Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý - Di sản hơn 200 năm của ngư dân miền biển

Nghi lễ thiêng liêng của ngư dân

Diễn ra từ mùng 9 đến mùng 10 tháng Giêng hằng năm tại Lăng Ông Nam Hải (khu phố Lý Chánh), lễ hội là dịp để ngư dân dâng lễ vật, cầu mong cá Ông, tức Nam Hải, phù hộ quốc thái dân an, ra khơi thuận buồm xuôi gió, tôm cá đầy khoang.

Theo các bậc cao niên, lễ hội được hình thành từ đầu thế kỷ XIX. Năm 1815, khi Trường Lăng, ngôi lăng thờ cá Ông đầu tiên được dựng lên, cư dân làng chài Nhơn Lý bắt đầu tổ chức các nghi lễ cầu ngư. Đến năm 1839, lễ hội chính thức được tổ chức tại vũng Nồm đầm Xương Lý và duy trì cho đến nay.

Trải qua hơn hai thế kỷ, dù có lúc gián đoạn bởi biến động lịch sử, lễ hội vẫn được cộng đồng gìn giữ, phục dựng và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Lễ hội Cầu ngư Vạn đầm Xương Lý được tổ chức trang trọng, đúng nghi thức truyền thống, kết hợp hài hòa giữa phần lễ và phần hội.

Phần lễ gồm nhiều nghi thức đặc sắc như: Lễ Cung nghinh Thủy Lục, Lễ Tế thần, nghi thức Hầu Thần của Đội Bả Trạo, Lễ Khởi ca… Trong đó, nghi thức Bả Trạo với những động tác chèo thuyền, hô hát nhịp nhàng tái hiện sinh động hành trình vượt sóng ra khơi, thể hiện khát vọng chinh phục biển cả và niềm tin tâm linh của ngư dân.

Không chỉ mang ý nghĩa cầu mưa thuận gió hòa, lễ hội còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, gắn bó cộng đồng, yếu tố quan trọng giúp cư dân miền biển vượt qua thiên tai, bão tố.

Động lực phát triển du lịch văn hóa

Ông Nguyễn Duy Ninh - Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông cho biết, việc lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia là dấu mốc quan trọng, khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa lâu đời của địa phương.

Theo ông, bảo tồn và phát huy các lễ hội truyền thống là một trong những giải pháp phát triển du lịch bền vững. Địa phương định hướng xây dựng Quy Nhơn Đông trở thành điểm đến mang dấu ấn lễ hội và bản sắc văn hóa biển riêng có.

Cùng quan điểm, lãnh đạo phường cho rằng lễ hội không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn có thể trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm đặc sắc, góp phần nâng cao đời sống người dân.

Ông Trần Việt Quang - Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông cho biết, năm 2024 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận Lễ hội cầu ngư Vạn đầm Xương Lý là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

“Đây là niềm tự hào lớn, đồng thời đặt ra trách nhiệm gìn giữ và phát huy giá trị di sản một cách bền vững. Bảo tồn lễ hội truyền thống cũng được xem là hướng đi quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch văn hóa biển, từng bước xây dựng Quy Nhơn Đông trở thành điểm đến mang dấu ấn lễ hội và bản sắc biển đảo riêng có”, ông Quang nói.

Theo ông Quang, lễ hội cầu ngư là một nét văn hóa truyền thông của cư dân miền biển, đây cũng là điểm nhấn để địa phương đưa vào xây dựng các sản phẩm du lịch trải nghiệm tại làng chài Nhơn Lý. Đồng thời, trong năm 2026, phường có kế hoạch phát triển, đề xuất UBND tỉnh xem xét nâng cấp lễ hội lên quy mô cấp tỉnh. Cùng với đó, tiếp tục làm hồ sơ đề xuất công nhận lễ hội cầu ngư ở làng chài Nhơn Hải là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Với ngư dân Vạn đầm Xương Lý, Lễ hội Cầu ngư là điểm tựa tinh thần trước mỗi mùa biển mới. Trong không khí linh thiêng đầu xuân, cộng đồng cùng gửi gắm ước vọng về những chuyến ra khơi an toàn, mùa cá bội thu.

Hơn cả một hoạt động văn hóa, lễ hội còn góp phần củng cố ý thức bám biển, phát triển kinh tế biển bền vững và khẳng định chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.