Khi bản làng giữ hộ ký ức

Qua bao thế hệ, câu chuyện về tiền nhân vẫn được cộng đồng nâng niu, gìn giữ, để lịch sử và bản sắc văn hóa người Thái tiếp tục sống giữa bản làng hôm nay.

Dấu xưa vọng về trong ngày hội

Khi tiếng cồng chiêng vang lên giữa không gian ngày hội, Tiên Đồng như khoác lên mình một sắc màu khác. Từ các bản làng, người dân trong những bộ trang phục truyền thống cùng tìm về Bươn Xao. Người già gặp nhau nhắc chuyện xưa, trai gái hòa vào những điệu múa, trẻ nhỏ háo hức theo chân cha mẹ giữa không khí rộn ràng.

Những vòng xòe cứ thế nối dài. Tiếng nói cười hòa cùng lời ca, điệu múa, tạo nên một không gian vừa sôi động, vừa gần gũi. Nhưng phía sau niềm vui của ngày hội là câu chuyện đã được người dân nơi đây gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Theo truyền thống địa phương, vùng đất Tiên Đồng từng gắn với dấu chân nghĩa quân Lam Sơn trong cuộc khởi nghĩa chống quân Minh xâm lược vào thế kỷ XV. Trên hành trình chiến đấu, nghĩa quân do Lê Lợi lãnh đạo từng dừng chân tại vùng đất này để chuẩn bị lực lượng.

Giữa những năm tháng gian khó, người dân đã góp sức người, lương thực, cùng che chở và tiếp sức cho nghĩa quân. Tình quân dân trở thành một phần sức mạnh trên hành trình chiến đấu, góp phần làm nên chiến thắng thành Trà Lân.

Sau chiến thắng, người dân tổ chức lễ khao quân, tưởng nhớ những người đã chiến đấu, hy sinh và bày tỏ lòng tri ân đối với các bậc tiền nhân.

Theo năm tháng, câu chuyện ấy được thế hệ trước kể cho thế hệ sau, trở thành ký ức chung của cộng đồng và dần hình thành nên nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc.

Bươn Xao không đơn thuần là một cuộc vui của bản làng. Trong những nghi lễ được gìn giữ hôm nay vẫn có bóng dáng của lịch sử; trong mỗi mùa hội vẫn có câu chuyện về lòng yêu nước, sự đoàn kết và nghĩa tình của người dân với những người từng chiến đấu vì non sông.

Giữ hồn Thái qua những mùa Bươn Xao

Bươn Xao được tổ chức vào ngày 19 và 20 tháng 8 âm lịch hằng năm. Đó cũng là thời điểm người dân tạm gác công việc thường ngày để cùng nhau bước vào không gian văn hóa chung của cộng đồng.

Nếu phần lễ mang theo sự trang nghiêm, thành kính hướng về tiền nhân thì phần hội lại rộn ràng với các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian.

Những điệu múa của đồng bào Thái mềm mại trong tiếng nhạc. Những bộ trang phục truyền thống với đường nét, hoa văn đặc trưng tạo nên sắc màu riêng giữa ngày hội.

Người dân và du khách cùng hòa mình vào các hoạt động giao lưu, khiến Bươn Xao không còn là ngày hội riêng của một bản, một cộng đồng mà trở thành điểm gặp gỡ của nhiều người tìm về với văn hóa miền Tây Nghệ An.

Ở đó, người già không chỉ đến dự hội mà còn mang theo ký ức. Người trẻ không chỉ đến vui chơi mà được trực tiếp nhìn thấy nét văn hóa đã gắn bó với cha ông.

Giữa nhịp sống ngày càng hiện đại, đó là cách những giá trị truyền thống tìm được chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

Bản sắc của Bươn Xao cũng hiện diện từ những điều rất đỗi bình dị. Đó là món ăn truyền thống được chuẩn bị cho ngày hội, những sản phẩm mang dấu ấn bàn tay lao động của người dân hay cách bà con cùng nhau chuẩn bị cho một cuộc vui chung.

Trong đó, bánh Moọc là lễ vật không thể thiếu trên mâm cỗ ngày hội. Một món bánh quen thuộc nhưng chứa đựng trong đó nếp sống, phong tục và ký ức của cộng đồng.

Từ cách chuẩn bị nguyên liệu đến khi món bánh được đặt lên mâm cỗ, những kinh nghiệm được người đi trước truyền lại cho con cháu một cách tự nhiên. Văn hóa đôi khi được gìn giữ từ chính những điều giản dị như thế.

