Lễ hội đền Bia tưởng niệm Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh

Theo Ban Quản lý di tích Côn Sơn Kiếp Bạc, chương trình lễ hội diễn ra trong 2 ngày với nhiều hoạt động, nghi lễ văn hóa truyền thống: Tế cáo yết; giải Cờ tướng; trải nghiệm thư pháp, làm bánh đậu xanh (ngày 16/5/2026); khai hội truyền thống đền Bia năm 2026, tưởng niệm Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh; Lễ dâng hương; bắt mạch, tư vấn sức khỏe, tặng trà thuốc Nam cho nhân dân và du khách; giao lưu văn nghệ; tổ chức các trò chơi dân gian; Lễ tế tạ (ngày 17/5/2026).

Lễ hội truyền thống đền Bia nhằm giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, tự tôn dân tộc trong các tầng lớp nhân dân; góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ, nhân dân trong việc thực hiện, giữ gìn phát huy các giá trị di sản văn hoá dân tộc. Qua đó quảng bá các giá trị di sản văn hóa liên quan đến Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh trong quá trình làm hồ sơ đề nghị UNESCO vinh danh Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh là danh nhân văn hóa thế giới.

Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh (tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh), sinh năm 1330 tại làng Nghĩa Phú, phủ Thượng Hồng (nay là thôn Nghĩa Phú, xã Tuệ Tĩnh, Hải Phòng), được mệnh danh là vị “Thánh thuốc Nam” của dân tộc.

Ông mồ côi cha mẹ từ nhỏ, được các nhà sư chùa Giám nuôi dưỡng, cho ăn học. Từ thuở thiếu thời, ông đã nổi bật với tư chất thông minh, lòng nhân ái và sớm gắn bó với con đường cứu người bằng y thuật.

Năm 10 tuổi, ông theo học tại Chùa Keo, nơi hun đúc thêm tri thức và đạo hạnh. Đến năm 22 tuổi, ông đỗ Thái học sinh nhưng không ra làm quan mà lựa chọn nương nhờ cửa Phật, lấy pháp hiệu Tuệ Tĩnh. Từ đây, ông dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp nghiên cứu, phát triển y học dân tộc và chữa bệnh cứu người.

Trong khoảng 30 năm hoạt động chủ yếu ở nông thôn, Tuệ Tĩnh đã xây dựng 24 ngôi chùa, biến thành các “y xã”, mô hình kết hợp giữa cơ sở tôn giáo và chữa bệnh phục vụ nhân dân. Ông không chỉ khám chữa bệnh mà còn tích cực tuyên truyền kiến thức vệ sinh, phòng bệnh, vận động tăng ni, phật tử trồng và sử dụng cây thuốc nam trong đời sống hằng ngày.

Với tư tưởng nổi tiếng “Nam dược trị nam nhân”, ông đã dày công nghiên cứu, sưu tầm hàng nghìn bài thuốc dân gian, kết hợp tinh hoa y học phương Bắc để xây dựng nền y học mang bản sắc riêng của dân tộc. Ông hệ thống 182 chứng bệnh với 3.873 phương thuốc, để lại hai bộ sách quý là “Hồng Nghĩa giác tự y thư” và “Nam dược thần hiệu”, có giá trị lớn đối với nền y học cổ truyền Việt Nam.

Nhờ tài năng và học vấn uyên thâm, ông được triều đình cử đi sứ sang Trung Quốc. Tại đây, ông được vua Minh phong tặng danh hiệu “Đại y thiền sư”. Tuy nhiên, ông mất tại Giang Nam, không có điều kiện trở về quê hương.

Năm 1690, Tiến sĩ Nguyễn Danh Nho trong một lần đi sứ sang Trung Quốc đã tình cờ phát hiện mộ Tuệ Tĩnh. Nhận ra người cùng quê, ông đã sao chép bia mộ và mang về nước. Từ đó, nhân dân ở quê hương dựng đền thờ gồm đền Xưa, chùa Giám, đền Bia để tri ân, tưởng nhớ công lao to lớn của Đại danh y.

Năm 2017, đền Xưa, chùa Giám và đền Bia đã được Nhà nước công nhận là di tích quốc gia đặc biệt.