An phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) khu vực 9 - Nghệ An, Công an xã Anh Sơn và Trường THCS Kim Nhan tổ chức, nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật, đồng thời trang bị cho học sinh những kiến thức, kỹ năng cần thiết trong phòng, chống ma túy.

Tham dự chương trình có đại diện lãnh đạo TAND khu vực 9 - Nghệ An, VKSND khu vực 9 - Nghệ An, Công an xã Anh Sơn, Ban Giám hiệu, đội ngũ giáo viên cùng toàn thể học sinh nhà trường.

Điểm khác biệt của hoạt động tuyên truyền lần này chính là việc đưa những quy định pháp luật vốn được xem là khô khan trở thành câu chuyện gần gũi với lứa tuổi học đường.

Không đơn thuần nghe phổ biến các điều luật, học sinh được theo dõi cách thức vận hành của một phiên tòa, tìm hiểu vai trò của những người tiến hành tố tụng và nhận diện hậu quả pháp lý từ hành vi vi phạm.

Thông qua hình thức sân khấu hóa, một vụ án hình sự liên quan đến ma túy được tái hiện theo trình tự xét xử, giúp học sinh hình dung rõ hơn quá trình xem xét, đánh giá hành vi phạm tội và trách nhiệm pháp lý mà người vi phạm phải đối diện.

Từ những tình huống được xây dựng trong phiên tòa, các em có cơ hội nhận thức rằng, đằng sau mỗi hành vi vi phạm pháp luật không chỉ là chế tài xử lý mà còn có những hệ lụy đối với tương lai của chính người vi phạm, gia đình và cộng đồng.

Đặc biệt, việc tổ chức hoạt động ngay trong môi trường giáo dục đã tạo nên sự kết nối giữa kiến thức pháp luật với đời sống học đường.

Những vấn đề tưởng chừng xa lạ được chuyển tải bằng ngôn ngữ trực quan, giúp học sinh dễ tiếp cận, dễ ghi nhớ và từng bước hình thành ý thức tự giác tuân thủ pháp luật.

Giá trị của phiên tòa giả định vì thế không chỉ nằm ở việc giúp học sinh hiểu thêm một quy định hay nhận biết một hành vi phạm tội, mà còn khơi gợi ý thức trách nhiệm đối với những lựa chọn của bản thân.

Nhận diện hiểm họa, giữ gìn tương lai

Ở lứa tuổi học sinh, sự tò mò, tâm lý muốn khám phá và khả năng nhận diện rủi ro còn hạn chế có thể khiến các em trở thành đối tượng bị lôi kéo, dụ dỗ vào những hành vi nguy hiểm.

Trong đó, ma túy là hiểm họa đặc biệt nghiêm trọng, có thể để lại những hậu quả lâu dài đối với sức khỏe, tinh thần và tương lai của người trẻ.

Đáng lo ngại, những hành vi liên quan đến ma túy không phải lúc nào cũng bắt đầu từ sự chủ động tìm kiếm. Đôi khi, nguy cơ có thể xuất hiện từ lời rủ rê của bạn bè, sự thiếu hiểu biết về các chất gây nghiện hoặc tâm lý chủ quan trước những tình huống bất thường trong cuộc sống.

Bởi vậy, giáo dục phòng, chống ma túy cho học sinh không thể chỉ dừng lại ở lời khuyên tránh xa tệ nạn. Điều quan trọng hơn là giúp các em hiểu vì sao phải tránh xa, biết nhận diện nguy cơ và có kỹ năng ứng xử phù hợp khi đứng trước những lời mời gọi, dụ dỗ.

Từ cách tiếp cận đó, phiên tòa giả định tại Trường THCS Kim Nhan mang đến một bài học thiết thực. Thông qua việc tái hiện hành vi phạm tội và hậu quả pháp lý, chương trình giúp học sinh nhận thức rõ hơn ranh giới giữa hành vi đúng và sai, giữa sự thiếu hiểu biết và trách nhiệm phải gánh chịu khi vi phạm pháp luật.

Một trong những thông điệp quan trọng được truyền tải là mỗi học sinh cần chủ động trang bị kiến thức, không thử, không sử dụng, không tham gia vận chuyển, mua bán hoặc tiếp tay cho những hành vi liên quan đến ma túy.

Khi phát hiện dấu hiệu bất thường hay đứng trước nguy cơ bị lôi kéo, các em cần biết từ chối, tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, thầy cô và cơ quan chức năng.

Đó không chỉ là kỹ năng phòng tránh một loại tội phạm mà còn là hành trang cần thiết để học sinh hình thành bản lĩnh, biết tự bảo vệ mình trước những tác động tiêu cực từ môi trường xung quanh.

Nếu những bài học trên lớp giúp học sinh tích lũy tri thức, thì hoạt động giáo dục pháp luật bằng phiên tòa giả định góp phần bồi dưỡng nhận thức về trách nhiệm công dân.

