Khám phá vẻ đẹp bí ẩn của 3 "pháo đài xanh" đa dạng sinh học tại Việt Nam

Trên bản đồ sinh thái Việt Nam, 3 vườn quốc gia Xuân Sơn, Tam Đảo và Cúc Phương nổi lên như những “pháo đài xanh” quan trọng, nơi hội tụ hệ sinh thái phong phú, cảnh quan độc đáo và nguồn gen đặc hữu hiếm có.

Từ cánh rừng nguyên sinh Cúc Phương, dãy núi mờ sương Tam Đảo đến thung lũng và hang động kỳ vĩ ở Xuân Sơn, mỗi vườn quốc gia không chỉ là kho báu thiên nhiên mà còn là tấm lá chắn sinh thái góp phần bảo vệ môi trường, điều hòa khí hậu và tạo sinh cảnh cho hàng nghìn loài sinh vật.

Vườn Quốc gia Tam Đảo nằm trên dãy Tam Đảo, trải dài qua 3 tỉnh Vĩnh Phúc (cũ, nay là Phú Thọ), Thái Nguyên và Tuyên Quang, với tổng diện tích 34.995 ha.

Trong đó, khoảng 26.163 ha là rừng mưa ẩm nhiệt đới thường xanh, chiếm gần 70% diện tích. Hệ sinh thái tại đây phong phú với nhiều kiểu rừng đặc trưng như rừng kín thường xanh á nhiệt đới, rừng lùn trên đỉnh núi, rừng hỗn giao, rừng phục hồi, rừng trồng, cùng các trảng cây bụi và trảng cỏ đan xen.

Vườn Quốc gia Tam Đảo là nơi cư trú của 1.247 loài thực vật thuộc 660 chi và 169 họ của nhóm thực vật có mạch.

Hệ động vật cũng vô cùng đa dạng, ghi nhận 1.299 loài, gồm 93 loài thú, 332 loài chim, 136 loài bò sát, 62 loài lưỡng cư, 651 loài côn trùng và 25 loài cá. Một số loài tiêu biểu có thể kể đến như trà hoa đỏ, trà hoa vàng, đỗ quyên, hoa tiên, các loại lan rừng; về động vật có bướm kiếm, sóc đen, chim hút mật và khỉ mặt đỏ.

Đến Tam Đảo, du khách có thể lựa chọn trekking và cắm trại tại hồ Xạ Hương. Cung đường vào hồ khá dễ chinh phục, phù hợp với nhiều đối tượng. Từ đập Xạ Hương, du khách đi bộ theo lối mòn xuyên rừng khoảng 6 km là tới khu vực hồ yên bình và hoang sơ.

Vườn Quốc gia Cúc Phương, theo thông tin từ trang web chính thức, được thành lập ngày 7/7/1962 và là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam. Với diện tích hơn 22.400 ha, Cúc Phương trải rộng trên địa phận ba tỉnh: Ninh Bình, Phú Thọ và Thanh Hóa.

Với địa hình chủ yếu là núi đá vôi, Vườn Quốc gia Cúc Phương có giá trị đa dạng sinh học nổi bật, khiến Cúc Phương trở thành một trong những địa điểm đa dạng sinh học quan trọng nhất của Việt Nam.

Tại đây đã ghi nhận 2.427 loài thực vật, thuộc 931 chi và 231 họ. Trong số đó có 430 loài cây dược liệu, 229 loài cây ăn được, 240 loài dùng làm thuốc nhuộm và 137 loài giàu tanin. Đáng chú ý, 57 loài thực vật của Cúc Phương đã được đưa vào “Sách đỏ Việt Nam” (2007) và “Sách đỏ IUCN” (2020).

Không chỉ sở hữu hệ sinh thái phong phú, Cúc Phương còn được xem như một “bảo tàng tự nhiên” với nhiều di chỉ khảo cổ, hóa thạch, hài cốt và công cụ cổ tìm thấy trong các hang động. Những phát hiện này chứng minh nơi đây từng có sự hiện diện của sinh vật và con người từ thời tiền sử.

Cúc Phương còn ghi dấu ấn trên trường quốc tế khi 6 năm liên tiếp (2019–2024) được vinh danh là “Vườn quốc gia hàng đầu châu Á” tại Giải thưởng Du lịch Thế giới (WTA).

Trong khi đó, Vườn Quốc gia Xuân Sơn thuộc địa bàn tỉnh Phú Thọ, có diện tích 15.048 ha, gồm ba phân khu: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 9.099 ha; phân khu phục hồi sinh thái 5.737 ha và phân khu dịch vụ – hành chính 212 ha.

Với hệ sinh thái rừng trên đá vôi đặc trưng, Vườn Quốc gia có hệ sinh thái động vật, thực vật đa dạng, có giá trị lớn đối với nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen và giáo dục môi trường.

Hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi ở Xuân Sơn chứa đựng tính đa dạng sinh học cao, đặc biệt ở các kiểu rừng nhiệt đới và á nhiệt đới. Kết quả khảo sát ghi nhận 1.259 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 699 chi và 185 họ trong 6 ngành thực vật.

Xuân Sơn được xem như “lá phổi xanh” ở phía Tây Nam tỉnh Phú Thọ, đóng vai trò quan trọng trong điều hòa khí hậu, hấp thụ carbon và khí thải công nghiệp, đồng thời là rừng phòng hộ đầu nguồn của khu vực.

Địa hình tại đây đa dạng với rừng, núi, hồ và những thung lũng rộng mở, tạo nên cảnh quan hoang sơ, rất phù hợp cho những du khách yêu thích khám phá thiên nhiên.

Vườn Quốc gia Xuân Sơn còn sở hữu hơn 30 hang động nổi tiếng như Lạng, Lun, Na hay Thổ Thần. Khí hậu mát mẻ quanh năm, không khí trong lành, đặc biệt vào mùa hè, khiến nơi đây trở thành điểm đến hấp dẫn cho du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng.