Khuyến khích cán bộ, đảng viên tiên phong sinh đủ hai con, duy trì mức sinh thay thế

Ngày 13/2, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình bảo đảm mức sinh thay thế toàn quốc đến năm 2030. Chương trình đặt mục tiêu tăng trung bình 2% tổng tỷ suất sinh mỗi năm từ nay đến năm 2030, hướng tới duy trì vững chắc mức sinh thay thế.

Theo đó, cùng với việc khuyến khích cán bộ, đảng viên gương mẫu trong sinh con, nuôi con, Thủ tướng yêu cầu các cơ quan, đơn vị rà soát, sửa đổi những quy định không còn phù hợp với mục tiêu duy trì mức sinh thay thế, đặc biệt là các quy định liên quan đến xử lý hành chính.

Trên cơ sở điều kiện thực tế và khả năng cân đối ngân sách, các địa phương được giao xây dựng chính sách hỗ trợ vợ chồng, cá nhân sinh con, nuôi con nhằm bảo đảm mức sinh thay thế bền vững. Các chính sách khuyến khích sinh đủ hai con, phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi sẽ được nghiên cứu, bổ sung.

Chương trình cũng yêu cầu đánh giá toàn diện những yếu tố tác động khiến người dân sinh ít con như áp lực về việc làm, thu nhập, nhà ở, phúc lợi xã hội, giáo dục, y tế… Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng các mô hình dự phòng vô sinh tại cộng đồng, tăng cường chuyển giao công nghệ và phát triển mạng lưới hỗ trợ sinh sản.

Các giải pháp trên được đưa ra trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam giảm sâu trong những năm gần đây. Năm 2024, tổng tỷ suất sinh đạt 1,91 con/phụ nữ; năm 2025 tăng nhẹ lên 1,93 con, song vẫn thấp hơn mức sinh thay thế lý tưởng là 2,1 con.

Để tháo gỡ rào cản chính sách, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị và hướng dẫn của Ủy ban Kiểm tra Trung ương, từ tháng 3/2025, đảng viên sinh con thứ ba không còn bị xử lý kỷ luật.

Tiếp đó, từ tháng 10/2025, Chính phủ quy định phụ nữ độc thân có nguyện vọng được thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) mà không bắt buộc phải là cặp vợ chồng vô sinh hoặc có chỉ định y tế như trước đây.

Thảo luận tại Quốc hội tháng 11/2025, GS Nguyễn Thiện Nhân cho rằng mức hỗ trợ hiện hành cho một phụ nữ sinh con, tối đa khoảng 13 triệu đồng/lần sinh, là quá thấp so với chi phí thực tế. Theo ông, để nuôi một trẻ từ khi sinh ra đến 18 tuổi cần ít nhất khoảng 900 triệu đồng, do đó khoản hỗ trợ hiện nay “quá nhỏ để khuyến khích sinh”.

Từ thực tế này, GS Nguyễn Thiện Nhân đề xuất Nhà nước công bố mức “lương đủ sống”, theo đó một người đi làm có thể nuôi được một con và hai người đi làm có thể nuôi được hai con. Đây nên được xem là yêu cầu bắt buộc đối với doanh nghiệp, với lộ trình thực hiện từ 5–10 năm nhằm tạo nền tảng kinh tế bền vững cho các gia đình trẻ, qua đó góp phần cải thiện mức sinh trong dài hạn.