Không phải bằng những lời nói lớn lao, mà qua cách một người mẹ chuẩn bị trang phục truyền thống cho con, một người già kể lại tích xưa hay những người trẻ nắm tay nhau trong vòng xòe. Mỗi người tham gia ngày hội lại trở thành một mắt xích để mạch nguồn văn hóa tiếp tục chảy.

Điều đáng quý của Bươn Xao chính là cộng đồng vẫn giữ vai trò chủ thể. Người dân không đứng ngoài di sản của mình. Họ trực tiếp thực hành, gìn giữ và trao truyền nó.

Nhờ vậy, những phong tục, lời ca, điệu múa không chỉ nằm trong ký ức mà tiếp tục hiện diện giữa đời sống, có thêm cơ hội đến gần với thế hệ trẻ.

Để mạch nguồn tiếp tục chảy

Qua thời gian, Bươn Xao hôm nay không chỉ mang ý nghĩa tri ân tiền nhân hay tạo không gian sinh hoạt cộng đồng. Ngày hội còn mở ra một cánh cửa để Tiên Đồng giới thiệu với du khách về lịch sử, con người và những nét văn hóa đặc sắc của địa phương.

Các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể thao, trưng bày sản phẩm truyền thống và giới thiệu ẩm thực giúp bức tranh về đời sống của đồng bào hiện lên sinh động hơn.

Từ một món ăn, bộ trang phục, điệu múa hay câu chuyện lịch sử, du khách có thể hiểu thêm về vùng đất và con người nơi đây. Những giá trị vốn quen thuộc với bà con vì thế có cơ hội bước ra khỏi không gian bản làng để được nhiều người biết đến.

Đó cũng là một hướng mở cho phát triển du lịch gắn với văn hóa bản địa. Khi bản sắc trở thành sức hấp dẫn, di sản không chỉ được bảo tồn mà còn có thể góp phần tạo sinh kế, quảng bá hình ảnh quê hương và tạo thêm động lực phát triển cho địa phương.

Tuy nhiên, giá trị lâu dài của Bươn Xao trước hết vẫn nằm ở việc giữ được cái hồn vốn có. Điều níu chân người về hội không phải sự phô trương, mà là những câu chuyện lịch sử, những nét văn hóa chân thực và sự hiếu khách của con người nơi đây.

Khép lại chương trình nghệ thuật là những giai điệu ca ngợi Đảng, quê hương, đất nước và khát vọng vươn lên. Nhưng khi những tiết mục trên sân khấu kết thúc, ngày hội dường như vẫn chưa dừng lại.

Những bàn tay tiếp tục tìm đến nhau trong vòng xòe. Người già, người trẻ, người dân địa phương và du khách cùng hòa vào nhịp điệu chung. Giữa vòng người ấy, những khoảng cách dường như được xóa nhòa, chỉ còn lại niềm vui và sự gắn kết.

Hơn năm thế kỷ đã đi qua kể từ khi vùng đất này in dấu nghĩa quân Lam Sơn. Bản làng hôm nay đã nhiều đổi thay, cuộc sống của người dân cũng từng ngày chuyển mình, nhưng ký ức về tiền nhân cùng những giá trị văn hóa được vun đắp qua nhiều thế hệ vẫn được cộng đồng trân trọng gìn giữ.

Mỗi mùa Bươn Xao trở lại vì thế không chỉ là dịp tìm về câu chuyện của quá khứ, mà còn là lúc những giá trị xưa được đánh thức trong đời sống hôm nay.

Qua từng nghi lễ, điệu múa, tiếng cồng chiêng và vòng xòe, lịch sử được nhắc nhớ, bản sắc được trao truyền, để thế hệ trẻ thêm hiểu, thêm yêu và tự hào về quê hương mình.

Ngày hội rồi sẽ khép lại, tiếng cồng chiêng dần lắng, những vòng xòe cũng tạm dừng. Nhưng ký ức về tiền nhân vẫn ở lại trong đời sống bản làng, được gìn giữ qua từng thế hệ.

Để mỗi mùa hội trở về, câu chuyện của cha ông lại được kể tiếp, bản sắc được nối dài và mạch nguồn văn hóa người Thái vẫn bền bỉ chảy trên vùng đất Tiên Đồng.