Các em được tiếp cận pháp luật không phải bằng tâm lý e ngại, mà bằng sự hiểu biết về những giá trị pháp luật bảo vệ và những giới hạn mỗi người cần tôn trọng.

Quan trọng hơn, thông điệp phòng, chống ma túy được đặt trong mối liên hệ với những điều gần gũi nhất: Sức khỏe, gia đình, tình bạn, việc học và ước mơ của mỗi học sinh. Một lựa chọn sai lầm có thể khiến hành trình trưởng thành phải đối diện với những tổn thất khó khắc phục.

Vì vậy, nói không với ma túy không đơn thuần là thực hiện một khẩu hiệu tuyên truyền, mà phải trở thành nhận thức, thái độ và hành động tự giác trong đời sống hằng ngày.

Từ nhận thức đến hành động

Trao đổi với phóng viên, bà Lữ Thị Dung, Chánh án TAND khu vực 9 - Nghệ An, cho biết, việc tổ chức phiên tòa giả định tại trường học xuất phát từ yêu cầu đổi mới phương pháp tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nhất là đối với lứa tuổi thanh thiếu niên.

Theo bà Dung, giáo dục pháp luật cho học sinh cần chú trọng tính trực quan, dễ hiểu và phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Thay vì chỉ truyền đạt các quy định, việc tái hiện những tình huống pháp lý cụ thể sẽ giúp các em nhận diện rõ hơn hậu quả của hành vi vi phạm, từ đó nâng cao ý thức phòng ngừa và tự bảo vệ bản thân.

Đặc biệt, đối với tội phạm và tệ nạn ma túy, công tác tuyên truyền cần được thực hiện từ sớm, thường xuyên và có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường cùng các cơ quan chức năng. Khi học sinh hiểu được tính chất nguy hiểm của ma túy và những hậu quả pháp lý có thể phát sinh, các em sẽ có thêm cơ sở để đưa ra những lựa chọn đúng đắn.

Từ góc độ của cơ quan xét xử, việc đưa phiên tòa giả định vào trường học còn mang ý nghĩa rộng hơn hoạt động phổ biến kiến thức pháp luật. Đây là cách để ngành Tòa án phát huy vai trò trong công tác giáo dục, phòng ngừa vi phạm, đưa tinh thần thượng tôn pháp luật đến gần hơn với cộng đồng.

Nhiệm vụ của Tòa án không chỉ được thể hiện qua những bản án, quyết định đúng pháp luật, mà còn gắn với trách nhiệm góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong xã hội.

Mỗi hoạt động tuyên truyền được tổ chức hiệu quả cũng là một đóng góp thiết thực vào công tác phòng ngừa tội phạm từ sớm, từ xa.

Sự phối hợp giữa TAND khu vực 9 - Nghệ An, VKSND cùng khu vực, Công an xã Anh Sơn và Trường THCS Kim Nhan cho thấy ý nghĩa của việc kết nối các cơ quan tư pháp, lực lượng bảo vệ an ninh, trật tự với môi trường giáo dục.

Mỗi đơn vị, từ chức năng và nhiệm vụ của mình, cùng hướng đến mục tiêu chung là trang bị kiến thức pháp luật, nâng cao khả năng tự bảo vệ cho học sinh, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.

Để những phiên tòa giả định thực sự phát huy giá trị, điều quan trọng không chỉ nằm ở cách thức tổ chức hay những kiến thức được truyền tải, mà còn ở khả năng khơi dậy ý thức tự giác chấp hành pháp luật trong mỗi học sinh.

Khi những bài học được tiếp nối bằng sự quan tâm, giáo dục thường xuyên của gia đình, nhà trường và xã hội, nhận thức sẽ từng bước trở thành hành động, giúp các em có thêm bản lĩnh trước những cám dỗ, biết tự bảo vệ mình và tránh xa các hành vi vi phạm pháp luật.

Phiên tòa giả định tại Trường THCS Kim Nhan khép lại, nhưng ý nghĩa của hoạt động không dừng ở những tình huống được tái hiện. Đằng sau câu chuyện về hành vi phạm tội và trách nhiệm pháp lý là lời nhắc nhở về giá trị của sự hiểu biết, về những lựa chọn đúng đắn và trách nhiệm của mỗi người đối với tương lai của chính mình.

Đôi khi, một bài học được tiếp nhận đúng lúc có thể giúp người trẻ tránh được những sai lầm phải trả giá bằng cả những năm tháng cuộc đời.

Không có bản án thực sự nào được tuyên tại phiên tòa ấy, nhưng thông điệp về sự nghiêm minh của pháp luật và giá trị của việc phòng ngừa đã được gửi gắm.

Ý nghĩa sâu xa nhất của việc đưa phiên tòa đến sân trường không phải để học sinh biết một người phạm tội sẽ bị xử lý ra sao, mà để các em hiểu cách sống đúng, biết nói không với ma túy và không bao giờ phải trở thành người đứng trước bục khai báo trong một phiên tòa thực sự.